Xalq təqvimində yay fəsli ilin barlı-bəhərli vaxtı hesab edilir.

Çünki yay bağçılıq, əkinçilik, heyvandarlıqda məhsulun yetişib, ərsəyə gəldiyi dövrdür. Ən şiddətli istilərin olmasına baxmayaraq, zəhmətkeş babalarımız yayda boş dayanmamış, qarşıdan gələn “qanlı qış”ın hazırlığının qeydinə məhz bu dövrdə qalmışlar. El arasında yayla bağlı gözəl  deyimlər  var:  “Yayda başı bişənin qışda aşı bişər”, “Yayın artığı qışın yavanlığıdır”. Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisində yayın girməsi xalq təqvimində həm də  yeni bir dövrün başlaması deməkdir. Bu məqam bəzi məhsulların ərsəyə gəlməsi, müxtəlif işlərin görülməsi ilə üst-üstə düşür. Əriyin yetişməsi, taxıl və dağlıq zonada ot biçininin başlanması, yayın gəlişi ilə eyni vaxta təsadüf edir. Maraqlı burasıdır ki, xalq təqvimi həmişə müxtəlif əlamətlərlə müşahidə olunur. Bu min illərin sınağından çıxan bir məqamdır. Çünki ata-babalarımız təsərrüfatla məşğul olmaqla bərabər, təbiətdə baş verən hadisələri də müşahidə edib. Bununla da görəcəkləri işlərin zamanı, vədəsini dəqiq təyin ediblər.  Müasir təqvim və proqnozlar nə qədər dəqiq olsa da, xalq təqvimi ilə təsərrüfatlardakı işləri tənzimləmək ənənəsi Naxçıvanda bu gün də yaşayır və əksər kəndlərdə buna ciddi şəkildə riayət olunur.

Yaz və payız aylarında yeni meyvə tingləri əkilirsə, yay aylarında bağçılıqda geniş yayılan calaq işləri aparılır. Yəni bir növ məhsuldar meyvə budağı digərinə peyvənd edilir. Bu daha yaxşı məhsuldar sortların əldə edilməsi üçün atılan addımdır. Xalq arasında belə bir deyim vardır ki, “arpa biçinində calaq, peyvəst (peyvənd) vaxtıdır”. Bizə elə gəlir ki, bu deyim əslində vaxtı düzgün dəyərləndirə bilməyənlər üçün son vaxt həddidir. Yaz yarı olanda (mayın birinci ongünlüyündən) peyvənd  etmək daha çox məsləhətdir. Bu dövrdə 3 forma peyvənd edilir: Birinci eyni yoğunluqda cavan zoğlar müxtəlif formada çərtilir (yonulur), kəsiklər üst-üstə qoyulub bağlanır. İkinci xalq arasında “paqqıldaq” deyilən qaydadır. Burada da eyni yoğunluqda zoğlarda qabıq burularaq çıxarılır, peyvənd ediləcək üstü təmizlənən digər  budağın üstünə keçirilir. Bu calaq forması etibarlı olsa da, çox vaxt aparır, deyimdə olduğu kimi arpa biçininə qədər yubadılır ki, çubuqlar yetişsin. Üçüncü forma göz calağıdır ki, buna bəzən “T” və ya “yarma” deyirlər. Bu calaq üsulu daha səmərəlidir. May ayında calaqlandıqda ağaclar inkişaf dövründə, hava isə sərin olur. İyunun sonu, iyulun əvvəlində havanın çox isti keçməsi, ağacın inkişafının zəifləməsi calaqların bir qisminin göyərməməsinə səbəb olur.

Aran zonasında əkilən ot, yonca, qoringə (xəşə) may ayında biçilməyə başlayır. Suvarılaraq il ərzində bir neçə dəfə biçilir. Dağlıq zonada isə adətən yay girdikdən sonra ot çalımına (biçiminə) başlanır. Təcrübəli biçinçilər biçənəyin biçin üçün yetişməsini onun qönçə bağlaması, çiçəkləməsi  və  biçənək sahəsindən gələn ətirli qoxunun dəyişməsi ilə təyin edirdilər.

