Aleksandr Sergeyeviç Qriboyedov XIX əsrdə nəinki rus, həmçinin dünya ədəbiyyatına bir gənclik ruhu, dahi düşüncəsi gətirmişdi.

O, gənc yaşlarında intellektual dünyagörüşünə malik bir şəxsiyyət kimi formalaşıb. Gözəl müşahidə qabiliyyəti, geniş düşüncə tərzi, iti mühakiməsi ilə ətrafında olanlardan seçilirdi. 17 yaşı olanda Qriboyedov artıq  bir neçə dil bilirdi. O, fransız, ingilis, alman, italyan, ərəb, fars dillərini danışa bilir, natiqlik, dramaturgiya, nasirlik və poeziya sahəsində də öz biliyini sınayırdı. Tələbə ikən Napoleonla müharibənin qızğın dövründə hökumət Moskva Universitetinin tələbələrinə müraciətnamə göndərir. Qriboyedov könüllü sürətdə Qusar alayına daxil olur və onun Azərbaycanla əlaqəsi başlayır. 23 yaşında Borçalı yolu ilə Xram çayı üzərindən keçərək İrana gedən A.S.Qriboyedov  il yarımdan artıq İranda qalıb və əsir düşən rus əsgərlərini geri qaytararkən müşayiət edəndə yolu Naxçıvandan düşür. O vaxtlar karvan yolu hesab olunan Haça dağın ətəyindən uzanan və Qazançı kəndindən keçən Qarabağ və Gəncə yolu ilə Tiflisə gəlir. Orada Qafqaz canişini Yermolovun dəftərxanasında xarici işlər üzrə nazir işləyir və burda Abbasqulu ağa Bakıxanovla tanış olur. Bu tanışlıq hər ikisinin həyat yolunda böyük dəyişikliklər yaradır.  Qriboyedov İrandan qayıdanda Naxçıvanda Kalbalı xanla görüşür. Bu görüş onda demokratik fikirlərin yaranmasına səbəb olur. Sədərəkdə gecələyən şair Naxçıvanla bağlı xatirələrində yazır ki, Naxçıvan uzun bir təpəlik üzərində yerləşir ki, bu da Qarabağ dağlarının davamıdır. Rus-İran müharibəsi dövründə tərtib etdiyi gündəlik qeydlərində də Naxçıvan haqqında xeyli məlumat var.

1828-ci ildə Qriboyedov yenidən İrana qayıdır. Təzə səfirin tez-tez xəstələnməsi onu narahat edir. Ona görə də yolüstü Culfada da dayanmalı olur. Artıq Naxçıvanla yaxından tanışlıq və bu zaman Rusiya İmperiyası tərəfindən Azərbaycanda həyata keçirilən siyasət onu qane etmirdi. Qriboyedov Paskeviçə narahatlıq hisləri ilə dolu bir məktub yazır: “Türkmənçay müqaviləsindən sonra ermənilərin Naxçıvan vilayətinə köçürülməsi düşünülməmiş bir addım idi. Əvvəllər Naxçıvanda çox az miqdarda barmaqla sayılan qədər erməni yaşayıb. İrandan köçürülən ermənilərin sayı süni surətdə Naxçıvanda yaşayan köklü müsəlman əhalisinin sayına çatdırılır. Amma tatarların (azərbaycanlıların.red) şüurundakı narazılıq və etiraz ən yüksək həddinə çatmaqdadır”.

33 yaşlı diplomatın fikirləri az bir zaman içərisində özünü doğrultdu. Qriboyedovun bu məktubda yazdıqlarına diqqət etsək, görərik ki, onun ermənilərə xüsusi sevgisi və pərəstişi olmayıb. Əksinə onların iç üzünü görən, məkrli niyyətlərini dərk edən diplomat olub. Rus imperatoruna ünvanladığı məktubunda Qriboyedov yazır: “Əlahəzrət, mərkəzi rus torpaqlarında ermənilərin məskunlaşmasına icazə verməyin. Onlar elə tayfadırlar ki, bir neçə on il yaşadıqdan sonra dünyaya hay-küy salacaqlar və “bura bizim dədə torpaqlarımızdır” deyəcəklər”.

A.S.Qriboyedovun böyük müşahidə və mühakimə qabiliyyəti tezliklə özünü doğrultdu. Yurdsuz-soysuz ermənilər özlərinə yer edəndən sonra torpaqlarımıza sahib olmaq fikrinə düşdülər.

Qriboyedovun uzaqgörənliklə yazdığı fikirləri xain xislətli ermənilər XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərindən gerçəkləşdirməyə çalışaraq əzəli türk yurdu olan Naxçıvanda minlərlə günahsız insanı qətlə yetirdilər. İnsanlığa sığmayan əməlləri ilə onlarla arxa-dayaq olmuş xalqımıza qarşı soyqırımı törətməkdən çəkinmədilər.

Bakıxanovla Qriboyedovun dostluğu o qədər möhkəm olub ki, faciəli ölüm xəbərini Qubada eşidən Bakıxanov təcili Tiflisə gedərək onun dəfndə iştirak edib.

Milli adətlərimizə yaxından bələd olan A. Qriboyedovun Azərbaycan xalqının taleyində və həyatında əvəzsiz xidmətləri olub. