Eynəli bəy Sultanovla bağlı araşdırmaların davam etdirilməsi, xüsusilə də görkəmli ziyalının həyat və fəaliyyətinin Tiflis dövrünün geniş tədqiq olunması bu gün qarşıda duran əsas vəzifələrdəndir.

Bunu Naxcivantv.az-a müsahibəsində AMEA Naxçıvan Bölməsinin İncəsənət, Dil və Ədəbiyyat İnstitutunun şöbə müdiri Elxan Məmmədov deyib.

E.Sultanov irsinin tədqiqatçısı bilidirib ki, 1908-ci ildə Naxçıvandan Tiflisə köçən və ömrünün sonuna qədər bu şəhərdə yaşayan ədibin həyatının bəzi məqamlarının araşdırılmasına böyük ehtiyac vardı: “Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Vasif Talıbovun tapşırığına uyğun olaraq Gürcüstan Milli Arxivində və Gürcüstan Parlamentinin Kitabxanasında araşdırmalar aparılmış, Eynəli bəy Sultanovla bağlı bir sıra sənədlər aşkarlanmışdır. Tapılan yeni sənədlərin bəziləri o dövrdə rus dilində nəşr olunan və illik ümumi statistik yekunlara həsr olunmuş sənədlərdən ibarət “Qafqaz təqvimi” məcmuəsində (1909, 1912, 1913, 1914-cü illər üzrə) yer almışdır. Məlum olmuşdur ki, Eynəli bəy Sultanov həmin dövrdə Tiflisdə yaşamasına baxmayaraq, həm də Qars məhkəməsi hakiminin baş köməkçisi vəzifəsində çalışmışdır. Bu yerdə bir dəqiqləşdirməyə ehtiyac yaranır. Əvvəlki tədqiqatlardan aydın olur ki, Eynəli bəy Sultanov 1892-ci ildə Naxçıvanda yaxın dostu Əsəd ağa Kəngərli ilə birlikdə gizli mətbəə təşkil edərək burada müxtəlif məzmunlu bəyannamələr çap etdirmişdir. Lakin bundan xəbər tutan iri torpaq sahibləri, fanatik dindarlar Eynəli bəy Sultanovu qorxulu şəxs elan etmiş, qəza rəisinin göstərişi ilə o, təqib olunmuşdur. Təqiblərdən ehtiyatlanan və çətin vəziyyətdə qalan ədib Qars şəhərinə gedərək özü üçün iş axtarmış, bir neçə ay Qars şəhər idarəsində rütbəsiz məmur işləmişdir. Əldə olunan yeni sənədlərdə Eynəli bəy Sultanovun 1909-1912-ci illərdə də Qars məhkəməsi hakiminin baş köməkçisi vəzifəsində fəaliyyət göstərməsi onun bioqrafiyasında yeni fakt kimi diqqəti cəlb edir”.

Elxan Məmmədov deyib ki, əldə olunan sənədlərdən biri də o dövrdə Tiflis sakinlərinin yaşadığı ünvanların siyahısıdır: “Əlifba sırası ilə tərtib olunmuş bu siyahıda Eynəli bəy Sultanovun da adı vardır. Sənəddə yazıçı-pedaqoqun Tiflis şəhərinin Sumbatov küçəsi - 11 ünvanında yaşadığı qeyd olunur. “Qafqaz təqvimi” məcmuəsinin 1914-ci ildə nəşr olunmuş hesabatında isə Zubalov adına xalq evi yanında Azərbaycan dram şöbəsinin təsis edilməsi göstərilib. Burada Eynəli bəy Sultanovun həmin dram şöbəsinin katibi vəzifəsinə təsdiq olunması öz əksini tapıb. Bu sənədin üzə çıxarılması Eynəli bəy Sultanovun bioqrafiyasındakı bir faktın dəqiqləşdirilməsi baxımından olduqca əhəmiyyətlidir. Belə ki, bu günə kimi ayrı-ayrı tədqiqatlarda Zubalov adına xalq evi yanında Azərbaycan dram şöbəsinin təsis edilməsi tarixi 1909-cu il kimi göstərilirdi. Amma arxiv sənədindən də göründüyü kimi bu dram şöbəsinin yaranma tarixi 1909-cu il yox, 1913-cü ilə aiddir”.

