Aleksandr Sergeyeviç Qriboyedov XIX əsrdə nəinki rus, həmçinin dünya ədəbiyyatına bir gənclik ruhu, dahi düşüncəsi gətirmişdi.

O, gənc yaşlarında intellektual dünyagörüşünə malik bir şəxsiyyət kimi formalaşıb. Gözəl müşahidə qabiliyyəti, geniş düşüncə tərzi, iti mühakiməsi ilə ətrafında olanlardan seçilirdi. 17 yaşı olanda Qriboyedov artıq  bir neçə dil bilirdi. O, fransız, ingilis, alman, italyan, ərəb, fars dillərini danışa bilir, natiqlik, dramaturgiya, nasirlik və poeziya sahəsində də öz biliyini sınayırdı. Tələbə ikən Napoleonla müharibənin qızğın dövründə hökumət Moskva Universitetinin tələbələrinə müraciətnamə göndərir. Qriboyedov könüllü sürətdə Qusar alayına daxil olur və onun Azərbaycanla əlaqəsi başlayır. 23 yaşında Borçalı yolu ilə Xram çayı üzərindən keçərək İrana gedən A.S.Qriboyedov  il yarımdan artıq İranda qalıb və əsir düşən rus əsgərlərini geri qaytararkən müşayiət edəndə yolu Naxçıvandan düşür. O vaxtlar karvan yolu hesab olunan Haça dağın ətəyindən uzanan və Qazançı kəndindən keçən Qarabağ və Gəncə yolu ilə Tiflisə gəlir. Orada Qafqaz canişini Yermolovun dəftərxanasında xarici işlər üzrə nazir işləyir və burda Abbasqulu ağa Bakıxanovla tanış olur. Bu tanışlıq hər ikisinin həyat yolunda böyük dəyişikliklər yaradır.  Qriboyedov İrandan qayıdanda Naxçıvanda Kalbalı xanla görüşür. Bu görüş onda demokratik fikirlərin yaranmasına səbəb olur. Sədərəkdə gecələyən şair Naxçıvanla bağlı xatirələrində yazır ki, Naxçıvan uzun bir təpəlik üzərində yerləşir ki, bu da Qarabağ dağlarının davamıdır. Rus-İran müharibəsi dövründə tərtib etdiyi gündəlik qeydlərində də Naxçıvan haqqında xeyli məlumat var.

1828-ci ildə Qriboyedov yenidən İrana qayıdır. Təzə səfirin tez-tez xəstələnməsi onu narahat edir. Ona görə də yolüstü Culfada da dayanmalı olur. Artıq Naxçıvanla yaxından tanışlıq və bu zaman Rusiya İmperiyası tərəfindən Azərbaycanda həyata keçirilən siyasət onu qane etmirdi. Qriboyedov Paskeviçə narahatlıq hisləri ilə dolu bir məktub yazır: “Türkmənçay müqaviləsindən sonra ermənilərin Naxçıvan vilayətinə köçürülməsi düşünülməmiş bir addım idi. Əvvəllər Naxçıvanda çox az miqdarda barmaqla sayılan qədər erməni yaşayıb. İrandan köçürülən ermənilərin sayı süni surətdə Naxçıvanda yaşayan köklü müsəlman əhalisinin sayına çatdırılır. Amma tatarların (azərbaycanlıların.red) şüurundakı narazılıq və etiraz ən yüksək həddinə çatmaqdadır”.

33 yaşlı diplomatın fikirləri az bir zaman içərisində özünü doğrultdu. Qriboyedovun bu məktubda yazdıqlarına diqqət etsək, görərik ki, onun ermənilərə xüsusi sevgisi və pərəstişi olmayıb. Əksinə onların iç üzünü görən, məkrli niyyətlərini dərk edən diplomat olub. Rus imperatoruna ünvanladığı məktubunda Qriboyedov yazır: “Əlahəzrət, mərkəzi rus torpaqlarında ermənilərin məskunlaşmasına icazə verməyin. Onlar elə tayfadırlar ki, bir neçə on il yaşadıqdan sonra dünyaya hay-küy salacaqlar və “bura bizim dədə torpaqlarımızdır” deyəcəklər”.

A.S.Qriboyedovun böyük müşahidə və mühakimə qabiliyyəti tezliklə özünü doğrultdu. Yurdsuz-soysuz ermənilər özlərinə yer edəndən sonra torpaqlarımıza sahib olmaq fikrinə düşdülər.

Qriboyedovun uzaqgörənliklə yazdığı fikirləri xain xislətli ermənilər XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərindən gerçəkləşdirməyə çalışaraq əzəli türk yurdu olan Naxçıvanda minlərlə günahsız insanı qətlə yetirdilər. İnsanlığa sığmayan əməlləri ilə onlarla arxa-dayaq olmuş xalqımıza qarşı soyqırımı törətməkdən çəkinmədilər.

Bakıxanovla Qriboyedovun dostluğu o qədər möhkəm olub ki, faciəli ölüm xəbərini Qubada eşidən Bakıxanov təcili Tiflisə gedərək onun dəfndə iştirak edib.

Milli adətlərimizə yaxından bələd olan A. Qriboyedovun Azərbaycan xalqının taleyində və həyatında əvəzsiz xidmətləri olub. Naxçıvan mahalının rəisi polkovnik Ehsan xan Naxçıvanski İrandan gətirilən cənazəni şəxsən qarşılamağa çıxıb. Kalbalı xanın nəvəsi Kalbalı Sultanın başçılıq etdiyi 50  atlı ilə müşayiət olunan cənazə batalyon əsgərləri arasından keçirilib, onu hərbi qaydada salamlayıblar. Xüsusi təntənə ilə cənazə İrəvan yolundakı ikinci bulağa qədər müşayiət olunaraq Tiflisə yola salınıb.

Ermənilərin müsəlman torpaqlarında yerləşdirilməsinə etiraz edən və naxçıvanlılar tərəfindən ehtiramla anılan Qriboyedov az yaşamasına baxmayaraq uzaqgörən bir diplomat kimi yaddaşlarda qalıb.

Reyhan Mirzəzadənin “A. S. Qriboyedov: şair-diplomat” kitabında polyak əsilli mütəfəkkir insanın xalqımızla, xüsusən doğma Naxçıvanımızla bağlı fikirləri genişliklə öz əksini tapır.  Mənfur qonşularımız ermənilərin torpaqlarımızda yerləşdirildikdən sonra bu yerləri özlərininki hesab etmələrinin səbəblərini araşdırmaq üçün bu kitab qiymətli mənbədir. Belə qiymətli mənbələrə istinad etdikcə Vətən torpaqlarının bütövlüyünü qoruyub saxlamağın yollarını öyrənirik.

 

Tərlan Məhəmmədqızı

“Arazın səsi” qəzeti

HÜQUQ GUŞƏSİ

HÜQUQ GÜŞESİ

Bölmənin digər xəbərləri

Geriyə İrəli

Gənclər Döyüş şöhrəti Muzeyini gəziblər

25-06-2019-20-57 Xəbərlər

Gənclər Döyüş şöhrəti Muzeyini gəziblər

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası Gənclər Fondunun təşkilatç...

İcra hakimiyyətinin işçiləri üçün distant təlim olub

25-06-2019-20-26 Xəbərlər

İcra hakimiyyətinin işçiləri üçün distant təlim olub

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvanda “Dövlət idarəçiliyində innovativ texnologiya...

“İnam” musiqi qrupu hərbiçilər qarşısında çıxış edib

25-06-2019-19-24 Xəbərlər

“İnam” musiqi qrupu hərbiçilər qarşısında çıxış edib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, sağlamlıq imkanları məhdud ifaçılardan ibarət  “İnam” m...

