Xalq təqvimində yay fəsli ilin barlı-bəhərli vaxtı hesab edilir.

Çünki yay bağçılıq, əkinçilik, heyvandarlıqda məhsulun yetişib, ərsəyə gəldiyi dövrdür. Ən şiddətli istilərin olmasına baxmayaraq, zəhmətkeş babalarımız yayda boş dayanmamış, qarşıdan gələn “qanlı qış”ın hazırlığının qeydinə məhz bu dövrdə qalmışlar. El arasında yayla bağlı gözəl  deyimlər  var:  “Yayda başı bişənin qışda aşı bişər”, “Yayın artığı qışın yavanlığıdır”. Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində yayın girməsi xalq təqvimində həm də  yeni bir dövrün başlaması deməkdir. Bu məqam bəzi məhsulların ərsəyə gəlməsi, müxtəlif işlərin görülməsi ilə üst-üstə düşür. Əriyin yetişməsi, taxıl və dağlıq zonada ot biçininin başlanması, yayın gəlişi ilə eyni vaxta təsadüf edir. Maraqlı burasıdır ki, xalq təqvimi həmişə müxtəlif əlamətlərlə müşahidə olunur. Bu min illərin sınağından çıxan bir məqamdır. Çünki ata-babalarımız təsərrüfatla məşğul olmaqla bərabər, təbiətdə baş verən hadisələri də müşahidə edib. Bununla da görəcəkləri işlərin zamanı, vədəsini dəqiq təyin ediblər.  Müasir təqvim və proqnozlar nə qədər dəqiq olsa da, xalq təqvimi ilə təsərrüfatlardakı işləri tənzimləmək ənənəsi Naxçıvanda bu gün də yaşayır və əksər kəndlərdə buna ciddi şəkildə riayət olunur.

Yaz və payız aylarında yeni meyvə tingləri əkilirsə, yay aylarında bağçılıqda geniş yayılan calaq işləri aparılır. Yəni bir növ məhsuldar meyvə budağı digərinə peyvənd edilir. Bu daha yaxşı məhsuldar sortların əldə edilməsi üçün atılan addımdır. Xalq arasında belə bir deyim vardır ki, “arpa biçinində calaq, peyvəst (peyvənd) vaxtıdır”. Bizə elə gəlir ki, bu deyim əslində vaxtı düzgün dəyərləndirə bilməyənlər üçün son vaxt həddidir. Yaz yarı olanda (mayın birinci ongünlüyündən) peyvənd  etmək daha çox məsləhətdir. Bu dövrdə 3 forma peyvənd edilir: Birinci eyni yoğunluqda cavan zoğlar müxtəlif formada çərtilir (yonulur), kəsiklər üst-üstə qoyulub bağlanır. İkinci xalq arasında “paqqıldaq” deyilən qaydadır. Burada da eyni yoğunluqda zoğlarda qabıq burularaq çıxarılır, peyvənd ediləcək üstü təmizlənən digər  budağın üstünə keçirilir. Bu calaq forması etibarlı olsa da, çox vaxt aparır, deyimdə olduğu kimi arpa biçininə qədər yubadılır ki, çubuqlar yetişsin. Üçüncü forma göz calağıdır ki, buna bəzən “T” və ya “yarma” deyirlər. Bu calaq üsulu daha səmərəlidir. May ayında calaqlandıqda ağaclar inkişaf dövründə, hava isə sərin olur. İyunun sonu, iyulun əvvəlində havanın çox isti keçməsi, ağacın inkişafının zəifləməsi calaqların bir qisminin göyərməməsinə səbəb olur.

Aran zonasında əkilən ot, yonca, qoringə (xəşə) may ayında biçilməyə başlayır. Suvarılaraq il ərzində bir neçə dəfə biçilir. Dağlıq zonada isə adətən yay girdikdən sonra ot çalımına (biçiminə) başlanır. Təcrübəli biçinçilər biçənəyin biçin üçün yetişməsini onun qönçə bağlaması, çiçəkləməsi  və  biçənək sahəsindən gələn ətirli qoxunun dəyişməsi ilə təyin edirdilər.