Bu dövrdə həyati əhəmiyyətli, çox ağır zəhmət tələb edən taxıl biçini başlanır. El arasında “arpanı ötür, buğdanı sütül” ifadəsi olsa da, arpa biçininə əvvəlcə başlanılır. Buğdanın yeni ağarmağa başladığı dövrdə buğda sünbülləri saplaqla dərilir, tonqalda bişirilərək (sütül ütmə) ovucda ovulub yeyilir. Ta qədimdə dəmyə əkinlərdə taxıl əllə yolunurdu. Yüz hektarlarla sahənin bitkisini dartıb çıxarmaq, 40-45 dərəcə istidə, günəş altında bütün günü işləmək əsl fədakarlıq idi. Suvarılan sahələr isə “mərəndi” adlanan aypara şəkilli oraqla biçilirdi. Köntöy, qaba adamlar üçün işlədilən “Axırda gələcəksən mərəndə” atalar misalı da buradan yaranmışdır. Elə yayın birinci ayına məhz bu əlamətlərə görə  “biçin ayı” deyirlər. Biçinin başlanması əkinçilər arasında əsl bayrama çevrilirdi. Biçin dövründə az miqdar yağış yağması yaxşı hesab edilirdi. Çünki oraqla biçilən taxıl çırtlayıb yerə tökülmürdü. Buğdanı alasütül biçir, bafa bağlayırdılar. Vələmirdən, aran yerində bitən saqqız kolundan, olmadıqda isə kökündən çıxarılan arpa və ya buğdadan “bəndam” hazırlayıb bafa bağlayırdılar. Dərzləri ağız-ağıza qoyurdular ki, buğda öz-özünə yetişsin. Belə buğdanın çörəyi ətirli və dadlı olurdu. Biçilmiş taxılı öküz arabaları ilə xırmana daşıyırdılar. Bu işi səhər alatoranda edirdilər ki, buğda quruyub tökülməsin. Öküz arabası isə astagəl olduğu üçün yığılan buğda dərzlərini çox da silkələyib əzmirdi. Biçilmiş əkin sahələrində qalan və ya yerə tökülən sünbülləri əllə seçib toplayardılar ki, buna da “başaq” və ya “qırp” deyərdilər. Un ehtiyyatı qurtaranlar, ehtiyacı olanlar taxılın bir hissəsini erkən biçər, xırman salmadan müxtəlif üsulla əzib taxıl əldə edərdilər ki, buna da “beşqurd” deyərdilər.

Bu gün müasir texnologiya və texnika inkişaf etdiyi üçün taxıl yığımında müəyyən dərəcədə çətinlik və vaxt itkisi olmur. Amma min illərin sınağından çıxan xalq təqvimi müasir günümüzdə də öz aktuallığını və dəqiqliyini hələ də saxlayır. Bu isə xalqın yarandığı gündən bu torpağın əsl sahibi olduğunu sübut edən əsas amildir.

 

Zaleh Novruzov

HÜQUQ GUŞƏSİ

HÜQUQ GÜŞESİ

Bölmənin digər xəbərləri

Geriyə İrəli

Azərbaycan Prezidenti yanında Vətəndaşlıq Məsələləri Komissiyasının tərkibi dəyişdirilib

18-07-2018-19-30 Xəbərlər

Azərbaycan Prezidenti yanında Vətəndaşlıq Məsələləri Komissiyasının tərkibi dəyişdirilib

Prezident İlham Əliyev “Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Vətəndaş...

Prezident İlham Əliyev: Polipropilen zavodu Azərbaycanın ixrac potensialını böyük dərəcədə artıracaq

18-07-2018-19-17 Xəbərlər

 Prezident İlham Əliyev: Polipropilen zavodu Azərbaycanın ixrac potensialını böyük dərəcədə artıracaq

Polipropilen zavodu Azərbaycanın ixrac potensialını böyük dərəcədə artıracaq.

İtaliya Prezidenti: “SOCAR Polymer” çox əhəmiyyətli bir layihədir

18-07-2018-19-04 Xəbərlər

İtaliya Prezidenti: “SOCAR Polymer” çox əhəmiyyətli bir layihədir

“SOCAR Polymer” çox əhəmiyyətli bir layihədir.

Günnüt xalçalarının təqdimatı keçirilib

18-07-2018-18-46 Xəbərlər

 Günnüt xalçalarının təqdimatı keçirilib

İyulun 18-də Naxçıvan Dövlət Xalça Muzeyində Günnüt xalçalarının təqdimatı olub....

