Doğma diyarımız ilkin yaşayış məskəni, qədim sivilizasiya mərkəzidir. 5000 illik şəhər mədəniyyətinə malik olan qədim Naxçıvan torpağı tarixə tanınmış, görkəmli şəx­siyyətlər bəxş edib.

Başda ümummilli liderimiz, dünya şöhrətli siyasətçi və dövlət xadimi Heydər Əliyev olmaqla Nəsrəddin Tusi, Məhəmməd Hinduşah Naxçıvani, Nemətullah Naxçıvani, Kəlbəli xan, Hüseyn Cavid, Cəlil Məm­məd­qulu­za­də, Məmməd ağa Şahtaxtlı, Mə­həmməd Tağı Sidqi, Məmməd Səid Ordubadi, Əliqulu Qəmküsar, İbrahim Səfiyev və başqaları Naxçıvan torpağının övladı kimi tarixə öz  adlarını qızıl hərflərlə yazdırıblar.

Müstəqillik illərində milli mədəniyyətimiz və elmimizin inkişafına töhfə verən bu şəxsiyyətlərin irsinin öyrənilməsi üçün geniş və münbit şərait yaradılıb, diqqət və qayğı artırılıb.

Bu baxımdan Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclis Sədrinin  XV-XVI əsrdə yaşamış görkəmli islam alimi mövlana Nemətullah ibn- Mahmud ən-Naxçıvaninin irsinin toplanması və tədqiqi haqqında 29 oktyabr 2018-ci il tarixdə imzaladığı möhtəşəm sərəncam milli mədəniyyətimizin tədqiqinə göstərilən dövlət qayğısının daha bir ifadəsidir.

Nemətullah Naxçıvaninin elmi dünyagörüşünün for­ma­laşmasında və kamilləşməsində Naxçıvan ictimai-mə­dəni və elmi mühitinin mühüm təsiri olub. Ona “Baba” titulu burada yaşadığı illərdə mötəbər dini rütbə kimi verilib. Şərqin böyük filosofu Nemətullah Nax­çıvaninin elmi yaradıcılığında qədim türk sivilizasiyası ilə islam dini dünyagörüşü vəhdət təşkil edir.

Bu böyük mütəfəkkir Naxçıvandan  sonra fəaliyyətini o dövrün daha böyük mədəniyyət mərkəzi kimi tanınmış Təbriz şəhərində davam etdirib. Burada dini elmlərin inkişafında böyük əməyi olub. Bu baxımdan Nemətullah Naxçıvaninin qələmə aldığı “Əl-fəvatihül-ilahiyyə vəl-məfatihül qeybiyyə” (“Quran”ın kəlmə və hikmətlərini açıqlayan qeybin açarı və ilahi fəthi) adlı dini-fəlsəfi əsəri ona böyük şöhrət qazandırıb. Bu dəyərli tədqiqat əsəri müqəddəs kitabımız  “Qurani-kərim”in bütün ayələrinin sufizm baxımından təfsiri, şərhindən ibarətdir. Təbrizdə bu islam mütəfəkkirinin xidmətləri nəzərə alınaraq ona nəqşibəndi təriqətinin şeyxi titulu verilir.

Məlumdur ki, Anadolunun fəthindən sonra yavaş-yavaş bölgədə islamın yayılması işi həyata keçirilirdi. Bunun üçün türk dünyasının müxtəlif bölgələrindən sufilər, övliyalar Anadoluya gəlir,t əkkə qurur, dinin yayılmasına xidmət göstərirdilər. Onlardan biri də görkəmli sufi şeyxi, filosof Baba Nemətullah ibn-Mahmud ən-Naxçıvanidir.