Bu dövrdə həyati əhəmiyyətli, çox ağır zəhmət tələb edən taxıl biçini başlanır. El arasında “arpanı ötür, buğdanı sütül” ifadəsi olsa da, arpa biçininə əvvəlcə başlanılır. Buğdanın yeni ağarmağa başladığı dövrdə buğda sünbülləri saplaqla dərilir, tonqalda bişirilərək (sütül ütmə) ovucda ovulub yeyilir. Ta qədimdə dəmyə əkinlərdə taxıl əllə yolunurdu. Yüz hektarlarla sahənin bitkisini dartıb çıxarmaq, 40-45 dərəcə istidə, günəş altında bütün günü işləmək əsl fədakarlıq idi. Suvarılan sahələr isə “mərəndi” adlanan aypara şəkilli oraqla biçilirdi. Köntöy, qaba adamlar üçün işlədilən “Axırda gələcəksən mərəndə” atalar misalı da buradan yaranmışdır. Elə yayın birinci ayına məhz bu əlamətlərə görə  “biçin ayı” deyirlər. Biçinin başlanması əkinçilər arasında əsl bayrama çevrilirdi. Biçin dövründə az miqdar yağış yağması yaxşı hesab edilirdi. Çünki oraqla biçilən taxıl çırtlayıb yerə tökülmürdü. Buğdanı alasütül biçir, bafa bağlayırdılar. Vələmirdən, aran yerində bitən saqqız kolundan, olmadıqda isə kökündən çıxarılan arpa və ya buğdadan “bəndam” hazırlayıb bafa bağlayırdılar. Dərzləri ağız-ağıza qoyurdular ki, buğda öz-özünə yetişsin. Belə buğdanın çörəyi ətirli və dadlı olurdu. Biçilmiş taxılı öküz arabaları ilə xırmana daşıyırdılar. Bu işi səhər alatoranda edirdilər ki, buğda quruyub tökülməsin. Öküz arabası isə astagəl olduğu üçün yığılan buğda dərzlərini çox da silkələyib əzmirdi. Biçilmiş əkin sahələrində qalan və ya yerə tökülən sünbülləri əllə seçib toplayardılar ki, buna da “başaq” və ya “qırp” deyərdilər. Un ehtiyyatı qurtaranlar, ehtiyacı olanlar taxılın bir hissəsini erkən biçər, xırman salmadan müxtəlif üsulla əzib taxıl əldə edərdilər ki, buna da “beşqurd” deyərdilər.

Bu gün müasir texnologiya və texnika inkişaf etdiyi üçün taxıl yığımında müəyyən dərəcədə çətinlik və vaxt itkisi olmur. Amma min illərin sınağından çıxan xalq təqvimi müasir günümüzdə də öz aktuallığını və dəqiqliyini hələ də saxlayır. Bu isə xalqın yarandığı gündən bu torpağın əsl sahibi olduğunu sübut edən əsas amildir.

 

Zaleh Novruzov

HÜQUQ GUŞƏSİ

HÜQUQ GÜŞESİ

Bölmənin digər xəbərləri

Geriyə İrəli

Nakhchivan news - VİDEO

19-02-2019-12-15 Xəbərlər

Nakhchivan news - VİDEO

Nakhchivan State Television presented weekly news program in English, highlighti...

Pedaqoji təcrübənin başlanğıc konfransı keçirilib

19-02-2019-11-00 Xəbərlər

Pedaqoji təcrübənin başlanğıc konfransı keçirilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunda IV kurs İbtidai sinif ...

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

19-02-2019-10-42 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

Əsgərlər arasında “Vətəni tanı” intellektual oyunu keçirilib - FOTOLAR

18-02-2019-21-30 Xəbərlər

Əsgərlər arasında “Vətəni tanı” intellektual oyunu keçirilib - FOTOLAR

Əlahiddə Ümumqoşun Ordunun mətbuat xidmətindən NUHÇIXAN-a verilən məlumata görə,...

Şərur rayonunda kartof əkininə başlanılıb

18-02-2019-20-40 Xəbərlər

Şərur rayonunda kartof əkininə başlanılıb

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Şərur rayonu muxtar respublikamızın kənd təsərrüfatı il...

Naxçıvan Dövlət Uşaq Filarmoniyası Qıvraqda konsert verib

18-02-2019-20-19 Xəbərlər

Naxçıvan Dövlət Uşaq Filarmoniyası Qıvraqda konsert verib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Dövlət Uşaq Filarmoniyasının Xalq Çalğı Alətlə...

Naxçıvan Qarnizonu qoşunlarında komanda-qərargah təlimi başlayıb

18-02-2019-20-00 Xəbərlər

Naxçıvan Qarnizonu qoşunlarında komanda-qərargah təlimi başlayıb

Əlahiddə Ümumqoşun Ordunun mətbuat xidmətindən NUHÇIXAN-a verilən məlumata görə,...

Heydər Əliyev Muzeyi-20

18-02-2019-19-41 Xəbərlər

Heydər Əliyev Muzeyi-20

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan şəhərindəki Heydər Əliyev Muzeyinin yaradılmas...

Muxtar respublikanın yerli brendi - VİDEO

18-02-2019-19-20 Xəbərlər

Muxtar respublikanın yerli brendi - VİDEO

Bu gün muxtar respublikanın yerli brendi olan “Miraj Gold”da ənənəvi və müasir ü...

Dövlət qulluqçuları Ağbulaq İstirahət Mərkəzində olublar - VİDEO

18-02-2019-18-59 Xəbərlər

Dövlət qulluqçuları Ağbulaq İstirahət Mərkəzində olublar - VİDEO

Dövlət qulluqçularının Ağbulaq İstirahət Mərkəzində istirahəti təşkil olunub.

Hərbi qulluqçularımız Türkiyə Respublikasında "Qış təlimi 2019"-da iştirak edirlər - VİDEO

18-02-2019-18-41 Xəbərlər

Hərbi qulluqçularımız Türkiyə Respublikasında "Qış təlimi 2019"-da iştirak edirlər - VİDEO

Əlahiddə Ümumqoşun Ordunun mətbuat xidmətindən NUHÇIXAN-a verilən məlumata görə,...

İşləyən torpaq mülkiyyətçiləri məcburi dövlət sosial sığorta haqqı ödənişlərindən azaddırlar

18-02-2019-18-22 Xəbərlər

İşləyən torpaq mülkiyyətçiləri məcburi dövlət sosial sığorta haqqı ödənişlərindən azaddırlar

Azərbaycan Respublikasında yeni sığorta pensiya sisteminin qurulması məcburi döv...

Naxçıvan məhsulları beynəlxalq sərgidə qızıl medal qazanıb

18-02-2019-18-01 Xəbərlər

Naxçıvan məhsulları beynəlxalq  sərgidə qızıl medal qazanıb

Rusiyanın Ticarət-Sənaye Palatasının himayəsi və Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin d...

Daşınmaz əmlak obyektlərinin inventarlaşdırılması mövzusunda təlim keçirilib

18-02-2019-13-29 Xəbərlər

Daşınmaz əmlak obyektlərinin inventarlaşdırılması mövzusunda təlim keçirilib

Naxçıvan Muxtar Respublikasının Daşınmaz Əmlak və Torpaq Məsələləri üzrə Dövlət ...

Nehrəmdə Cəlil Məmmədquluzadənin 150 illiyi qeyd edilib

18-02-2019-12-24 Xəbərlər

Nehrəmdə Cəlil Məmmədquluzadənin 150 illiyi qeyd edilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Cəlil Məmmədquluzadənin Nehrəm kəndindəki Xatirə Muzeyi...

