Qarabağlar Türbə Kompleksinin bərpası bəşər mədəniyyətinə verilən töhfədirGörkəmli pedaqoq və elm xadimi Əziz Şərif nahaq yerə Naxçıvanı ərazicə kiçik, mənəviyyatca böyük diyar adlandırmayıb.

Naxçıvan dünya elm, siyasət, hərb, ədəbiyyat və incəsənətinə verdiyi töhfələri, yetişdirdiyi görkəmli şəxsiyyətləri və memarlıq abidələri ilə zəngindir. İlk görənlər tarixi abidələrlə zəngin bu diyarı açıq səma altında muzey də adlandırırlar. Sovetlər dönəmində gözdən uzaq, könüldən iraq düşmüş Naxçıvanın qapıları indi bütün dünyaya açıqdır. Son 20 ildə keçdiyi sürətli inkişaf yolu bu bölgəni qısa zaman kəsiyində dünyanın ən müasir şəhərləri sırasına çıxarmışdır. İndi Naxçıvan mötəbər  tədbirlərin,  beynəlxalq idman yarışlarının keçirildiyi məkana çevrilib. Təsadüfi deyil ki, bu qədim diyar 2018-ci il üçün “İslam Mədəniyyətinin Paytaxtı” seçilib. Şəhərsalma mədəniyyətinin 5 min il yaşının faktlarla sübut edildiyi bu qədim oğuz yurdu bəşər mədəniyyətini zənginləşdirən qədim və orta əsr memarlıq abidələri ilə zəngindir. Burada memarlıq sənəti yüksək səviyyəyə çatmış, Azərbaycan memarlığının özünəməxsus orijinal sənət  üslubu yaranmışdır. Bu üslub sonralar geniş yayılaraq “Naxçıvan memarlıq məktəbi” adı ilə tariximizə daxil olmuşdur. Bu məktəb bəşəriyyətə Əcəmi Əbubəkr oğlu Naxçıvani, Əmirəddin Məsud Naxçıvani, Əhməd ibn Əyyub əl-Hafiz Naxçıvani kimi dahi memarlar, sənətkarlar bəxş edib. 12-ci əsrdə Naxçıvan memarlığının ən yüksək zirvəsini fəth edən memar Əcəmi yaradıcılığı təkcə Azərbaycan memarlığına deyib, həm də Şərq memarlığına güclü təsir edib. 

Bu gün Naxçıvan Muxtar Respublikasında tarix və mədəniyyət abidələrinin qorunması və bərpası istiqamətində ardıcıl tədbirlər görülür.  Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin “Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisindəki tarix və mədəniyyət abidələrinin qorunması və pasportlaşdırılması işinin təşkili haqqında” 2005-ci il 6 dekabr tarixli Sərəncamından sonra tarix və mədəniyyət abidələri tədqiq edilərək pasportlaşdırılıb. Abidələrin bərpası da həyata keçirilən təqdirəlayiq işlər sırasındadır. Son illər Naxçıvanqala, Xanlıqlar kəndindəki Parçı imamzadəsi, Gülüstan türbəsi, Əlincəqala və digər  onlarla  abidə bərpa olunaraq  ziyarətçilərin istifadəsinə verilib. Zəngin tarixi-mədəni irsin daşıyıcısı olan 1200-dən artıq tarixi abidənin 57-si dünya əhəmiyyətli abidələr sırasındadır. Dünya memarlığının inciləri siyahısına daxil edilmiş abidələr sırasında Qarabağlar Türbə Kompleksinin xüsusi yeri vardır. Abidə orta əsr Azərbaycan memarlığının nadir sənət əsərlərindəndir.

Bu yaxınlarda muxtar respublikada səfərdə olmuş fransalı rejissor Jan Claude Forestier  öz təəssüratlarını calameo.com portalında belə qeyd edir: «Ərazi kiçik olsa da, memarlıq baxımından zənginliyi ilə seçilir. Ərazidəki əksəri müsəlman və türk üslubunda tikilmiş bu abidələrin incəliyi və geometrik detalları insanı heyran edir. Abidələr çox mükəmməl şəkildə yenidən bərpa olunub.» Qarabağlar türbəsini ziyarət edən rejissor bu kompleksin Azərbaycanın abidələri arasında ən möhtəşəmlərdən biri olduğunu qeyd edir. “Abidə tarixi İpək Yolunun üzərində yerləşən ən nüfuzlu dayanacaq nöqtəsi və ən azı 40 minarəyə sahib dini kompleksin tək sahibidir”,-deyə bildirir.  

