Qarabağlar Türbə Kompleksinin bərpası bəşər mədəniyyətinə verilən töhfədirGörkəmli pedaqoq və elm xadimi Əziz Şərif nahaq yerə Naxçıvanı ərazicə kiçik, mənəviyyatca böyük diyar adlandırmayıb.

Naxçıvan dünya elm, siyasət, hərb, ədəbiyyat və incəsənətinə verdiyi töhfələri, yetişdirdiyi görkəmli şəxsiyyətləri və memarlıq abidələri ilə zəngindir. İlk görənlər tarixi abidələrlə zəngin bu diyarı açıq səma altında muzey də adlandırırlar. Sovetlər dönəmində gözdən uzaq, könüldən iraq düşmüş Naxçıvanın qapıları indi bütün dünyaya açıqdır. Son 20 ildə keçdiyi sürətli inkişaf yolu bu bölgəni qısa zaman kəsiyində dünyanın ən müasir şəhərləri sırasına çıxarmışdır. İndi Naxçıvan mötəbər  tədbirlərin,  beynəlxalq idman yarışlarının keçirildiyi məkana çevrilib. Təsadüfi deyil ki, bu qədim diyar 2018-ci il üçün “İslam Mədəniyyətinin Paytaxtı” seçilib. Şəhərsalma mədəniyyətinin 5 min il yaşının faktlarla sübut edildiyi bu qədim oğuz yurdu bəşər mədəniyyətini zənginləşdirən qədim və orta əsr memarlıq abidələri ilə zəngindir. Burada memarlıq sənəti yüksək səviyyəyə çatmış, Azərbaycan memarlığının özünəməxsus orijinal sənət  üslubu yaranmışdır. Bu üslub sonralar geniş yayılaraq “Naxçıvan memarlıq məktəbi” adı ilə tariximizə daxil olmuşdur. Bu məktəb bəşəriyyətə Əcəmi Əbubəkr oğlu Naxçıvani, Əmirəddin Məsud Naxçıvani, Əhməd ibn Əyyub əl-Hafiz Naxçıvani kimi dahi memarlar, sənətkarlar bəxş edib. 12-ci əsrdə Naxçıvan memarlığının ən yüksək zirvəsini fəth edən memar Əcəmi yaradıcılığı təkcə Azərbaycan memarlığına deyib, həm də Şərq memarlığına güclü təsir edib. 

Bu gün Naxçıvan Muxtar Respublikasında tarix və mədəniyyət abidələrinin qorunması və bərpası istiqamətində ardıcıl tədbirlər görülür.  Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin “Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisindəki tarix və mədəniyyət abidələrinin qorunması və pasportlaşdırılması işinin təşkili haqqında” 2005-ci il 6 dekabr tarixli Sərəncamından sonra tarix və mədəniyyət abidələri tədqiq edilərək pasportlaşdırılıb. Abidələrin bərpası da həyata keçirilən təqdirəlayiq işlər sırasındadır. Son illər Naxçıvanqala, Xanlıqlar kəndindəki Parçı imamzadəsi, Gülüstan türbəsi, Əlincəqala və digər  onlarla  abidə bərpa olunaraq  ziyarətçilərin istifadəsinə verilib. Zəngin tarixi-mədəni irsin daşıyıcısı olan 1200-dən artıq tarixi abidənin 57-si dünya əhəmiyyətli abidələr sırasındadır. Dünya memarlığının inciləri siyahısına daxil edilmiş abidələr sırasında Qarabağlar Türbə Kompleksinin xüsusi yeri vardır. Abidə orta əsr Azərbaycan memarlığının nadir sənət əsərlərindəndir.

Bu yaxınlarda muxtar respublikada səfərdə olmuş fransalı rejissor Jan Claude Forestier  öz təəssüratlarını calameo.com portalında belə qeyd edir: «Ərazi kiçik olsa da, memarlıq baxımından zənginliyi ilə seçilir. Ərazidəki əksəri müsəlman və türk üslubunda tikilmiş bu abidələrin incəliyi və geometrik detalları insanı heyran edir. Abidələr çox mükəmməl şəkildə yenidən bərpa olunub.» Qarabağlar türbəsini ziyarət edən rejissor bu kompleksin Azərbaycanın abidələri arasında ən möhtəşəmlərdən biri olduğunu qeyd edir. “Abidə tarixi İpək Yolunun üzərində yerləşən ən nüfuzlu dayanacaq nöqtəsi və ən azı 40 minarəyə sahib dini kompleksin tək sahibidir”,-deyə bildirir.  

Kəngərli rayonunun Qarabağlar kəndində yerləşən və Azərbaycan xatirə memarlığının mütərəqqi ənənələrini yaşadan bu abidə memarlıq quruluşuna, oxşar cəhətlərinə görə Əcəmi Naxçıvani memarlıq məktəbinin davamı, memar Əhməd Naxçıvani yaradıcılığının nümunəsi hesab olunur.

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin “Qarabağlar Türbə Kompleksinin bərpası və tədqiq olunması haqqında” 2016-cı il 4 iyul tarixli Sərəncamına uyğun olaraq dünya əhəmiyyətli Qarabağlar Türbə Kompleksində bərpa işlərinə başlanılıb. Türbədə bərpa işlərinin elmi əsaslarla aparılması məqsədilə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Naxçıvan Bölməsinin əməkdaşlarından ibarət tədqiqat qrupu yaradılıb.

Tarixi mənbələrin verdiyi məlumata görə, Qarabağlar orta əsrlərdə Azərbaycanın əsas şəhərlərindən biri, mühüm ticarət və sənətkarlıq mərkəzi olmuşdur. Qarabağlar ətrafında böyük orta əsr yaşayış yerlərinin, karvansarayların aşkar olunması onun tarixi İpək Yolunun üzərində yerləşməsi ilə bağlıdır. Şəhərin Yaxın Şərq ölkə­ləri ilə Avropanı birləşdirən mühüm karvan yollarının üstündə yerləşməsi sayəsində burada sənətkarlıq, ticarət, iqtisadi həyat xeyli tərəqqi etmişdi. Bəzi mənbələrin məlumatlarına görə, şəhərin əsası XII əsrdə Şirvanşah Mənüçöhr tərəfindən qoyulmuşdur. Şəhərin Elxanilər dövründə (1256-1353) salınıb inkişaf etməsi ilə də bağlı məlumatlar vardır. Qarabağlar türbəsinin də tikilməsi həmin dövrə təsadüf edir.
Qarabağlar Türbə Kompleksi qoşa minarə, onlar arasındakı baştağ, qoşa minarələrə birləşən dini binanın qalıqları və türbədən ibarətdir. Mütəxəssislər qoşa minarələrin XII-XIII əsrlərdə, baştağın isə XIV əsrdə tikildiyini qeyd etmişlər. Qarabağlar türbəsi sərdabə və yerüstü xatirə abidəsindən ibarətdir. Sərdabə on iki bucaqlı olub divarları daşdan, günbəzi isə kərpicdən inşa edilmişdir. Türbənin yerüstü hissəsi daş kürsülük üzərində inşa olunan 12 yarımsilindrdən ibarətdir. Türbənin səthi firuzəyi rəngli kaşılarla həndəsi ornamenti xatırladan kitabələrlə bəzədilmişdir. Yarımsilindrlərin üzərində içərisində ərəb əlifbası ilə “ləiləhəilləllah Məhəmmədən Rəsulallah” (Allah­dan başqa Allah yoxdur, Məhəmməd (s.ə.v.) onun rəsuludur) kəlməsi həkk edilən kvadratlar dəfələrlə təkrar olunmuşdur.

AMEA-nın müxbir üzvü Vəli Baxşəliyevlə söhbətimiz zamanı bildirdi ki, bu tip ornamentdən 1322-ci ildə inşa olunan Bərdə türbəsində də istifadə edilib. Elə buna görə də bəzi tədqiqatçılar Qarabağlar türbəsi ilə Bərdə türbəsinin memarının eyni şəxs olduğunu bildirmişlər. Vəli Baxşəliyev bununla belə Qarabağlar türbəsinin konstruksiyasının fərqləndiyini də qeyd etdi: “Türbənin özünəməxsus memarlıq xüsusiyyətlərindən biri 4 baştağlı olmasıdır. Bu baştağlar şimal, cənub, qərb və şərq istiqamətlərinə, dünyanın dörd tərəfinə yönəlmiş və türbənin görünüşünün mükəmməlliyini təmin etmişdir. Ehtimal ki, türbənin dörd baştağlı quruluşu əski inanclarla bağlı olmuşdur. Baştağların səthi kaşılar vasitəsilə həndəsi və nəbati üslubda naxışlanmışdır. Türbənin gövdəsini təşkil edən yarım­silindrlərin yuxarı hissəsində kaşılarla işlənmiş kitabələrin qalıqları saxlanmışdır. Ehtimal ki, bu kitabələr Qurani-Kərimdən götürülmüş kəlmələrdir. Memarlıq abidələrində və qəbirüstü monumental tikintilərdə bu tip kitabələrə rast gəlinir.”

Naxçıvan İslam dünyasının qədim şəhərlərindəndir, bunu bölgənin Qarabağlar Türbə Kompleksi  kimi qədim tarixi və mədəniyyət abidələri bir daha sübut edir. İslam mədəniyyəti nümunələri ilə zəngin olan bu qədim şəhər bəşər sivilizasiyasına dəyərli töhfələr vermişdir. Naxçıvanın inciləri sayılan bu abidələrin bərpası, qorunması isə öz növbəsində bəşər mədəniyyətinə verilən töhfədir.

