Qarabağlar Türbə Kompleksinin bərpası bəşər mədəniyyətinə verilən töhfədirGörkəmli pedaqoq və elm xadimi Əziz Şərif nahaq yerə Naxçıvanı ərazicə kiçik, mənəviyyatca böyük diyar adlandırmayıb.

Naxçıvan dünya elm, siyasət, hərb, ədəbiyyat və incəsənətinə verdiyi töhfələri, yetişdirdiyi görkəmli şəxsiyyətləri və memarlıq abidələri ilə zəngindir. İlk görənlər tarixi abidələrlə zəngin bu diyarı açıq səma altında muzey də adlandırırlar. Sovetlər dönəmində gözdən uzaq, könüldən iraq düşmüş Naxçıvanın qapıları indi bütün dünyaya açıqdır. Son 20 ildə keçdiyi sürətli inkişaf yolu bu bölgəni qısa zaman kəsiyində dünyanın ən müasir şəhərləri sırasına çıxarmışdır. İndi Naxçıvan mötəbər  tədbirlərin,  beynəlxalq idman yarışlarının keçirildiyi məkana çevrilib. Təsadüfi deyil ki, bu qədim diyar 2018-ci il üçün “İslam Mədəniyyətinin Paytaxtı” seçilib. Şəhərsalma mədəniyyətinin 5 min il yaşının faktlarla sübut edildiyi bu qədim oğuz yurdu bəşər mədəniyyətini zənginləşdirən qədim və orta əsr memarlıq abidələri ilə zəngindir. Burada memarlıq sənəti yüksək səviyyəyə çatmış, Azərbaycan memarlığının özünəməxsus orijinal sənət  üslubu yaranmışdır. Bu üslub sonralar geniş yayılaraq “Naxçıvan memarlıq məktəbi” adı ilə tariximizə daxil olmuşdur. Bu məktəb bəşəriyyətə Əcəmi Əbubəkr oğlu Naxçıvani, Əmirəddin Məsud Naxçıvani, Əhməd ibn Əyyub əl-Hafiz Naxçıvani kimi dahi memarlar, sənətkarlar bəxş edib. 12-ci əsrdə Naxçıvan memarlığının ən yüksək zirvəsini fəth edən memar Əcəmi yaradıcılığı təkcə Azərbaycan memarlığına deyib, həm də Şərq memarlığına güclü təsir edib. 

Bu gün Naxçıvan Muxtar Respublikasında tarix və mədəniyyət abidələrinin qorunması və bərpası istiqamətində ardıcıl tədbirlər görülür.  Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin “Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisindəki tarix və mədəniyyət abidələrinin qorunması və pasportlaşdırılması işinin təşkili haqqında” 2005-ci il 6 dekabr tarixli Sərəncamından sonra tarix və mədəniyyət abidələri tədqiq edilərək pasportlaşdırılıb. Abidələrin bərpası da həyata keçirilən təqdirəlayiq işlər sırasındadır. Son illər Naxçıvanqala, Xanlıqlar kəndindəki Parçı imamzadəsi, Gülüstan türbəsi, Əlincəqala və digər  onlarla  abidə bərpa olunaraq  ziyarətçilərin istifadəsinə verilib. Zəngin tarixi-mədəni irsin daşıyıcısı olan 1200-dən artıq tarixi abidənin 57-si dünya əhəmiyyətli abidələr sırasındadır. Dünya memarlığının inciləri siyahısına daxil edilmiş abidələr sırasında Qarabağlar Türbə Kompleksinin xüsusi yeri vardır. Abidə orta əsr Azərbaycan memarlığının nadir sənət əsərlərindəndir.

Bu yaxınlarda muxtar respublikada səfərdə olmuş fransalı rejissor Jan Claude Forestier  öz təəssüratlarını calameo.com portalında belə qeyd edir: «Ərazi kiçik olsa da, memarlıq baxımından zənginliyi ilə seçilir. Ərazidəki əksəri müsəlman və türk üslubunda tikilmiş bu abidələrin incəliyi və geometrik detalları insanı heyran edir. Abidələr çox mükəmməl şəkildə yenidən bərpa olunub.» Qarabağlar türbəsini ziyarət edən rejissor bu kompleksin Azərbaycanın abidələri arasında ən möhtəşəmlərdən biri olduğunu qeyd edir. “Abidə tarixi İpək Yolunun üzərində yerləşən ən nüfuzlu dayanacaq nöqtəsi və ən azı 40 minarəyə sahib dini kompleksin tək sahibidir”,-deyə bildirir.  