Bu böyük mütəfəkkir 1498-ci ildə Cənubi Azərbaycanda siyasi vəziyyətin qarışması ilə əlaqədar Təbriz şəhərini tərk edib, İstanbula gələrək üzvü olduğu nəqşibəndiyyə təriqətinin şeyxlərinin dərgahına üz tutub. O dövrdə İstanbul artıq 45 il idi ki, fəth edilmişdi. Burada üləmalar, din alimləri toplanırdı. Amma Anadolunun elm və irfan xadimlərinə çox ehtiyacı var idi. Ona görə də, tanınmış sufi şeyxi və filosof Nemətullah Naxçıvani elm və irfan yaymaq üçün indiki Konya vilayətinin Ağşəhər rayonuna göndərilir. 1499-cu ildə Ağşəhərə yerləşən Nemətullah Naxçıvani burada zaviyə qurub sufizmin təbliği ilə məşğul olur. Böyük mütəfəkkir az sonra bu mərkəzi zaviyədən daha böyük olan təkkəyə çevirir. Onun təşkil etdiyi bu mərkəz sənədlərdə “Əvkafi-zaviyeyi-Nemətullah Naxçıvani” şəklində qeyd edilib. Qısa müddətdə xalqın rəğbətini qazanan bu islam alimi həmin təkkənin şeyxi sifəti ilə ətrafına müridlər toplayır, gənclərə dini təhsil verir, övliya vəsfini qazanır, nüfuzlu və müdrik din xadimi kimi tanınmağa başlayır. Anadolu ellərində onun kitabları, yazdığı təfsirlər, müsəlman əhalinin maariflənməsində böyük rol oynayıb. Sufi filosofu Nemətullah Naxçıvani Ağşəhərdə yaşayarkən hələ XIII Konyada dərgahı və mövləvixanəsi olan məşhur türk filosof şairi Mövlana Cəlalələddin Rumi yaradıcılığına da böyük maraq göstərib.  Ehtimal ki, onun “Şərhi-rubai-Şeyx Cəlaləddin” risaləsi mövlana Rumi rubailərinin şərhinə həsr edilib.

İslam mütəfəkkiri Baba Nemətullah Naxçıvani sultan II Bayazid (1481-1512) zamanında Ağşəhərdə yaşayıb. 1514-cü ildə haqqın rəhmətinə qovuşduqdan sonra oğlu mövlana Hacı Əli Çələbi həmin təkkənin sahibi olub və bu təkkəyə vəqf yaradılıb. Yeri gəlmişkən qeyd edim ki, mən 2004-cü ildə Ağşəhərin digər bir övliyası Nəsrəddin xocaya həsr edilmiş beynəlxalq konfransda iştirak etmək üçün bu diyarda oldum və Nemətullah Naxçıvaninin qəbrini ziyarət etdim. Çox təəssüf ki, bu gün bu təkkədən heç bir iz qalmayıb. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Nemətullah Naxçıvani nəqşibəndiyə təriqətinin xəlvətiyə qoluna mənsub olub. Bu qrupa mənsub olan din xadimləri isə xalq arasına çox çıxmır, daha çox ibadətlə məşğul olurdu. Bu cür həyat tərzinə alışmış Nemətullah Naxçıvani sağlığında belə regionun üləma zümrəsi arasında ən tanınmış din xadimi olub. Belə ki, hələ XVI əsrdə yaşamış Osmanlı dövlətinin salnaməçisi Əhməd əfəndi Taşköprüzadə “Şəqayiqün-Numaniyyətü fi Üləmad Devlətil-Osmaniyyə” adlı irihəcmli əsərində bu cəhəti vurğulayaraq böyük islam mütəfəkkiri haqqında yazıb: “Allah yolunda xidmət edən ariflərdən biri, dərvişlik və sufiliyin fəxri olan Baba Nemətullah özünü xalqdan gizlədirdi.  O, rəbbani elmlərdə dərin bilik sahibi idi”. XVII əsrdə yaşamış məşhur Osmanlı müəllifi Katib Çələbi də öz əsərində bu məlumatı təkrar qeyd etməyi lazım bilib. Nemətullah Naxçıvaninin, yuxarıda da qeyd etdiyimiz kimi, müqəddəs kitabımız “Qurani-kərim”in bütün ayələrini süfizm baxımından şərh edən “Əl-Fəvatihül- İlahiyyə vəl-məfatihül-qeybiyyə” adlı təfsirinin şəxsən öz əlyazmasıyla olan nüsxəsi, hazırda İstanbul şəhərindəki Topqapı Sarayı Üçüncü Əhməd xan kitabxanasında saxlanılır. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, bu əsər Sultan Əbdülhəmidin göstərişi ilə 1907 və 1908-ci illərdə iki cild şəklində İstanbulda dövlət mətbəəsində nəşr olunub. Maraqlıdır ki, bu əsərin ikinci cildinin sonunda Nemətullah Naxçıvaninin tərcümeyi-halı haqqında  “Tərcümeyi-hale-müfəssir” şəklində kitabın naşiri tərəfindən bəzi qeydlər verilib. Bu qiymətli təfsir kitabının nəşrinə XXI əsrdə yenidən  müraciət edilib. İslamşünas alim Ali İhsan Türcan bu əsəri üç cild halında 2013-2016-cı illərdə Türkiyənin Kayseri şəhərində “Naxçıvani təfsiri” adı ilə nəşr etdirib. Maraqlıdır ki, Türkiyənin bir çox kitabxana və muzeylərində bu böyük mütəfəkkirin qiymətli əsərlərinin əlyazma nüsxələri bu gün də saxlanılır və tədqiqatçılar tərəfindən elmi cəhətdən araşdırılır.