Gənc tədqiqtçının sözlərinə görə, arxiv sənədlərindən biri isə 1941-ci ildə nəşr olunmuş “Gürcüstanda rus dövri mətbuatının biblioqrafiyası (1828-1920-ci illər)” adlanır. “Daxili İşlər Nazirliyi Müəssisələri” nəzarətində nəşr olunan biblioqrafiyada bir neçə yerdə Eynəli bəy Sultanovun adına rast gəlinir. Burada görkəmli ədibin Tiflis dövrü fəaliyyətinin bir sıra vacib məqamları, həmçinin ayrı-ayrı qəzet və jurnallarla əməkdaşlığı öz əksini tapıb. Əldə olunan arxiv materiallarında rast gəlinən bir fakt isə Eynəli bəy Sultanovun Tiflis dövrü fəaliyyətində yeni səhifə kimi diqqəti çəkir. Həmin sənəddə göstərilir ki, Eynəli bəy Sultanov, Akunov, Kazançeva (adları göstərilməyib) və Tiflisin digər görkəmli pedaqoji qüvvələri ilə birlikdə 1913-cü ildə rus dilində “Kafkaz məktəbi” ("Кавказская школа") adlı aylıq jurnal nəşr etməyə başlayıb. Lakin 3 nömrədən sonra jurnalın dövriliyində fasilələr yaranmış, 4-5 və 6-7-ci nömrələr birlikdə nəşr edilmişdir. 1913-cü ilin avqust ayından isə maddi dəstək olmadığından jurnalın nəşri dayandırılmışdır. Arxiv sənədində o da göstərilir ki, jurnalın ilk üç nömrəsi bu gün də Gürcüstanın Dövlət Kütləvi Kitabxanasında saxlanılır.

Elxan Məmmədov deyib ki, əldə olunan yeni arxiv materialları bir daha təsdiq edir ki, görkəmli yazıçı-publisist və maarifçi Eynəli bəy Sultanovun həyat və fəaliyyətinin hələ çox araşdırılmamış məqamları var. Göstərilən dövlət dəstəyi bundan sonra da Eynəli bəy Sultanov haqqında yeni arxiv sənədlərinin üzə çıxarılmasına imkan verəcəkdir. Bu da gənc tədqiqatçıları daha fədakarlıqla və məsuliyyətlə çalışmağa sövq edir.

Qeyd edək ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin “Eynəli bəy Sultanovun 150 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında” 2016-cı il 15 fevral tarixli Sərəncamına əsasən görkəmli yazıçının yubileyi muxtar respublikada qeyd olunmuş, həyat və yaradıcılığı haqqında geniş tədqiqatlar aparılmışdır. Bununla da unudulmaqda olan ziyalımız daha geniş şəkildə ictimaiyyətə təqdim olunmuş, xalqımız qarşısındakı xidmətləri layiqincə qiymətləndirilmişdir.  

HÜQUQ GUŞƏSİ

HÜQUQ GÜŞESİ

Bölmənin digər xəbərləri

Geriyə İrəli

Gənc dövlət qulluqçuları intellektual oyunda biliklərini sınayır

15-11-2019-17-35 Xəbərlər

Gənc dövlət qulluqçuları intellektual oyunda biliklərini sınayır

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri yanında Dövlət Qulluğu Məsələl...

Litva səfiri muxtar respublikada bir sıra istehsal müəsisələrində olub - VİDEO

15-11-2019-15-45 Xəbərlər

Litva səfiri muxtar respublikada bir sıra istehsal müəsisələrində olub - VİDEO

Xəbər verdiyimiz kimi Litva Respublikasının Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyy...