Kəngərli rayonunun Qarabağlar kəndində yerləşən və Azərbaycan xatirə memarlığının mütərəqqi ənənələrini yaşadan bu abidə memarlıq quruluşuna, oxşar cəhətlərinə görə Əcəmi Naxçıvani memarlıq məktəbinin davamı, memar Əhməd Naxçıvani yaradıcılığının nümunəsi hesab olunur.

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin “Qarabağlar Türbə Kompleksinin bərpası və tədqiq olunması haqqında” 2016-cı il 4 iyul tarixli Sərəncamına uyğun olaraq dünya əhəmiyyətli Qarabağlar Türbə Kompleksində bərpa işlərinə başlanılıb. Türbədə bərpa işlərinin elmi əsaslarla aparılması məqsədilə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Naxçıvan Bölməsinin əməkdaşlarından ibarət tədqiqat qrupu yaradılıb.

Tarixi mənbələrin verdiyi məlumata görə, Qarabağlar orta əsrlərdə Azərbaycanın əsas şəhərlərindən biri, mühüm ticarət və sənətkarlıq mərkəzi olmuşdur. Qarabağlar ətrafında böyük orta əsr yaşayış yerlərinin, karvansarayların aşkar olunması onun tarixi İpək Yolunun üzərində yerləşməsi ilə bağlıdır. Şəhərin Yaxın Şərq ölkə­ləri ilə Avropanı birləşdirən mühüm karvan yollarının üstündə yerləşməsi sayəsində burada sənətkarlıq, ticarət, iqtisadi həyat xeyli tərəqqi etmişdi. Bəzi mənbələrin məlumatlarına görə, şəhərin əsası XII əsrdə Şirvanşah Mənüçöhr tərəfindən qoyulmuşdur. Şəhərin Elxanilər dövründə (1256-1353) salınıb inkişaf etməsi ilə də bağlı məlumatlar vardır. Qarabağlar türbəsinin də tikilməsi həmin dövrə təsadüf edir.
Qarabağlar Türbə Kompleksi qoşa minarə, onlar arasındakı baştağ, qoşa minarələrə birləşən dini binanın qalıqları və türbədən ibarətdir. Mütəxəssislər qoşa minarələrin XII-XIII əsrlərdə, baştağın isə XIV əsrdə tikildiyini qeyd etmişlər. Qarabağlar türbəsi sərdabə və yerüstü xatirə abidəsindən ibarətdir. Sərdabə on iki bucaqlı olub divarları daşdan, günbəzi isə kərpicdən inşa edilmişdir. Türbənin yerüstü hissəsi daş kürsülük üzərində inşa olunan 12 yarımsilindrdən ibarətdir. Türbənin səthi firuzəyi rəngli kaşılarla həndəsi ornamenti xatırladan kitabələrlə bəzədilmişdir. Yarımsilindrlərin üzərində içərisində ərəb əlifbası ilə “ləiləhəilləllah Məhəmmədən Rəsulallah” (Allah­dan başqa Allah yoxdur, Məhəmməd (s.ə.v.) onun rəsuludur) kəlməsi həkk edilən kvadratlar dəfələrlə təkrar olunmuşdur.

AMEA-nın müxbir üzvü Vəli Baxşəliyevlə söhbətimiz zamanı bildirdi ki, bu tip ornamentdən 1322-ci ildə inşa olunan Bərdə türbəsində də istifadə edilib. Elə buna görə də bəzi tədqiqatçılar Qarabağlar türbəsi ilə Bərdə türbəsinin memarının eyni şəxs olduğunu bildirmişlər. Vəli Baxşəliyev bununla belə Qarabağlar türbəsinin konstruksiyasının fərqləndiyini də qeyd etdi: “Türbənin özünəməxsus memarlıq xüsusiyyətlərindən biri 4 baştağlı olmasıdır. Bu baştağlar şimal, cənub, qərb və şərq istiqamətlərinə, dünyanın dörd tərəfinə yönəlmiş və türbənin görünüşünün mükəmməlliyini təmin etmişdir. Ehtimal ki, türbənin dörd baştağlı quruluşu əski inanclarla bağlı olmuşdur. Baştağların səthi kaşılar vasitəsilə həndəsi və nəbati üslubda naxışlanmışdır. Türbənin gövdəsini təşkil edən yarım­silindrlərin yuxarı hissəsində kaşılarla işlənmiş kitabələrin qalıqları saxlanmışdır. Ehtimal ki, bu kitabələr Qurani-Kərimdən götürülmüş kəlmələrdir. Memarlıq abidələrində və qəbirüstü monumental tikintilərdə bu tip kitabələrə rast gəlinir.”

Naxçıvan İslam dünyasının qədim şəhərlərindəndir, bunu bölgənin Qarabağlar Türbə Kompleksi  kimi qədim tarixi və mədəniyyət abidələri bir daha sübut edir. İslam mədəniyyəti nümunələri ilə zəngin olan bu qədim şəhər bəşər sivilizasiyasına dəyərli töhfələr vermişdir. Naxçıvanın inciləri sayılan bu abidələrin bərpası, qorunması isə öz növbəsində bəşər mədəniyyətinə verilən töhfədir.

Ruhiyyə Rəsulova

Naxçıvan Televiziyasının baş redaktoru

""İkisahil "qəzeti  

15.02.2017

Bölmənin digər xəbərləri

Geriyə İrəli

General Məmməd bəy Sulkeviç: Xoşbəxtəm ki, müsəlman ordusunun zabiti kimi ölürəm

24-04-2018-00-31 Hits:134 Xəbərlər

General Məmməd bəy Sulkeviç: Xoşbəxtəm ki, müsəlman ordusunun zabiti kimi ölürəm

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə 2018-ci ilin ...

Arzu Nağıyev: Serj Sarkisyan Dağlıq Qarabağda törətdiyi cinayətlərə görə mühakimə oluna bilər

24-04-2018-00-01 Hits:162 Xəbərlər

Arzu Nağıyev: Serj Sarkisyan Dağlıq Qarabağda törətdiyi cinayətlərə görə mühakimə oluna bilər

Kütləvi etirazlar nəticəsində istefa verməyə məcbur qalmış Serj Sarkisyanın bund...

Prezident Türkiyəyə gedir

23-04-2018-23-34 Hits:214 Xəbərlər

Prezident Türkiyəyə gedir

Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev aprelin 24-25-də Türkiyəyə səfər edəcək.

Elçin Mirzəbəyli: Ermənistanda hakimiyyətin Qarabağ üzərindən yürütdüyü siyasət iflasa uğrayıb

23-04-2018-22-55 Hits:134 Xəbərlər

Elçin Mirzəbəyli: Ermənistanda hakimiyyətin Qarabağ üzərindən yürütdüyü siyasət iflasa uğrayıb

Ermənistanda baş verən hadisələr ölkənin siyasi həyatına hələ uzun müddət öz təs...

Alimlər qadınlarda qocalma prosesindən xəbər verən əlamətləri açıqlayıblar

23-04-2018-22-02 Hits:184 Xəbərlər

Alimlər qadınlarda qocalma prosesindən xəbər verən əlamətləri açıqlayıblar

Alimlər qadınlarda qocalma prosesini göstərən bir neçə əlaməti açıqlayıblar. Sür...

Erməni deputatlar NATO PA-nın seminarını tərk ediblər

23-04-2018-21-29 Hits:125 Xəbərlər

Erməni deputatlar NATO PA-nın seminarını tərk ediblər

Ermənistan parlamentinin deputatları NATO PA-nın Batumidə keçirilən “Rouz-Rout” ...

