Aleksandr Sergeyeviç Qriboyedov XIX əsrdə nəinki rus, həmçinin dünya ədəbiyyatına bir gənclik ruhu, dahi düşüncəsi gətirmişdi.

O, gənc yaşlarında intellektual dünyagörüşünə malik bir şəxsiyyət kimi formalaşıb. Gözəl müşahidə qabiliyyəti, geniş düşüncə tərzi, iti mühakiməsi ilə ətrafında olanlardan seçilirdi. 17 yaşı olanda Qriboyedov artıq  bir neçə dil bilirdi. O, fransız, ingilis, alman, italyan, ərəb, fars dillərini danışa bilir, natiqlik, dramaturgiya, nasirlik və poeziya sahəsində də öz biliyini sınayırdı. Tələbə ikən Napoleonla müharibənin qızğın dövründə hökumət Moskva Universitetinin tələbələrinə müraciətnamə göndərir. Qriboyedov könüllü sürətdə Qusar alayına daxil olur və onun Azərbaycanla əlaqəsi başlayır. 23 yaşında Borçalı yolu ilə Xram çayı üzərindən keçərək İrana gedən A.S.Qriboyedov  il yarımdan artıq İranda qalıb və əsir düşən rus əsgərlərini geri qaytararkən müşayiət edəndə yolu Naxçıvandan düşür. O vaxtlar karvan yolu hesab olunan Haça dağın ətəyindən uzanan və Qazançı kəndindən keçən Qarabağ və Gəncə yolu ilə Tiflisə gəlir. Orada Qafqaz canişini Yermolovun dəftərxanasında xarici işlər üzrə nazir işləyir və burda Abbasqulu ağa Bakıxanovla tanış olur. Bu tanışlıq hər ikisinin həyat yolunda böyük dəyişikliklər yaradır.  Qriboyedov İrandan qayıdanda Naxçıvanda Kalbalı xanla görüşür. Bu görüş onda demokratik fikirlərin yaranmasına səbəb olur. Sədərəkdə gecələyən şair Naxçıvanla bağlı xatirələrində yazır ki, Naxçıvan uzun bir təpəlik üzərində yerləşir ki, bu da Qarabağ dağlarının davamıdır. Rus-İran müharibəsi dövründə tərtib etdiyi gündəlik qeydlərində də Naxçıvan haqqında xeyli məlumat var.

1828-ci ildə Qriboyedov yenidən İrana qayıdır. Təzə səfirin tez-tez xəstələnməsi onu narahat edir. Ona görə də yolüstü Culfada da dayanmalı olur. Artıq Naxçıvanla yaxından tanışlıq və bu zaman Rusiya İmperiyası tərəfindən Azərbaycanda həyata keçirilən siyasət onu qane etmirdi. Qriboyedov Paskeviçə narahatlıq hisləri ilə dolu bir məktub yazır: “Türkmənçay müqaviləsindən sonra ermənilərin Naxçıvan vilayətinə köçürülməsi düşünülməmiş bir addım idi. Əvvəllər Naxçıvanda çox az miqdarda barmaqla sayılan qədər erməni yaşayıb. İrandan köçürülən ermənilərin sayı süni surətdə Naxçıvanda yaşayan köklü müsəlman əhalisinin sayına çatdırılır. Amma tatarların (azərbaycanlıların.red) şüurundakı narazılıq və etiraz ən yüksək həddinə çatmaqdadır”.

33 yaşlı diplomatın fikirləri az bir zaman içərisində özünü doğrultdu. Qriboyedovun bu məktubda yazdıqlarına diqqət etsək, görərik ki, onun ermənilərə xüsusi sevgisi və pərəstişi olmayıb. Əksinə onların iç üzünü görən, məkrli niyyətlərini dərk edən diplomat olub. Rus imperatoruna ünvanladığı məktubunda Qriboyedov yazır: “Əlahəzrət, mərkəzi rus torpaqlarında ermənilərin məskunlaşmasına icazə verməyin. Onlar elə tayfadırlar ki, bir neçə on il yaşadıqdan sonra dünyaya hay-küy salacaqlar və “bura bizim dədə torpaqlarımızdır” deyəcəklər”.