Muxtar respublikada bütün növ əmək pensiyalarının maliyyələşdirilməsi vaxtından əvvəl başa çatdırılıb

15-11-2019-15-03 Xəbərlər

Muxtar respublikada bütün növ əmək pensiyalarının maliyyələşdirilməsi vaxtından əvvəl başa çatdırılıb

Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Sosial Müdafiə Fondu tərəfindən muxtar respu...

Naxçıvanda 10 ildə 8 milyard 522 milyon 233 min manatdan çox infrastruktur quruculuğu işləri aparılıb

15-11-2019-13-33 Xəbərlər

Naxçıvanda 10 ildə 8 milyard 522 milyon 233 min manatdan çox infrastruktur quruculuğu işləri aparılıb

2009-cu ildən 1 oktyabr 2019-cu il tarixədək muxtar respublikada iqtisadi və sos...

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

15-11-2019-13-02 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında noyabrın 16-na gözlənilən hava proqnozu açıqlanı...

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

15-11-2019-11-52 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

Musiqiçilər üçün metodiki dərs

15-11-2019-11-26 Xəbərlər

Musiqiçilər üçün metodiki dərs

Naxçıvan Muxtar Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin mətbuat xidmətindən NUHÇIXA...

Naxçıvan Dövlət Universitetində konfrans-simulyasiya keçirilib

15-11-2019-11-02 Xəbərlər

Naxçıvan Dövlət Universitetində konfrans-simulyasiya keçirilib

NDU-nun Televiziya, mətbuat və ictimaiyyətlə əlaqələr bölməsindən NUHÇIXAN-a ver...

Tələbələrə ADA Universiteti haqqında məlumat verilib

15-11-2019-10-18 Xəbərlər

Tələbələrə ADA Universiteti haqqında məlumat verilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, ADA Universitetinin əməkdaşları Naxçıvan Müəllimlər İns...

ADA Universitetinin əməkdaşları Naxçıvan Dövlət Universitetində olublar

14-11-2019-16-35 Xəbərlər

ADA Universitetinin əməkdaşları Naxçıvan Dövlət Universitetində olublar

NUHÇIXAN xəbər verir ki, ADA Universitetinin İctimai və beynəlxalq münasibətlər ...

Naxçıvan Şəhər İcra Hakimiyyətində qərargah yaradıldı

14-11-2019-16-14 Xəbərlər

Naxçıvan Şəhər İcra Hakimiyyətində qərargah yaradıldı

Bu barədə NUHÇIXAN-a Naxçıvan Şəhər İcra Hakimiyyətindən məlumat daxil olub. Məl...

Gülşənabad kəndi yeni simada - VİDEO

14-11-2019-15-44 Xəbərlər

Gülşənabad kəndi yeni simada - VİDEO

Muxtar respublikada müasirləşən kəndlər sırasına Babək rayonunun Gülşənabad kənd...

İngilis dilində yeni dərs vəsaiti işıq üzü görüb

14-11-2019-15-23 Xəbərlər

İngilis dilində yeni dərs vəsaiti işıq üzü görüb

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Dövlət Universiteti Elmi Kitabxanasında  İngil...

Ali təhsil ocağında 17 Noyabr-Milli Dirçəliş Günü qeyd edilib

14-11-2019-14-41 Xəbərlər

Ali təhsil ocağında 17 Noyabr-Milli Dirçəliş Günü qeyd edilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Dövlət Universitetində 17 Noyabr-Milli Dirçəli...

Şərur rayonunda əhalinin içməli su təminatı yaxşılaşdırılır

14-11-2019-13-00 Xəbərlər

Şərur rayonunda əhalinin içməli su təminatı yaxşılaşdırılır

Son illərdə  muxtar respublikada membran və mexaniki tipli sutəmizləyici qurğula...

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisində görüş

14-11-2019-12-39 Rəsmi

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisində görüş

NUHÇIXAN xəbər verir ki, noyabrın 14-də Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi...