Adı “Qızıl kitab”a düşənlər - VİDEO

25-06-2019-18-53 Xəbərlər

Adı “Qızıl kitab”a düşənlər - VİDEO

Xəbər verdiyimiz kimi Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Vasif Ta...

Rəssam öz əsrələrini muzeylərə hədiyyə edib

25-06-2019-18-12 Xəbərlər

Rəssam öz əsrələrini muzeylərə hədiyyə edib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Bəhruz Kəngərli Muzeyində Azərbaycan Respublikasının Əm...

Naxçıvanda taxıl biçini mütəşəkkil aparılır - VİDEO

25-06-2019-17-50 Xəbərlər

Naxçıvanda taxıl biçini mütəşəkkil aparılır - VİDEO

Naxçıvan Muxtar Respublikasında bu ilin məhsulu üçün 33 min 308 hektar sahədə ta...

Naxçıvanda Ali Məclisin sessiyası çağırıldı

25-06-2019-17-26 Xəbərlər

Naxçıvanda Ali Məclisin sessiyası çağırıldı

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin bu barədə müvafiq qərarını Naxçıvan ...

“Məzuniyyət hüququ və onun təmin edilməsi” mövzusunda təlim keçirilib

25-06-2019-16-33 Xəbərlər

“Məzuniyyət hüququ və onun təmin edilməsi” mövzusunda təlim keçirilib

Naxçıvan Muxtar Respublikası Maliyyə Nazirliyinin mətbuat xidmətindən NUHÇIXAN-a...

Cəzaçəkmə müəssisəsində profilaktik tibbi müayinələr aparılıb

25-06-2019-12-49 Xəbərlər

Cəzaçəkmə müəssisəsində profilaktik tibbi müayinələr aparılıb

Nazirliyin mətbuat xidmətindən NUHÇIXAN-a verilən məlumata görə, Naxçıvan Muxtar...

Muxtar respublikada ötən ay 8 istehsal sahəsi yaradılıb

25-06-2019-12-25 Xəbərlər

Muxtar respublikada ötən ay 8 istehsal sahəsi yaradılıb

Muxtar respublika iqtisadiyyatının davamlı inkişafının təmin edilməsi, yerli res...

Nakhchivan news - VİDEO

25-06-2019-12-06 Xəbərlər

Nakhchivan news - VİDEO

Nakhchivan State Television presented weekly news program in English, highlighti...

Qazançı-Televernisaj - VİDEO

25-06-2019-11-47 Xəbərlər

Qazançı-Televernisaj - VİDEO

Naxçıvan televiziyasının əməkdaşları Culfa rayonunun Qazançı kəndi ilə bağlı tel...

“Sarsılmaz qardaşlıq 2019”la bağlı yeni videomaterial yayımlanıb - VİDEO

25-06-2019-11-12 Xəbərlər

“Sarsılmaz qardaşlıq 2019”la bağlı yeni videomaterial yayımlanıb - VİDEO

NUHÇIXAN xəbər verir ki, bu il iyun ayının 7-dən 11-dək Naxçıvan Muxtar Respubli...

Şərur Rayon Xalq Teatrı festivalda uğurla çıxış edib

25-06-2019-10-51 Xəbərlər

Şərur Rayon Xalq Teatrı festivalda uğurla çıxış edib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, iyunun 23-dən 25-dək Bakı şəhərində “III Respublika Xal...

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

25-06-2019-10-34 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

25-06-2019-10-13 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında iyunun 26-na gözlənilən hava proqnozu açıqlanıb....

Ali Məclisin Sədri Sərəncam imzaladı

24-06-2019-20-07 Rəsmi

Ali Məclisin Sədri Sərəncam imzaladı

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Vasif Talıbov iyunun 24-də Gən...

Ali təhsil ocağında Silahlı Qüvvələr Günü qeyd edilib

24-06-2019-19-47 Xəbərlər

Ali təhsil ocağında Silahlı Qüvvələr Günü qeyd edilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Dövlət Universitetində 26 İyun – Silahlı Qüvvə...