Tarixdə və günümüzdə, xüsusilə ağşəhərlilər arasında Şeyx Əlvan, Nemətullah Naxçıvani, Baba Nemətullah və Nemətullah Sultan kimi adlarla keçən bu böyük türk-islam alim və övliyası zamanındakı alim və övliyaların ən üstünlərindən idi.

Baba Nemətullah Naxçıvaninin türbəsi Ağşəhərdə Təkkə kəndinə gedən yolun üstündədir. Türbə Təkkəyə gedən yolun sağında və Ağşəhər çayının solundadır. O bir  neçə dəfə təmir edilib. Türbənin önündə bir hovuzda olub. Onu da qeyd etmək lazımdır ki, sonralar türbə inşaatı ləğv olunub, sərdabə normal məzar şəklinə salınıb. Ağşəhərin bu ərazisi vaxtilə Köycəyiz məhəlləsi adını daşıyıb, müasir dövrdə isə Çimənli məhəlləsi adlanır. O böyük şəxsi sevənlər, qəbrini ziyarət edərək mübarək ruhaniyətindən istifadə etməklə onu xatırladıqca etdikləri dualar qəbul olmaqdadır. Baba Nemətullah Naxçıvaninin məzar sənduqəsində böyüklü-kiçikli beş ayrı daş kitabə  mövcuddur, ikinci daşın kitabəsində belə yazılır: “Ey dost! Kibari-əhlullahdan və müfəssirini-izamdan xacə Nimətullah kuddisə həzrətlərinin mübarək, nurlu qəbirləridir”. Üçüncü daşın kitabəsində isə 5 beytdən ibarət şeir verilib. Bu şeirin birinci misrası “Həqiqət(ən) sərəfraz  övliyadır Həzrət Nemət baba” şəklindədir. Mütəvazi bir həyat sürən, elmə və irfana böyük xidmətlər göstərən, çox tələbə yetişdirən və dövrünün ən böyük şəxslərindən olduğu qaynaqlarda qeyd edilən Naxçıvaninin qəbri bu gün ağşəhərlilərin ən çox ziyarət etdikləri yerlərdəndir. Xüsusilə xalq Xıdırelləz bayramı günləri (may ayının 4-5 tarixləri) bu  məzarın ətrafında toplanır və orada dualar edir. Təsadüfi deyildir ki, Ağ şəhər camaatı bu islam mütəfəkkirini hələ sağlığında Əlvanül-Ağşəhəri (Ağşəhərin qüruru) adı ilə çağırıb, ona böyük ehtiram göstəriblər. Onu da qeyd edək ki, eyni zamanda hazırda Ağşəhərin rayon mərkəzində Nemətullah Naxçıvani adını daşıyan məscid və orta məktəb fəaliyyət göstərir. Ağ şəhərdə adına küçə verilib.

 Naxçıvan Ali Məclis Sədrinin imzaladığı sərəncamda çox doğru olaraq qeyd olunub ki, ”Nemətullah Naxçıvani məşhur elmi-fəlsəfi traktat, şərh və risalələrin müəllifi kimi Azərbaycan və Türkiyə elm tarixində mühüm yer tutur”. Həmin möhtəşəm dövlət sənədində də vurğulandığı kimi, orta əsrlərdə yaşamış naxçıvanlı mütəfəkkirlər içərisində özünəməxsus yüksək yeri və mövqeyi olan Nemətullah Naxçıvaninin fəlsəfi irsinin geniş və hərtərəfli tədqiqinə böyük ehtiyac vardır.

Əbülfəz Quliyev

AMEA Naxçıvan Bölməsinin əməkdaşı

HÜQUQ GUŞƏSİ

HÜQUQ GÜŞESİ

Bölmənin digər xəbərləri

Geriyə İrəli

Əsgərlər arasında “Vətəni tanı” intellektual oyunu keçirilib - FOTOLAR

18-02-2019-21-30 Xəbərlər

Əsgərlər arasında “Vətəni tanı” intellektual oyunu keçirilib - FOTOLAR

Əlahiddə Ümumqoşun Ordunun mətbuat xidmətindən NUHÇIXAN-a verilən məlumata görə,...