Daşınmaz Əmlak və Torpaq Məsələləri üzrə Dövlət Komitəsində kollegiya iclası keçirilib

18-07-2018-18-30 Xəbərlər

Daşınmaz Əmlak və Torpaq Məsələləri üzrə Dövlət Komitəsində kollegiya iclası keçirilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikasının Daşınmaz Əmlak və Tor...

Rusiya DÇ-2018-in təşkilindən 11 milyard dollar gəlir əldə edib

18-07-2018-18-04 Xəbərlər

Rusiya DÇ-2018-in təşkilindən 11 milyard dollar gəlir əldə edib

Rusiya futbol üzrə 2018-ci il dünya çempionatının (DÇ) təşkilindən 850 milyard r...

Sədərək rayonunda növbəti satış yarmarkası keçirilib

18-07-2018-17-44 Xəbərlər

Sədərək rayonunda növbəti satış yarmarkası keçirilib

Sədərək rayonunda torpaq mülkiyyətçiləri yetişdirdikləri məhsulu bazara çıxarıb ...

Ermənistanın QHT rəhbəri: “Ölkədə media azadlığı görüntü xarakteri daşıyır”

18-07-2018-17-13 Xəbərlər

Ermənistanın QHT rəhbəri: “Ölkədə media azadlığı görüntü xarakteri daşıyır”

“Ermənistanda media azadlığı görüntü xarakteri daşıyır”.

“Badamlı” mineral suyu Çinə ixrac olunacaq

18-07-2018-16-47 Xəbərlər

 “Badamlı” mineral suyu Çinə ixrac olunacaq

“Gəmiqaya Mineral Sular” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin ixrac potensialı ildən...

Naxçıvanda imtahan başa çatıb

18-07-2018-16-25 Xəbərlər

Naxçıvanda imtahan başa çatıb

Dövlət İmtahan Mərkəzinin  bu gün birinci və dördüncü qruplar üçün keçirdiyi imt...

Dövlət Qulluğu Məsələləri üzrə Komissiyada kollegiya iclası keçirilib

18-07-2018-16-04 Xəbərlər

Dövlət Qulluğu Məsələləri üzrə Komissiyada kollegiya iclası keçirilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri yanın...

“Mançester Yunayted” Ante Rebiç və İvan Perisiç üçün 104 milyon avrosundan keçməyə hazırdır

18-07-2018-15-48 Xəbərlər

“Mançester Yunayted” Ante Rebiç və İvan Perisiç üçün 104 milyon avrosundan keçməyə hazırdır

İngiltərənin “Mançester Yunayted” klubu İtaliyanın “İnter” və Almaniyanın “Ayntr...

“Neftçi” “Uypeşt”lə oyun üçün Macarıstana yola düşüb

18-07-2018-15-32 Xəbərlər

“Neftçi” “Uypeşt”lə oyun üçün Macarıstana yola düşüb

Avropa Liqasının I təsnifat mərhələsinin cavab görüşündə “Uypeşt”in qonağı olaca...

I və IV qruplar üzrə keçirilən qəbul imtahanı yekunlaşıb

18-07-2018-15-06 Xəbərlər

I və IV qruplar üzrə keçirilən qəbul imtahanı yekunlaşıb

İyulun 18-də Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) 2018/2019-cu tədris ili üçün Azərbayca...

Azərbaycan hərbçiləri “Beynəlxalq Ordu Oyunları-2018” yarışlarında iştirak edəcək

18-07-2018-14-41 Xəbərlər

Azərbaycan hərbçiləri “Beynəlxalq Ordu Oyunları-2018” yarışlarında iştirak edəcək

“Beynəlxalq Ordu Oyunları-2018” yarışları çərçivəsində iyulun 28-dən avqustun 11...

Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan böyük həcmdə neftini İtaliya istiqamətinə göndərir

18-07-2018-14-28 Xəbərlər

Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan böyük həcmdə neftini İtaliya istiqamətinə göndərir

Azərbaycan böyük həcmdə neftini İtaliya istiqamətinə göndərir.