Kəngərli rayonunun Qarabağlar kəndində yerləşən və Azərbaycan xatirə memarlığının mütərəqqi ənənələrini yaşadan bu abidə memarlıq quruluşuna, oxşar cəhətlərinə görə Əcəmi Naxçıvani memarlıq məktəbinin davamı, memar Əhməd Naxçıvani yaradıcılığının nümunəsi hesab olunur.

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin “Qarabağlar Türbə Kompleksinin bərpası və tədqiq olunması haqqında” 2016-cı il 4 iyul tarixli Sərəncamına uyğun olaraq dünya əhəmiyyətli Qarabağlar Türbə Kompleksində bərpa işlərinə başlanılıb. Türbədə bərpa işlərinin elmi əsaslarla aparılması məqsədilə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Naxçıvan Bölməsinin əməkdaşlarından ibarət tədqiqat qrupu yaradılıb.

Tarixi mənbələrin verdiyi məlumata görə, Qarabağlar orta əsrlərdə Azərbaycanın əsas şəhərlərindən biri, mühüm ticarət və sənətkarlıq mərkəzi olmuşdur. Qarabağlar ətrafında böyük orta əsr yaşayış yerlərinin, karvansarayların aşkar olunması onun tarixi İpək Yolunun üzərində yerləşməsi ilə bağlıdır. Şəhərin Yaxın Şərq ölkə­ləri ilə Avropanı birləşdirən mühüm karvan yollarının üstündə yerləşməsi sayəsində burada sənətkarlıq, ticarət, iqtisadi həyat xeyli tərəqqi etmişdi. Bəzi mənbələrin məlumatlarına görə, şəhərin əsası XII əsrdə Şirvanşah Mənüçöhr tərəfindən qoyulmuşdur. Şəhərin Elxanilər dövründə (1256-1353) salınıb inkişaf etməsi ilə də bağlı məlumatlar vardır. Qarabağlar türbəsinin də tikilməsi həmin dövrə təsadüf edir.
Qarabağlar Türbə Kompleksi qoşa minarə, onlar arasındakı baştağ, qoşa minarələrə birləşən dini binanın qalıqları və türbədən ibarətdir. Mütəxəssislər qoşa minarələrin XII-XIII əsrlərdə, baştağın isə XIV əsrdə tikildiyini qeyd etmişlər. Qarabağlar türbəsi sərdabə və yerüstü xatirə abidəsindən ibarətdir. Sərdabə on iki bucaqlı olub divarları daşdan, günbəzi isə kərpicdən inşa edilmişdir. Türbənin yerüstü hissəsi daş kürsülük üzərində inşa olunan 12 yarımsilindrdən ibarətdir. Türbənin səthi firuzəyi rəngli kaşılarla həndəsi ornamenti xatırladan kitabələrlə bəzədilmişdir. Yarımsilindrlərin üzərində içərisində ərəb əlifbası ilə “ləiləhəilləllah Məhəmmədən Rəsulallah” (Allah­dan başqa Allah yoxdur, Məhəmməd (s.ə.v.) onun rəsuludur) kəlməsi həkk edilən kvadratlar dəfələrlə təkrar olunmuşdur.

AMEA-nın müxbir üzvü Vəli Baxşəliyevlə söhbətimiz zamanı bildirdi ki, bu tip ornamentdən 1322-ci ildə inşa olunan Bərdə türbəsində də istifadə edilib. Elə buna görə də bəzi tədqiqatçılar Qarabağlar türbəsi ilə Bərdə türbəsinin memarının eyni şəxs olduğunu bildirmişlər. Vəli Baxşəliyev bununla belə Qarabağlar türbəsinin konstruksiyasının fərqləndiyini də qeyd etdi: “Türbənin özünəməxsus memarlıq xüsusiyyətlərindən biri 4 baştağlı olmasıdır. Bu baştağlar şimal, cənub, qərb və şərq istiqamətlərinə, dünyanın dörd tərəfinə yönəlmiş və türbənin görünüşünün mükəmməlliyini təmin etmişdir. Ehtimal ki, türbənin dörd baştağlı quruluşu əski inanclarla bağlı olmuşdur. Baştağların səthi kaşılar vasitəsilə həndəsi və nəbati üslubda naxışlanmışdır. Türbənin gövdəsini təşkil edən yarım­silindrlərin yuxarı hissəsində kaşılarla işlənmiş kitabələrin qalıqları saxlanmışdır. Ehtimal ki, bu kitabələr Qurani-Kərimdən götürülmüş kəlmələrdir. Memarlıq abidələrində və qəbirüstü monumental tikintilərdə bu tip kitabələrə rast gəlinir.”