A.S.Qriboyedovun böyük müşahidə və mühakimə qabiliyyəti tezliklə özünü doğrultdu. Yurdsuz-soysuz ermənilər özlərinə yer edəndən sonra torpaqlarımıza sahib olmaq fikrinə düşdülər.

Qriboyedovun uzaqgörənliklə yazdığı fikirləri xain xislətli ermənilər XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərindən gerçəkləşdirməyə çalışaraq əzəli türk yurdu olan Naxçıvanda minlərlə günahsız insanı qətlə yetirdilər. İnsanlığa sığmayan əməlləri ilə onlarla arxa-dayaq olmuş xalqımıza qarşı soyqırımı törətməkdən çəkinmədilər.

Bakıxanovla Qriboyedovun dostluğu o qədər möhkəm olub ki, faciəli ölüm xəbərini Qubada eşidən Bakıxanov təcili Tiflisə gedərək onun dəfndə iştirak edib.

Milli adətlərimizə yaxından bələd olan A. Qriboyedovun Azərbaycan xalqının taleyində və həyatında əvəzsiz xidmətləri olub. Naxçıvan mahalının rəisi polkovnik Ehsan xan Naxçıvanski İrandan gətirilən cənazəni şəxsən qarşılamağa çıxıb. Kalbalı xanın nəvəsi Kalbalı Sultanın başçılıq etdiyi 50  atlı ilə müşayiət olunan cənazə batalyon əsgərləri arasından keçirilib, onu hərbi qaydada salamlayıblar. Xüsusi təntənə ilə cənazə İrəvan yolundakı ikinci bulağa qədər müşayiət olunaraq Tiflisə yola salınıb.

Ermənilərin müsəlman torpaqlarında yerləşdirilməsinə etiraz edən və naxçıvanlılar tərəfindən ehtiramla anılan Qriboyedov az yaşamasına baxmayaraq uzaqgörən bir diplomat kimi yaddaşlarda qalıb.

Reyhan Mirzəzadənin “A. S. Qriboyedov: şair-diplomat” kitabında polyak əsilli mütəfəkkir insanın xalqımızla, xüsusən doğma Naxçıvanımızla bağlı fikirləri genişliklə öz əksini tapır.  Mənfur qonşularımız ermənilərin torpaqlarımızda yerləşdirildikdən sonra bu yerləri özlərininki hesab etmələrinin səbəblərini araşdırmaq üçün bu kitab qiymətli mənbədir. Belə qiymətli mənbələrə istinad etdikcə Vətən torpaqlarının bütövlüyünü qoruyub saxlamağın yollarını öyrənirik.

 

Tərlan Məhəmmədqızı

“Arazın səsi” qəzeti

HÜQUQ GUŞƏSİ

HÜQUQ GÜŞESİ

Bölmənin digər xəbərləri

Geriyə İrəli

AMEA Naxçıvan Bölməsində “Elm həftəsi”nə yekun vurulub

18-03-2019-21-00 Xəbərlər

AMEA Naxçıvan Bölməsində “Elm həftəsi”nə yekun vurulub

AMEA Naxçıvan Bölməsində “Elm həftəsi” çərçivəsində Batabat Astrofizika Rəsədxan...

Sağlamlıq imkanları məhdud şəxslərlə görüşlər keçirilib

18-03-2019-20-29 Xəbərlər

Sağlamlıq imkanları məhdud şəxslərlə görüşlər keçirilib

Naxçıvan Muxtar Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin mətb...

Naxçıvanda Beynəlxalq Poeziya Günü qeyd edilib

18-03-2019-19-57 Xəbərlər

Naxçıvanda  Beynəlxalq Poeziya Günü qeyd edilib

Cəlil Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Muxtar Respublika Ədəbiyyat Muzeyində “Beynə...

Naxçıvan Dövlət Universitetində bayram konserti

18-03-2019-19-26 Xəbərlər

Naxçıvan Dövlət Universitetində bayram konserti

Naxçıvan Dövlət Universitetində (NDU) Novruz bayramı tədbirlərinin yekunu olaraq...

Çanaqqala savaşı Naxçıvanda anılıb - FOTOLAR

18-03-2019-18-22 Xəbərlər

Çanaqqala savaşı Naxçıvanda anılıb - FOTOLAR

NUHÇIXAN xəbər verir ki  Naxçıvanda Çanaqqala zəfərinin 104-cü ildönümü təntənəl...