Şərur rayonunda kartof əkininə başlanılıb

18-02-2019-20-40 Xəbərlər

Şərur rayonunda kartof əkininə başlanılıb

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Şərur rayonu muxtar respublikamızın kənd təsərrüfatı il...

Naxçıvan Dövlət Uşaq Filarmoniyası Qıvraqda konsert verib

18-02-2019-20-19 Xəbərlər

Naxçıvan Dövlət Uşaq Filarmoniyası Qıvraqda konsert verib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Dövlət Uşaq Filarmoniyasının Xalq Çalğı Alətlə...

Naxçıvan Qarnizonu qoşunlarında komanda-qərargah təlimi başlayıb

18-02-2019-20-00 Xəbərlər

Naxçıvan Qarnizonu qoşunlarında komanda-qərargah təlimi başlayıb

Əlahiddə Ümumqoşun Ordunun mətbuat xidmətindən NUHÇIXAN-a verilən məlumata görə,...

Heydər Əliyev Muzeyi-20

18-02-2019-19-41 Xəbərlər

Heydər Əliyev Muzeyi-20

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan şəhərindəki Heydər Əliyev Muzeyinin yaradılmas...

Muxtar respublikanın yerli brendi - VİDEO

18-02-2019-19-20 Xəbərlər

Muxtar respublikanın yerli brendi - VİDEO

Bu gün muxtar respublikanın yerli brendi olan “Miraj Gold”da ənənəvi və müasir ü...

Dövlət qulluqçuları Ağbulaq İstirahət Mərkəzində olublar - VİDEO

18-02-2019-18-59 Xəbərlər

Dövlət qulluqçuları Ağbulaq İstirahət Mərkəzində olublar - VİDEO

Dövlət qulluqçularının Ağbulaq İstirahət Mərkəzində istirahəti təşkil olunub.

Hərbi qulluqçularımız Türkiyə Respublikasında "Qış təlimi 2019"-da iştirak edirlər - VİDEO

18-02-2019-18-41 Xəbərlər

Hərbi qulluqçularımız Türkiyə Respublikasında "Qış təlimi 2019"-da iştirak edirlər - VİDEO

Əlahiddə Ümumqoşun Ordunun mətbuat xidmətindən NUHÇIXAN-a verilən məlumata görə,...

İşləyən torpaq mülkiyyətçiləri məcburi dövlət sosial sığorta haqqı ödənişlərindən azaddırlar

18-02-2019-18-22 Xəbərlər

İşləyən torpaq mülkiyyətçiləri məcburi dövlət sosial sığorta haqqı ödənişlərindən azaddırlar

Azərbaycan Respublikasında yeni sığorta pensiya sisteminin qurulması məcburi döv...

Naxçıvan məhsulları beynəlxalq sərgidə qızıl medal qazanıb

18-02-2019-18-01 Xəbərlər

Naxçıvan məhsulları beynəlxalq  sərgidə qızıl medal qazanıb

Rusiyanın Ticarət-Sənaye Palatasının himayəsi və Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin d...

Daşınmaz əmlak obyektlərinin inventarlaşdırılması mövzusunda təlim keçirilib

18-02-2019-13-29 Xəbərlər

Daşınmaz əmlak obyektlərinin inventarlaşdırılması mövzusunda təlim keçirilib

Naxçıvan Muxtar Respublikasının Daşınmaz Əmlak və Torpaq Məsələləri üzrə Dövlət ...

Nehrəmdə Cəlil Məmmədquluzadənin 150 illiyi qeyd edilib

18-02-2019-12-24 Xəbərlər

Nehrəmdə Cəlil Məmmədquluzadənin 150 illiyi qeyd edilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Cəlil Məmmədquluzadənin Nehrəm kəndindəki Xatirə Muzeyi...

Nəsimiyə həsr edilən bədii qiraət müsabiqəsi keçirilib

18-02-2019-11-44 Xəbərlər

Nəsimiyə həsr edilən bədii qiraət müsabiqəsi keçirilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası Gənclər Fondunun təşkilatç...

Pensiyalar artımla ödənilib

18-02-2019-10-36 Xəbərlər

Pensiyalar artımla ödənilib

Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun mətbuat xidmətindən ...

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

17-02-2019-15-17 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında fevralın 17-nə gözlənilən hava proqnozu açıqlanı...