Naxçıvan İslam dünyasının qədim şəhərlərindəndir, bunu bölgənin Qarabağlar Türbə Kompleksi  kimi qədim tarixi və mədəniyyət abidələri bir daha sübut edir. İslam mədəniyyəti nümunələri ilə zəngin olan bu qədim şəhər bəşər sivilizasiyasına dəyərli töhfələr vermişdir. Naxçıvanın inciləri sayılan bu abidələrin bərpası, qorunması isə öz növbəsində bəşər mədəniyyətinə verilən töhfədir.

Ruhiyyə Rəsulova

Naxçıvan Televiziyasının baş redaktoru

""İkisahil "qəzeti  

15.02.2017

Bölmənin digər xəbərləri

Geriyə İrəli

“Fərdi aqrar təsərrüfatların iqlim dəyişikliyinə adaptasiyası” mövzusunda təlim keçirilib

19-06-2019-21-44 Xəbərlər

“Fərdi aqrar təsərrüfatların iqlim dəyişikliyinə adaptasiyası” mövzusunda təlim keçirilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Biznes Mərkəzində “AzerGold” Qapalı Səhimdar C...

Ailə təsərrüfatlarının inkişafında bələdiyyələrin rolu artır

19-06-2019-20-31 Xəbərlər

Ailə təsərrüfatlarının inkişafında bələdiyyələrin rolu artır

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin mətbuat xidmətindən NUHÇIXAN-a...

Araz çayının su və energetika ehtiyatlarından istifadə üzrə 48-ci protokol imzalanıb

19-06-2019-19-29 Xəbərlər

Araz çayının su və energetika ehtiyatlarından istifadə üzrə 48-ci protokol imzalanıb

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvanda  Araz çayının su və energetika ehtiyatlarınd...

Gənclər Məmməd Arazın ev muzeyini ziyarət ediblər

19-06-2019-18-21 Xəbərlər

Gənclər Məmməd Arazın ev muzeyini ziyarət ediblər

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyi...

Yeni mobil tətbiqin təqdimatı olub

19-06-2019-17-59 Xəbərlər

Yeni mobil tətbiqin təqdimatı olub

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri yanında Dövlət Qulluğu Məsələl...

Darıdağ Arsenli Su Müalicə və İstirahət Kompleksi inşa olunur - VİDEO

19-06-2019-17-41 Xəbərlər

Darıdağ Arsenli Su Müalicə və İstirahət Kompleksi inşa olunur - VİDEO

Naxçıvanda müalicə turizminin inkişafına geniş diqqət yetirilir.

8 istehsal sahəsinin yaradılması başa çatdırılıb

19-06-2019-17-20 Xəbərlər

8 istehsal sahəsinin yaradılması başa çatdırılıb

Muxtar respublika iqtisadiyyatının davamlı inkişafının təmin edilməsi, yerli res...

Operativ vergi nəzarəti tədbirləri görülür

19-06-2019-16-57 Xəbərlər

Operativ vergi nəzarəti tədbirləri görülür

Nazirliyinin mətbuat xidmətindən NUHÇIXAN-a verilən məlumata görə, may ayında Na...

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

19-06-2019-12-00 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında iyunun 20-nə gözlənilən hava proqnozu açıqlanıb....

“Sabahın müəllimi” layihəsinin icrasına başlanıldı: sonuncu kurs tələbələrinə vakansiyalar təqdim olundu

19-06-2019-11-41 Xəbərlər

“Sabahın müəllimi” layihəsinin icrasına başlanıldı: sonuncu kurs tələbələrinə vakansiyalar təqdim olundu

Naxçıvan Muxtar Respublikası Təhsil Nazirliyinin mətbuat xidmətindən NUHÇIXAN-a ...

Ərzaq məhsullarının keyfiyyətinə nəzarət diqqətdə saxlanılır

19-06-2019-11-23 Xəbərlər

Ərzaq məhsullarının keyfiyyətinə nəzarət diqqətdə saxlanılır

Yay fəslinin isti günlərində insanlar Günəşin yandırıcı şüaları ilə yanaşı, həm ...

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

19-06-2019-09-34 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

Bu dövlət qurumlarında aylıq vəzifə maaşları artırıldı-YENİLƏNİB - SƏRƏNCAM

18-06-2019-20-55 Rəsmi

Bu dövlət qurumlarında aylıq vəzifə maaşları artırıldı-YENİLƏNİB - SƏRƏNCAM

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Prezident İlham Əliyev Azərbaycan Respublikası Dövlət T...

Naxçıvan Muxtar Respublikasının yaradılmasının 95 illiyi Türkiyənin Ərzurum şəhərində qeyd edilib - VİDEO

18-06-2019-20-36 Xəbərlər

Naxçıvan Muxtar Respublikasının yaradılmasının 95 illiyi Türkiyənin Ərzurum şəhərində qeyd edilib - VİDEO

Naxçıvan Muxtar Respublikasının yaradılmasının 95 illiyi, Milli Qurtuluş Günü, R...