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

14-11-2019-10-20 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

Azərbaycan Ordusu miqyasında keçirilən əməliyyat təlimində Naxçıvan Qarnizonu qoşunlarının fəaliyyəti davam edir - VİDEO

13-11-2019-18-15 Xəbərlər

Azərbaycan Ordusu miqyasında keçirilən əməliyyat təlimində Naxçıvan Qarnizonu qoşunlarının fəaliyyəti davam edir - VİDEO

NUHÇIXAN xəbər verir ki, təlimin ikinci günü qoşunların səfərbərlik ehtiyatları ...

İntellektual oyunlara 25 əcnəbi tələbə qatılıb

13-11-2019-16-30 Xəbərlər

İntellektual oyunlara 25 əcnəbi tələbə qatılıb

NUHÇIXAN xəbər verir ki, “Gənclər Mərkəzi”ndə “10-17 noyabr Beynəlxalq Tələbə Gə...

Naxçıvanlı alimlərin əsərləri Beynəlxalq kitab sərgisində

13-11-2019-15-48 Xəbərlər

Naxçıvanlı alimlərin əsərləri Beynəlxalq kitab sərgisində

NUHÇIXAN xəbər verir ki, noyabrın 6-dan 10-dək Avstriyanın paytaxtı Vyana şəhəri...

Tələbələr arasında ən yaxşı şeir ifaçıları seçilib

13-11-2019-14-00 Xəbərlər

Tələbələr arasında ən yaxşı şeir ifaçıları seçilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Dövlət Universitetində Beynəlxalq Tələbə Gəncl...

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

13-11-2019-13-00 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

Yeni yol, müasir məktəb, işıqlı gələcək...

13-11-2019-11-58 Xəbərlər

Yeni yol, müasir məktəb, işıqlı gələcək...

Xətai və Yeni Havuş. Azərbaycanımın kiçik kəndləri böyük sevinc yaşayır. Salamla...

Culfada sığorta-pensiya sisteminin mahiyyəti barədə maarifləndirici tədbir keçirilib

13-11-2019-09-55 Xəbərlər

Culfada sığorta-pensiya sisteminin mahiyyəti barədə maarifləndirici tədbir keçirilib

Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun mətbuat xidmətindən ...

Sədərək rayon Mərkəzi Xəstəxanasında taktiki-xüsusi təlim olub

13-11-2019-09-18 Xəbərlər

Sədərək rayon Mərkəzi Xəstəxanasında taktiki-xüsusi təlim olub

Fövqəladə Hallar Nazirliyinin mətbuat xidmətindən NUHÇIXAN-a verilən məlumata ...

Azərbaycan Ordusunda başlayan əməliyyat təlimində Naxçıvan Qarnizonu qoşunları da iştirak edir - VİDEO

12-11-2019-17-28 Xəbərlər

Azərbaycan Ordusunda başlayan əməliyyat təlimində Naxçıvan Qarnizonu qoşunları da iştirak edir - VİDEO

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Azərbaycan Ordusunda keçirilən əməliyyat təlimi çərçivə...

Ramin İsmayılov Qaz İstismar Xidmətinin rəisi təyin edildi - FƏRMAN

12-11-2019-17-07 Rəsmi

Ramin İsmayılov Qaz İstismar Xidmətinin rəisi təyin edildi - FƏRMAN

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Vasif Talıbov noyabrın 12-də R...

Müasirləşən Naxçıvanımız və onun kəndləri - VİDEO

12-11-2019-15-03 Xəbərlər

Müasirləşən Naxçıvanımız və onun kəndləri - VİDEO

Muxtar respublikada aparılan kompleks quruculuq işləri bu gün də davam etdirilir...

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

12-11-2019-14-00 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

AzTV-də Əlincəqalaya həsr edilən reportaj yayımlanıb - VİDEO

12-11-2019-11-56 Xəbərlər

AzTV-də Əlincəqalaya həsr edilən reportaj yayımlanıb  - VİDEO

Azərbaycan Dövlət Televiziyasının əməkdaşları qədim tariximizin bir parçası olan...