Naxçıvanda sahibkarlarla görüş olub - FOTOLAR

16-02-2019-17-40 Rəsmi

Naxçıvanda sahibkarlarla görüş olub - FOTOLAR

Fevralın 16-da Naxçıvan Biznes Mərkəzində Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məcli...

Taxıl zəmilərinə yemləmə gübrələrin verilməsinə başlanıldı - VİDEO

16-02-2019-17-13 Xəbərlər

Taxıl zəmilərinə yemləmə gübrələrin verilməsinə başlanıldı - VİDEO

Muxtar respublikada taxıl zəmilərinə yemləmə gübrələrinin verilməsinə başlanılıb...

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

16-02-2019-15-44 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

16-02-2019-14-00 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında fevralın 17-nə gözlənilən hava proqnozu açıqlanı...

Muxtar respublikada keyfiyyətə nəzarət olunur

16-02-2019-11-38 Xəbərlər

Muxtar respublikada keyfiyyətə nəzarət olunur

Naxçıvan Muxtar Respublikası Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Age...

“Berlin Travel” Naxçıvan məhsulları haqqında video paylaşıb - VİDEO

16-02-2019-09-49 Xəbərlər

“Berlin Travel” Naxçıvan məhsulları haqqında video paylaşıb - VİDEO

Hər il ənənəvi olaraq Almaniyanın Berlin şəhərində keçirilən “Beynəlxalq yaşıl h...

“A.S. Qriboyedov: şair-diplomat” əsərinin müzakirəsi olub

15-02-2019-21-37 Xəbərlər

“A.S. Qriboyedov: şair-diplomat” əsərinin müzakirəsi olub

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Dövlət Tarix Muzeyində Reyhan Mirzəzadənin“ A....

AMEA Naxçıvan Bölməsinin kollektivi Heydər Əliyev muzeyini ziyarət edib

15-02-2019-20-39 Xəbərlər

AMEA Naxçıvan Bölməsinin kollektivi Heydər Əliyev muzeyini ziyarət edib

NUHÇIXAN-nın verdiyi məlumata görə muzeyin direktoru Ramin Orucəliyev bildirib k...

Vahid büdcə təsnifatının tətbiqi ilə bağlı təlimlərə başlanılıb

15-02-2019-19-07 Xəbərlər

Vahid büdcə təsnifatının tətbiqi ilə bağlı təlimlərə başlanılıb

Naxçıvan Muxtar Respublikası Maliyyə Nazirliyi yanında Maliyyə Tədris Mərkəzin...

Şərur rayonunda dezinfeksiya tədbirləri aparılır

15-02-2019-17-40 Xəbərlər

Şərur rayonunda dezinfeksiya tədbirləri aparılır

Son vaxtlar Şərur rayon əhalisi arasında yuxarı tənəffüs yollarının katarı və mü...

Könül işığı” jurnalının xüsusi buraxılışı işıq üzü görüb

15-02-2019-17-00 Xəbərlər

Könül işığı” jurnalının xüsusi buraxılışı işıq üzü görüb

NUHÇIXAN xəbər verir ki, brayl əlifbası ilə ayda bir dəfə nəşr edilən  “Könül ...

Babək tərxunu - VİDEO

15-02-2019-14-58 Xəbərlər

Babək tərxunu - VİDEO

Babək qəsəbəsində yaşayan Mehdi Hacıyevə məxsus ailə təsərrüfatında tərxun bitki...

Muxtar respublikada meyvə bağlarının sahəsi artıb

15-02-2019-14-34 Xəbərlər

Muxtar respublikada meyvə bağlarının sahəsi artıb

Ötən il Naxçıvan şəhəri üzrə 5, Şərur rayonu üzrə 12, Babək rayonu üzrə 16, Ordu...

Bəxtiyar Əsgərov Yaponiyanın ölkəmizdəki səfiri ilə görüşüb

15-02-2019-14-15 Xəbərlər

Bəxtiyar Əsgərov Yaponiyanın ölkəmizdəki səfiri ilə görüşüb

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Bakı şəhərində Naxçıvan Muxtar Respublikası daimi nümay...

Tamaşaçıları valeh edən sənətkar: Xədicə Qazıyeva - FOTOLAR

15-02-2019-13-27 Xəbərlər

Tamaşaçıları valeh edən sənətkar: Xədicə Qazıyeva - FOTOLAR

Bu gün Cəlil Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrının ilk pe...