Şahbuz Rayon Xalq Teatrı ordubadlıların qonağı olub

18-06-2019-20-11 Xəbərlər

Şahbuz Rayon Xalq Teatrı ordubadlıların qonağı olub

NUHÇIXAN xəbər verir ki,  Şahbuz Rayon Xalq Teatrı Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin ...

Anbarlara taxıl qəbulu başlayıb

18-06-2019-19-02 Xəbərlər

Anbarlara taxıl qəbulu başlayıb

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası “Bərəkət Buğda Məhsulları”...

Ali Məclisin Sədri Dövlət Xidmətinə yeni rəis təyin etdi - FƏRMAN

18-06-2019-18-23 Rəsmi

Ali Məclisin Sədri Dövlət Xidmətinə yeni rəis təyin etdi - FƏRMAN

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Vasif Talıbov iyunun 18-də Daş...

Peyntbol üzrə muxtar respublika birinciliyi keçirilib

18-06-2019-18-06 Xəbərlər

Peyntbol üzrə muxtar respublika birinciliyi keçirilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası Atıcılıq Mərkəzində peyntb...

Sahibkarlara fövqəladə halların nəticələrinin aradan qaldırılması ilə bağlı məlumat verilib

18-06-2019-15-34 Xəbərlər

Sahibkarlara  fövqəladə halların nəticələrinin aradan qaldırılması ilə  bağlı məlumat verilib

Fövqəladə Hallar Nazirliyinin mətbuat xidmətindən NUHÇIXAN-a verilən xəbərə görə...

Muxtar respublikada insan hüquqlarının etibarlı müdafiəsi daim diqqət mərkəzindədir

18-06-2019-12-50 Xəbərlər

Muxtar respublikada insan hüquqlarının etibarlı müdafiəsi daim diqqət mərkəzindədir

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin 2007-ci il 18 iyun ta...

Nakhchivan news - VİDEO

18-06-2019-11-29 Xəbərlər

Nakhchivan news - VİDEO

Nakhchivan State Television presented weekly news program in English, highlighti...

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

18-06-2019-11-08 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında iyunun 19-na gözlənilən hava proqnozu açıqlanıb....

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

18-06-2019-09-39 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

Naxçıvanda çimərlik mövsümünə start verilib - VİDEO

17-06-2019-18-56 Xəbərlər

Naxçıvanda çimərlik mövsümünə start verilib - VİDEO

Naxçıvanda çimərlik mövsümünün başlaması münasibətilə Uzunoba çimərliyində tədbi...

“Sabahın sorağında” romanında Azərbaycan müəlliminin obrazı

17-06-2019-18-27 Xəbərlər

“Sabahın sorağında” romanında Azərbaycan müəlliminin obrazı

Xalq şairi Hüseyn İbrahimov yarım əsrdən artıq davam edən zəngin yaradıcılığı il...

Heydər Əliyev adına Hərbi Lisey kursantlarının buraxılış mərasimi keçirilib - FOTOLAR

17-06-2019-17-56 Rəsmi

Heydər Əliyev adına Hərbi Lisey kursantlarının buraxılış mərasimi keçirilib - FOTOLAR

İyunun 17-də Heydər Əliyev adına Hərbi Liseyin 2019-cu il buraxılışı münasibəti ...

Duzdağ oteldə ikinci dəfə rəng festivalı keçirilib - VİDEO

17-06-2019-16-50 Xəbərlər

Duzdağ oteldə ikinci dəfə rəng festivalı keçirilib - VİDEO

Duzdağ oteldə keçirilən  yüzlərlə iştirakçının qatıldığı ikinci rəng festivalı r...

İnsan Hüquqları Günü münasibətilə ali və orta ixtisas təhsili müəssisələrinin tələbələri arasında bilik yarışı olub

17-06-2019-14-50 Xəbərlər

İnsan Hüquqları Günü münasibətilə ali və orta ixtisas təhsili müəssisələrinin tələbələri arasında bilik yarışı olub

NUHÇIXAN xəbər verir ki, 18 iyun-Azərbaycan Respublikasında İnsan Hüquqları Günü...

Ordubad rayonunda humanitar tibbi aksiya

17-06-2019-14-23 Xəbərlər

Ordubad rayonunda humanitar tibbi aksiya

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublika Xəstəxanasının həkimləri Ord...

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

16-06-2019-16-05 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında iyunun 17-nə gözlənilən hava proqnozu açıqlanıb....