Ruhiyyə Rəsulova

Naxçıvan Televiziyasının baş redaktoru

""İkisahil "qəzeti  

15.02.2017

Bölmənin digər xəbərləri

Geriyə İrəli

Ermənistanda “məxməri inqilab” ölkə iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərib

18-10-2018-15-22 Xəbərlər

Ermənistanda “məxməri inqilab” ölkə iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərib

Ermənistanda “məxməri inqilab” ölkə iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərib. Xarici...

Naxçıvan Musiqi Kollecinin tələbələri tarixi yerlərlə tanış olublar

18-10-2018-15-08 Xəbərlər

Naxçıvan Musiqi Kollecinin tələbələri tarixi yerlərlə tanış olublar

NUHÇIXAN xəbər verir ki, 18 oktyabr-Milli Müstəqillik Günü münasibəti ilə Naxçıv...

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev İtaliya Senatı sədrinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib - YENİLƏNİB

18-10-2018-14-47 Xəbərlər

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev İtaliya Senatı sədrinin başçılıq etdiyi nümayəndə heyətini qəbul edib - YENİLƏNİB

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev oktyabrın 18-də İtaliya Respu...

Güləşçilərimiz dünya çempionatında “İL’ Azero”nun məşq geyimlərində çıxış edəcəklər

18-10-2018-14-26 Xəbərlər

Güləşçilərimiz dünya çempionatında “İL’ Azero”nun məşq geyimlərində çıxış edəcəklər

Azərbaycan millisi oktyabrın 20-dən 28-dək Budapeştdə keçiriləcək güləş üzrə dün...

“İQLA” daşınan zenit-raket komplekslərindən döyüş atışları icra edilib

18-10-2018-14-08 Xəbərlər

“İQLA” daşınan zenit-raket komplekslərindən döyüş atışları icra edilib

Müdafiə nazirinin təsdiq etdiyi 2018-ci il üçün döyüş hazırlığı planına uyğun ol...

NASA Veneraya missiya göndərmək konsepsiyası üzərində işləyir

18-10-2018-13-55 Xəbərlər

NASA Veneraya missiya göndərmək konsepsiyası üzərində işləyir

ABŞ Milli Aviasiya və Kosmik Fəzanın Tədqiqi Agentliyi (NASA) Veneraya missiya g...

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

18-10-2018-13-28 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında oktyabrın 19-na gözlənilən hava proqnozu açıqlan...

“microSD” yaddaş kartına alternativ təqdim edilib

18-10-2018-12-52 Xəbərlər

“microSD” yaddaş kartına alternativ təqdim edilib

Bir gün əvvəl nümayiş etdirilmiş “Mate 20” istehsal xəttinə aid yeni smartfonlar...

Müstəqillik gününə həsr edilən rəsm sərgisi

18-10-2018-12-29 Xəbərlər

Müstəqillik gününə həsr edilən rəsm sərgisi

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası Rəssamlar Birliyinin Bəhru...

Çin dünyanın ən iri pilotsuz nəqliyyat təyyarəsini uğurla sınaqdan keçirib

18-10-2018-12-08 Xəbərlər

Çin dünyanın ən iri pilotsuz nəqliyyat təyyarəsini uğurla sınaqdan keçirib

Çində istehsal olunan dünyanın ən iri pilotsuz nəqliyyat təyyarəsi ilk uçuş sına...

Naxçıvan daimi nümayəndəliyində görüş

18-10-2018-11-47 Xəbərlər

Naxçıvan daimi nümayəndəliyində görüş

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Bakı şəhərində Naxçıvan Muxtar Respublikası daimi nümay...

Müstəqilliyinin 27-ci ili mübarəkdir, Vətən!

18-10-2018-11-21 Xəbərlər

Müstəqilliyinin 27-ci ili mübarəkdir, Vətən!

Səhər-səhər işə gedəndə qarşılaşdığım mənzərə istənilən azərbaycanlını qürurland...

Əhaliyə nümunəvi bank xidməti göstərilir

18-10-2018-11-02 Xəbərlər

Əhaliyə nümunəvi bank xidməti göstərilir

Mərkəzi Bankın Naxçıvan Muxtar Respublikası İdarəsinin İqtisadi təhlil və statis...

Hər bir işləyən vətəndaşın sosial sığorta haqları üzrə ödəmələri almaq hüququ var

18-10-2018-10-46 Xəbərlər

Hər bir işləyən vətəndaşın sosial sığorta haqları üzrə ödəmələri almaq hüququ var

Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun mətbuat xidmətindən ...

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Türkmənistan Nazirlər Kabineti Sədrinin müavinini qəbul edib

18-10-2018-10-28 Xəbərlər

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Türkmənistan Nazirlər Kabineti Sədrinin müavinini qəbul edib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev okty...