Avropa Komissiyası internetdə yalan informasiyaya qarşı mübarizə üzrə kodeks layihəsi hazırlayıb

18-07-2018-14-15 Xəbərlər

Avropa Komissiyası internetdə yalan informasiyaya qarşı mübarizə üzrə kodeks layihəsi hazırlayıb

Avropa Komissiyası internetdə yalan informasiyaya qarşı mübarizə aparılması məqs...

Güləşçilərimiz reytinq yarışlarına Türkiyədə hazırlaşırlar

18-07-2018-14-03 Xəbərlər

Güləşçilərimiz reytinq yarışlarına Türkiyədə hazırlaşırlar

Güləş üzrə yığma komandalarımız təqvim planında nəzərdə tutulan qrafik üzrə qarş...

Tələbə – həkimlər Türkiyədən qayıdıblar

18-07-2018-12-45 Xəbərlər

Tələbə – həkimlər Türkiyədən qayıdıblar

Naxçıvan Dövlət Universitetinin Televiziya, mətbuat və ictimaiyyətlə əlaqələr bö...

Yallılar milli sərvətimizdir

18-07-2018-12-20 Xəbərlər

Yallılar milli sərvətimizdir

Azərbaycan xalq musiqisinin, musiqi folklorumuzun çox geniş yayılmış və qədim ta...

Azərbaycan və İtaliya prezidentləri mətbuata bəyanatlarla çıxış ediblər

18-07-2018-12-05 Xəbərlər

Azərbaycan və İtaliya prezidentləri mətbuata bəyanatlarla çıxış ediblər

NUHÇIXAN xəbər verir ki, iyulun 18-də sənədlərin imzalanması mərasimindən sonra ...

Qurban Qurbanov: Bizi çətin və maraqlı oyun gözləyir

18-07-2018-11-58 Xəbərlər

Qurban Qurbanov: Bizi çətin və maraqlı oyun gözləyir

İlk oyunda qələbə qazanmağımıza baxmayaraq, güclü rəqibə qarşı oynayırıq. Daha ç...

Bəhruz Quliyev: Azərbaycanda jurnalistlərin öz iradələrini azad şəkildə ifadə etmələri üçün bütün imkanlar yaradılıb

18-07-2018-11-42 Xəbərlər

Bəhruz Quliyev: Azərbaycanda jurnalistlərin öz iradələrini azad şəkildə ifadə etmələri üçün bütün imkanlar yaradılıb

Müstəqil Azərbaycan demokratik inkişaf yolu seçən ölkə kimi mətbuatın dövlət və ...

Nehrəm qarpızı

18-07-2018-11-25 Xəbərlər

Nehrəm qarpızı

Qədim diyarımız zəngin mədəniyyəti, çoxəsrlik tarixi ilə yanaşı, həm də təbiətin...

Mütəxəssislər yaylaqda olublar

18-07-2018-11-15 Xəbərlər

 Mütəxəssislər yaylaqda olublar

NUHÇIXAN–ın verdiyi xəbərə görə Batabat yaylağında  qoyunçuluq təsərrüfatı  sahi...

Robotlar yeni iş yerləri yaradacaq

18-07-2018-10-58 Xəbərlər

Robotlar yeni iş yerləri yaradacaq

“PwC” tədqiqat şirkəti süni intellektin cəmiyyətə təsiri ilə bağlı proqnoz verib...

Azərbaycan və İtaliya prezidentlərinin geniş tərkibdə görüşü

18-07-2018-10-45 Xəbərlər

Azərbaycan və İtaliya prezidentlərinin geniş tərkibdə görüşü

NUHÇIXAN xəbər verir ki, iyulun 18-də təkbətək görüş başa çatandan sonra Azərbay...

Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri 6 terrorçunu məhv edib

18-07-2018-10-32 Xəbərlər

Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələri 6 terrorçunu məhv edib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Türkiyə Hərbi Hava Qüvvələrinin qırıcıları İraqın şimal...

Azərbaycan və İtaliya prezidentlərinin təkbətək görüşü olub

18-07-2018-10-18 Xəbərlər

Azərbaycan və İtaliya prezidentlərinin təkbətək görüşü olub

İyulun 18-də rəsmi qarşılanma mərasimindən sonra Azərbaycan Respublikasının Prez...

Ötən günün mənzərəsi

18-07-2018-10-02 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi

Naxçıvan televiziyası muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yen...