Naxçıvanlı şagirdlər fənn olimpiadasında fərqləniblər

23-04-2018-20-44 Hits:123 Xəbərlər

Naxçıvanlı şagirdlər fənn olimpiadasında fərqləniblər

Naxcivantv.az-a Naxçıvan Muxtar Respublikası Təhsil Nazirliyindən verilən məluma...

“Dədə-Qorqud yurdu-Naxçıvan” Tarixi-Coğrafi və Etnoqrafik Atlası işıq üzü görüb

23-04-2018-20-18 Hits:148 Xəbərlər

“Dədə-Qorqud yurdu-Naxçıvan” Tarixi-Coğrafi və Etnoqrafik Atlası işıq üzü görüb

Naxcivantv.az xəbər verir ki, AMEA-nın Naxçıvan Bölməsində atlasın təqdimat məra...

Əlahiddə Ümumqoşun Orduda keçirilən komanda-qərargah təlimi başa çatıb-VİDEO

23-04-2018-20-02 Hits:274 Xəbərlər

Əlahiddə Ümumqoşun Orduda keçirilən komanda-qərargah təlimi başa çatıb-VİDEO

2018-ci ilin hazırlıq planına uyğun olaraq Əlahiddə Ümumqoşun Ordunun bir neçə b...

Muxtar Babayev ekologiya və təbii sərvətlər naziri təyin edilib

23-04-2018-19-46 Hits:506 Xəbərlər

Muxtar Babayev ekologiya və təbii sərvətlər naziri təyin edilib

Prezident İlham Əliyev “Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin yeni tərkib...

Fuad Nağıyev Dövlət Turizm Agentliyinin sədri təyin olunub

23-04-2018-19-42 Hits:148 Xəbərlər

Fuad Nağıyev Dövlət Turizm Agentliyinin sədri təyin olunub

Fuad Nağıyev Dövlət Turizm Agentliyinin sədri təyin olunub

Fuad Muradov Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri təyin edilib

23-04-2018-19-31 Hits:257 Xəbərlər

Fuad Muradov Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri təyin edilib

Prezident İlham Əliyev “Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin yeni tərkib...

Ceyhun Bayramov təhsil naziri təyin edilib

23-04-2018-19-27 Hits:440 Xəbərlər

Ceyhun Bayramov təhsil naziri təyin edilib

Prezident İlham Əliyev “Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin yeni tərkib...

Səfər Mehdiyev Dövlət Gömrük Komitəsinin sədri təyin edilib

23-04-2018-19-25 Hits:1174 Xəbərlər

Səfər Mehdiyev Dövlət Gömrük Komitəsinin sədri təyin edilib

Prezident İlham Əliyev “Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin yeni tərkib...

Ali Məclisin Sədri sərəncam imzaladı

23-04-2018-19-20 Hits:4667 Xəbərlər

Ali Məclisin Sədri sərəncam imzaladı

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Vasif Talıbov aprelin 23-də   ...

Prezident İlham Əliyev Nazirlər Kabinetinin yeni üzvlərini təyin edib

23-04-2018-19-07 Hits:1449 Xəbərlər

Prezident İlham Əliyev Nazirlər Kabinetinin yeni üzvlərini təyin edib

Prezident İlham Əliyev “Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin yeni tərkib...

Müdafiə Nazirliyi: Cəbhə xəttində heç bir hərbi texnikanın cəmləşməsi həyata keçirilmir

23-04-2018-18-25 Hits:150 Xəbərlər

Müdafiə Nazirliyi: Cəbhə xəttində heç bir hərbi texnikanın cəmləşməsi həyata keçirilmir

Cəbhə xəttində heç bir hərbi texnikanın cəmləşməsi həyata keçirilmir.

Yeniyetmələr arasında sərbəst güləş üzrə Naxçıvan şəhər birinciliyinə yekun vurulub

23-04-2018-18-05 Hits:148 Xəbərlər

Yeniyetmələr arasında sərbəst güləş üzrə Naxçıvan şəhər birinciliyinə yekun vurulub

Naxçıvan şəhərindəki İslam Hümbətov adına Uşaq-Gənclər İdman Məktəbində “Zərərli...