Prezident Naxçıvanda xidmət edən hərbi qulluqçuları təltif etdi - SƏRƏNCAM

24-06-2019-19-19 Rəsmi

Prezident Naxçıvanda xidmət edən hərbi qulluqçuları təltif etdi - SƏRƏNCAM

Prezident İlham Əliyev iyunun 24-də Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin...

“Sarsılmaz qardaşlıq 2019”-Videoçarx - VİDEO

24-06-2019-18-57 Xəbərlər

“Sarsılmaz qardaşlıq 2019”-Videoçarx - VİDEO

Naxçıvan televiziyasının əməkdaşları Naxçıvanda keçirilən “Sarsılmaz qardaşlıq 2...

Naxçıvanın səhiyyə turizmi imkanları yüksək qiymətləndirilib

24-06-2019-17-36 Xəbərlər

Naxçıvanın səhiyyə turizmi imkanları yüksək qiymətləndirilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, 18-20 iyun tarixlərində İranın Ərdəbil şəhərində İqtisa...

Beynəlxalq Əmək Təşkilatının 100 illik yubiley tədbirində Naxçıvan təcrübəsi tanıdılıb - FOTOLAR

24-06-2019-17-12 Xəbərlər

Beynəlxalq Əmək Təşkilatının 100 illik yubiley tədbirində Naxçıvan təcrübəsi tanıdılıb - FOTOLAR

NUHÇIXAN xəbər verir ki, 10-21 iyun tarixlərində İsveçrənin Cenevrə şəhərində Be...

Beşyaşlı uşaqların təhsilə hazırlanması ilə bağlı tədbir keçirilib

24-06-2019-15-59 Xəbərlər

Beşyaşlı uşaqların təhsilə hazırlanması ilə bağlı tədbir keçirilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunda  Naxçıvan Muxtar Respu...

Muxtar respublikada şənbə konsertlərinə start verilib

24-06-2019-15-20 Xəbərlər

Muxtar respublikada şənbə konsertlərinə start verilib

Nazirliyin mətbuat xidmətindən NUHÇIXAN-a verilən məlumata görə, Naxçıvan Muxtar...

Naxçıvanda fransız dili fənnini tədris edən müəllimlər üçün kurs

24-06-2019-14-59 Xəbərlər

Naxçıvanda fransız dili fənnini tədris edən müəllimlər üçün kurs

Naxçıvan Muxtar Respublikası Təhsil Nazirliyinin mətbuat xidmətindən NUHÇIXAN-a ...

Ordubad-Televernisaj - VİDEO

24-06-2019-12-43 Xəbərlər

Ordubad-Televernisaj - VİDEO

Naxçıvan televiziyasının əməkdaşları Ordubad rayonu ilə bağlı televernisaj hazır...

Naxçıvan şəhərində Silahlı Qüvvələri Günü münasibətilə konsert olacaq - VİDEO

24-06-2019-11-16 Xəbərlər

Naxçıvan şəhərində Silahlı Qüvvələri Günü münasibətilə konsert olacaq - VİDEO

NUHÇIXAN xəbər verir ki, iyunun 26-da saat 20:00-da Naxçıvan şəhərindəki Heydər ...

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

24-06-2019-09-57 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında iyunun 25-nə gözlənilən hava proqnozu açıqlanıb....

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

23-06-2019-14-42 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında iyunun 24-nə gözlənilən hava proqnozu açıqlanıb....

Naxçıvan Muxtar Respublikasının 95 illiyi münasibətilə tədbir keçirilib

23-06-2019-13-54 Xəbərlər

Naxçıvan Muxtar Respublikasının 95 illiyi münasibətilə tədbir keçirilib

Naxçıvan Şəhər İcra Hakimiyyətinin İctimai-siyasi və humanitar məsələlər şöbəsi ...