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

18-10-2018-10-16 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

İsrail səfiri Naxçıvanda səfərdədir - VİDEO

18-10-2018-10-10 Xəbərlər

İsrail səfiri Naxçıvanda səfərdədir - VİDEO

İsrailin ölkəmizdəki  fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Dan Stav Naxçıvan Muxtar ...

İsrail səfiri Naxçıvanda səfərdədir - VİDEO

18-10-2018-10-00 Xəbərlər

İsrail səfiri Naxçıvanda səfərdədir - VİDEO

İsrailin ölkəmizdəki  fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Dan Stav Naxçıvan Muxtar ...

Oktyabrın 18-də xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri

18-10-2018-09-47 Xəbərlər

Oktyabrın 18-də xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri

Azərbaycan Mərkəzi Bankı 18 oktyabr tarixindən etibarən valyuta məzənnələrini aç...

Ali təhsil ocağında lektoriya keçirilib

18-10-2018-09-32 Xəbərlər

Ali təhsil ocağında lektoriya keçirilib

Naxçıvan Dövlət Universitetinin Televiziya, mətbuat və ictimaiyyətlə əlaqələr bö...

Bakıda Azərbaycan və Türkmənistan Xarici İşlər nazirlikləri arasında ikitərəfli məsləhətləşmələr keçiriləcək

18-10-2018-09-16 Xəbərlər

Bakıda Azərbaycan və Türkmənistan Xarici İşlər nazirlikləri arasında ikitərəfli məsləhətləşmələr keçiriləcək

Bakıda Azərbaycan və Türkmənistan Xarici İşlər nazirlikləri arasında ikitərəfli ...

Boksçumuz Nurlan Səfərov Yeniyetmələrin III Yay Olimpiya Oyunlarında bürünc medal qazanıb

18-10-2018-09-00 Xəbərlər

Boksçumuz Nurlan Səfərov Yeniyetmələrin III Yay Olimpiya Oyunlarında bürünc medal qazanıb

Azərbaycan boksçusu Nurlan Səfərov (60 kq) Argentinanın paytaxtı Buenos-Ayresdə ...

Dövlət müstəqilliyimiz daimidir, əbədidir

18-10-2018-00-00 Xəbərlər

Dövlət müstəqilliyimiz daimidir, əbədidir

Azərbaycan xalqı XX əsrdə iki dəfə öz müstəqilliyini elan etmişdir.

120 illik yubileyi qeyd olunan İbrahim Səfiyev kimdir?

17-10-2018-20-41 Xəbərlər

120 illik yubileyi qeyd olunan İbrahim Səfiyev kimdir?

NUHÇIXAN Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin mətbuat xidmətinə istinadən...

Ali Məclisin Sədri Sərəncam imzaladı

17-10-2018-20-12 Xəbərlər

Ali Məclisin Sədri Sərəncam imzaladı

Oktyabrın 17-də Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Vasif Talıbov ...

Dövlət İmtahan Mərkəzi xarici dil fənni üzrə nümunə audiomateriallar təqdim edib

17-10-2018-19-28 Xəbərlər

Dövlət İmtahan Mərkəzi xarici dil fənni üzrə nümunə audiomateriallar təqdim edib

Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) gələn il keçiriləcək ümumi (9 illik) və tam (11 ill...

Güzəştli kreditlər təsərrüfatların inkişafını sürətləndirir

17-10-2018-18-59 Xəbərlər

Güzəştli kreditlər təsərrüfatların inkişafını sürətləndirir

Bu gün muxtar respublikada  kənd təsərrüfatı yönümlü  sahələrin inkişafı üçün mü...

Dünya şöhrətli alimin yubileyi Naxçıvanda qeyd olunub

17-10-2018-18-30 Xəbərlər

Dünya şöhrətli alimin yubileyi Naxçıvanda qeyd olunub

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Naxçıvan Bölməsi...

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi və müxbir üzvlərinin aylıq rütbə maaşları artırıldı - SƏRƏNCAM

17-10-2018-18-09 Xəbərlər

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının həqiqi və müxbir üzvlərinin aylıq rütbə maaşları artırıldı - SƏRƏNCAM

Oktyabrın 17-də Prezident İlham Əliyev Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının hə...

Fransanın rəsmi qurumu hesabatında Naxçıvanın dövlət quruluşu və yerli idarəetməsi ilə bağlı material dərc edib

17-10-2018-16-53 Xəbərlər

Fransanın rəsmi qurumu hesabatında Naxçıvanın dövlət quruluşu və yerli idarəetməsi ilə bağlı material dərc edib

NUHÇIXAN Avropa Şurasının yerli və Regional Hakimiyyətlər Konqresinin internet p...