Yeni nazir kollektivə təqdim edilib

23-04-2018-17-47 Hits:611 Xəbərlər

Yeni nazir kollektivə təqdim edilib

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 21 aprel 2018-ci il tarixli Sərəncamı ilə ...

Şərur rayonunda növbəti əmək yarmarkası keçirilib

23-04-2018-17-30 Hits:254 Xəbərlər

Şərur rayonunda növbəti əmək yarmarkası keçirilib

Şərur rayonunda təşkil edilən əmək yarmarkasına 45 müəssisədən 300 boş iş yeri ç...

Təmiz şəhər,sağlam gələcək !

23-04-2018-17-16 Hits:208 Xəbərlər

Təmiz şəhər,sağlam gələcək !

Şəhərimizin ağacları , yaşıllığı , parkları hamımızındır. Onun təmizliyi özümüzü...

Avropada Marsa göndəriləcək robot-roverlər hazırlanıb

23-04-2018-17-02 Hits:196 Xəbərlər

 Avropada Marsa göndəriləcək robot-roverlər hazırlanıb

Avropada “Struktur termal model” (“STM”) adlandırılan və 2020-ci ildə Mars plane...

Azərbaycan Hərbi Dəniz Qüvvələrinin nümayəndə heyəti Tehrana səfər edib

23-04-2018-16-53 Hits:132 Xəbərlər

Azərbaycan Hərbi Dəniz Qüvvələrinin nümayəndə heyəti Tehrana səfər edib

Hərbi Dəniz Qüvvələri (HDQ) komandanı vəzifəsini icra edən 1-ci dərəcəli kapitan...

Serj Sarkisyan istefa verib

23-04-2018-16-39 Hits:305 Xəbərlər

Serj Sarkisyan istefa verib

Ermənistanın baş naziri Serj Sarkisyan istefa verib.

Prezident İlham Əliyev əfqanıstanlı həmkarına başsağlığı verib

23-04-2018-16-31 Hits:167 Xəbərlər

Prezident İlham Əliyev əfqanıstanlı həmkarına başsağlığı verib

Prezident İlham Əliyev Əfqanıstan Prezidenti Məhəmməd Əşrəf Qaniyə başsağlığı mə...

Milli Məclisin iqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin iclasında 9 qanun layihəsinə baxılıb

23-04-2018-16-18 Hits:139 Xəbərlər

Milli Məclisin iqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin iclasında 9 qanun layihəsinə baxılıb

Aprelin 23-də Milli Məclisin iqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin...

Yeni kənd təsərrüfatı naziri İnam Kərimov kollektivə təqdim edilib

23-04-2018-16-04 Hits:480 Xəbərlər

Yeni kənd təsərrüfatı naziri İnam Kərimov kollektivə təqdim edilib

Aprelin 23-də Prezident Administrasiyasının rəhbəri Ramiz Mehdiyev yeni təyin ol...

“Azərbaycan dili” fənnindən imtahanın nəticələri açıqlanıb

23-04-2018-15-50 Hits:215 Xəbərlər

“Azərbaycan dili” fənnindən imtahanın nəticələri açıqlanıb

Dövlət İmtahan Mərkəzinin (DİM) aprelin 22-də Bakı, Sumqayıt, Naxçıvan, Gəncə, Ş...

Əli Həsənov: ABŞ Dövlət Departamentinin Azərbaycandakı vəziyyətə münasibəti həmişəki kimi yenə də tendensioz xarakter daşıyır

23-04-2018-15-37 Hits:161 Xəbərlər

Əli Həsənov: ABŞ Dövlət Departamentinin Azərbaycandakı vəziyyətə münasibəti həmişəki kimi yenə də tendensioz xarakter daşıyır

Azərbaycan Prezidentinin ictimai-siyasi məsələlər üzrə köməkçisi Əli Həsənov  aç...

Xalq Artisti Mehdi Məmmədovun anadan olmasının 100 illiyi qeyd olunacaq

23-04-2018-15-22 Hits:263 Xəbərlər

Xalq Artisti Mehdi Məmmədovun anadan olmasının 100 illiyi qeyd olunacaq

Prezident İlham Əliyev aprelin 23-də Azərbaycanın görkəmli teatr rejissoru, SSRİ...