Nəsimiyə həsr edilən bədii qiraət müsabiqəsi keçirilib

18-02-2019-11-44 Xəbərlər

Nəsimiyə həsr edilən bədii qiraət müsabiqəsi keçirilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası Gənclər Fondunun təşkilatç...

Pensiyalar artımla ödənilib

18-02-2019-10-36 Xəbərlər

Pensiyalar artımla ödənilib

Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun mətbuat xidmətindən ...

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

17-02-2019-15-17 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında fevralın 17-nə gözlənilən hava proqnozu açıqlanı...

Naxçıvanda sahibkarlarla görüş olub - FOTOLAR

16-02-2019-17-40 Rəsmi

Naxçıvanda sahibkarlarla görüş olub - FOTOLAR

Fevralın 16-da Naxçıvan Biznes Mərkəzində Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məcli...

Taxıl zəmilərinə yemləmə gübrələrin verilməsinə başlanıldı - VİDEO

16-02-2019-17-13 Xəbərlər

Taxıl zəmilərinə yemləmə gübrələrin verilməsinə başlanıldı - VİDEO

Muxtar respublikada taxıl zəmilərinə yemləmə gübrələrinin verilməsinə başlanılıb...

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

16-02-2019-15-44 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

16-02-2019-14-00 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında fevralın 17-nə gözlənilən hava proqnozu açıqlanı...

Muxtar respublikada keyfiyyətə nəzarət olunur

16-02-2019-11-38 Xəbərlər

Muxtar respublikada keyfiyyətə nəzarət olunur

Naxçıvan Muxtar Respublikası Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Age...

“Berlin Travel” Naxçıvan məhsulları haqqında video paylaşıb - VİDEO

16-02-2019-09-49 Xəbərlər

“Berlin Travel” Naxçıvan məhsulları haqqında video paylaşıb - VİDEO

Hər il ənənəvi olaraq Almaniyanın Berlin şəhərində keçirilən “Beynəlxalq yaşıl h...

“A.S. Qriboyedov: şair-diplomat” əsərinin müzakirəsi olub

15-02-2019-21-37 Xəbərlər

“A.S. Qriboyedov: şair-diplomat” əsərinin müzakirəsi olub

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyində Reyhan Mirzəzadənin“ A....

AMEA Naxçıvan Bölməsinin kollektivi Heydər Əliyev muzeyini ziyarət edib

15-02-2019-20-39 Xəbərlər

AMEA Naxçıvan Bölməsinin kollektivi Heydər Əliyev muzeyini ziyarət edib

NUHÇIXAN-nın verdiyi məlumata görə muzeyin direktoru Ramin Orucəliyev bildirib k...

Vahid büdcə təsnifatının tətbiqi ilə bağlı təlimlərə başlanılıb

15-02-2019-19-07 Xəbərlər

Vahid büdcə təsnifatının tətbiqi ilə bağlı təlimlərə başlanılıb

Naxçıvan Muxtar Respublikası Maliyyə Nazirliyi yanında Maliyyə Tədris Mərkəzin...

Şərur rayonunda dezinfeksiya tədbirləri aparılır

15-02-2019-17-40 Xəbərlər

Şərur rayonunda dezinfeksiya tədbirləri aparılır

Son vaxtlar Şərur rayon əhalisi arasında yuxarı tənəffüs yollarının katarı və mü...

Könül işığı” jurnalının xüsusi buraxılışı işıq üzü görüb

15-02-2019-17-00 Xəbərlər

Könül işığı” jurnalının xüsusi buraxılışı işıq üzü görüb

NUHÇIXAN xəbər verir ki, brayl əlifbası ilə ayda bir dəfə nəşr edilən  “Könül ...

Babək tərxunu - VİDEO

15-02-2019-14-58 Xəbərlər

Babək tərxunu - VİDEO

Babək qəsəbəsində yaşayan Mehdi Hacıyevə məxsus ailə təsərrüfatında tərxun bitki...