Naxçıvan Muxtar Respublikası Atıcılıq Federasiyasına yeni sədr seçilib - FOTOLAR

18-03-2019-17-59 Xəbərlər

Naxçıvan Muxtar Respublikası Atıcılıq Federasiyasına yeni sədr seçilib - FOTOLAR

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası Atıcılıq Federasiyasının y...

Naxçıvan məktəbliləri Milli İncəsənət Muzeyində olublar

18-03-2019-17-19 Xəbərlər

Naxçıvan məktəbliləri Milli İncəsənət Muzeyində olublar

Naxçıvan Muxtar Respublikasının orta ümumtəhsil məktəblərinin 9-11-ci sinif şagi...

Ali Məclisin Sədri Fərman imzaladı

18-03-2019-16-58 Xəbərlər

Ali Məclisin Sədri Fərman imzaladı

Martın 18-də Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Vasif Talıbov Nax...

“İdeyadan biznesə” layihəsinin Naxçıvan Turu keçiriləcək - FOTOLAR

18-03-2019-16-00 Xəbərlər

“İdeyadan biznesə” layihəsinin Naxçıvan Turu keçiriləcək - FOTOLAR

Naxçıvan Muxtar Respublikasının Rabitə və Yeni Texnologiyalar Nazirliyinin mətbu...

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

18-03-2019-14-40 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında martın 19-na gözlənilən hava proqnozu açıqlanıb....

“Elm həftəsi” ilə əlaqədar Əlyazmalar Fondunun tədbiri olub

18-03-2019-12-51 Xəbərlər

“Elm həftəsi” ilə əlaqədar Əlyazmalar Fondunun tədbiri olub

AMEA-nın Naxçıvan Bölməsində “Elm həftəsi” ilə əlaqədar Əlyazmalar Fondunun tədb...

Ali təhsil ocağında növbəti dəyirmi masa keçirilib

18-03-2019-12-30 Xəbərlər

Ali təhsil ocağında növbəti dəyirmi masa keçirilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Dövlət Universitetinin Elmi Kitabxanasında “No...

Naxçıvan - Azərbaycanda Avropa şəhərlərini xatirladan məkandır - FOTOLAR

18-03-2019-11-51 Xəbərlər

Naxçıvan - Azərbaycanda Avropa şəhərlərini xatirladan məkandır - FOTOLAR

Azərbaycanda Avropa görmək istəyənlər  Naxçıvana gəlsinlər. Regionda Media və Cə...

Təbriz Tibb Elmləri Universitetinin rektoru Naxçıvan Muxtar Respublika Xəstəxanasında olub

18-03-2019-11-03 Xəbərlər

Təbriz Tibb Elmləri Universitetinin rektoru Naxçıvan Muxtar Respublika Xəstəxanasında olub

NUHÇIXAN xəbər verir ki, İranın Şərqi Azərbaycan Vilayətində fəaliyyət göstərən ...

Torpaqlardan qeyri-qanuni istifadə halları aradan qaldırılır

18-03-2019-10-31 Xəbərlər

Torpaqlardan qeyri-qanuni istifadə halları aradan qaldırılır

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikasının Daşınmaz Əmlak və Torpa...

“Ehsan xan Kəngərli” tamaşası şahbuzlu sənətsevərlərə təqdim edilib

17-03-2019-16-42 Xəbərlər

“Ehsan xan Kəngərli”  tamaşası şahbuzlu sənətsevərlərə təqdim edilib

Cəlil Məmmədquluzadə adına Naxçıvan Dövlət Musiqili Dram Teatrı Şahbuz rayon Məd...

Şahbuz rayonunda “ Vətənpərvərlik həftəsinə yekun vurulub - FOTOLAR

17-03-2019-10-26 Xəbərlər

Şahbuz rayonunda “ Vətənpərvərlik həftəsinə yekun vurulub - FOTOLAR

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Şahbuz rayonunda keçirilən “Vətənpərvərlik həftəsi” çər...

Naxçıvan Qarnizonu Qoşunlarının növbəti ikitərəfli Komanda-Qərargah təlimi başa çatıb - VİDEO

16-03-2019-19-27 Xəbərlər

Naxçıvan Qarnizonu Qoşunlarının növbəti ikitərəfli Komanda-Qərargah təlimi başa çatıb - VİDEO

Əlahiddə Ümumqoşun Ordunun mətbuat xidmətindən NUHÇIXAN-a verilən məlumata görə,...

Şərurda aztəminatlı ailəyə köməklik göstərilib

16-03-2019-18-55 Xəbərlər

Şərurda aztəminatlı ailəyə köməklik göstərilib

Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komi...

Növbəti ekoloji monitorinq Naxçıvan şəhərində aparılıb

16-03-2019-18-22 Xəbərlər

Növbəti ekoloji monitorinq Naxçıvan şəhərində aparılıb

NUHÇIXAN xəbər verir ki, muxtar respublikada monitorinqlər davam edir. Növbəti e...

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

16-03-2019-16-22 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında martın 17-nə gözlənilən hava proqnozu açıqlanıb....

Naxçıvan məktəbliləri ulu öndər Heydər Əliyevin məzarını və Şəhidlər xiyabanını ziyarət ediblər

16-03-2019-14-17 Xəbərlər

Naxçıvan məktəbliləri ulu öndər Heydər Əliyevin məzarını və Şəhidlər xiyabanını ziyarət ediblər

Naxçıvan Muxtar Respublikasının orta ümumtəhsil məktəblərinin 9-11-ci sinif şagi...

“Naxçıvan” Universitetində konfrans olub

16-03-2019-13-55 Xəbərlər

“Naxçıvan” Universitetində konfrans olub

NUHÇIXAN xəbər verir ki, “Naxçıvan Universitetində” “Maliyyə hesabatlarının beyn...

Naxçıvan Muxtar Respublikası Daxili İşlər Nazirliyində Kollegiya iclası keçirilib - FOTOLAR

16-03-2019-12-30 Xəbərlər

Naxçıvan Muxtar Respublikası Daxili İşlər Nazirliyində Kollegiya iclası keçirilib - FOTOLAR

Naxçıvan Muxtar Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin mətbuat xidmətindən NUHÇI...

Bakılı məktəbli: Qədim Naxçıvan diyarında olmağı çoxdandır arzulayırdım

16-03-2019-12-14 Xəbərlər

Bakılı məktəbli: Qədim Naxçıvan diyarında olmağı çoxdandır arzulayırdım

“Ölkəmizi tanıyaq” devizi ilə keçirilən maarifləndirici tur-aksiya çərçivəsində ...

Naxçıvan Muxtar Respublikası Nazirlər Kabineti yeni qərarlar qəbul edib

16-03-2019-11-57 Xəbərlər

Naxçıvan Muxtar Respublikası Nazirlər Kabineti yeni qərarlar qəbul edib

Naxçıvan Muxtar Respublikasının Nazirlər Kabineti 2019-cu ilin mart ayının ilk 1...

Naxçıvandakı Heydər Əliyev adına Hərbi Liseyin şagirdləri üçün onlayn sınaq imtahanları keçirilib

16-03-2019-09-52 Xəbərlər

Naxçıvandakı Heydər Əliyev adına Hərbi Liseyin şagirdləri üçün onlayn sınaq imtahanları keçirilib

Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) tərəfindən ali təhsil müəssisələrinə qəbul olunmaq ...

Maarifləndirici seminarlar davam edir

15-03-2019-20-59 Xəbərlər

Maarifləndirici seminarlar davam edir

Əməyin mühafizəsi qaydalarına riayət olunmasına dair maarifləndirici seminarlar ...

AMEA-nın Əlyazmalar İnstitutunda Cəfər Cabbarlının 120 illik yubileyi qeyd olunub

15-03-2019-20-30 Xəbərlər

AMEA-nın Əlyazmalar İnstitutunda Cəfər Cabbarlının 120 illik yubileyi qeyd olunub

Martın 15-də Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Məhəmməd Füzuli adına...

Ahıllar Evində bayram tədbiri olub

15-03-2019-20-01 Xəbərlər

Ahıllar Evində bayram tədbiri olub

Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin mətbuat xidmətindən NUHÇIXAN-a ve...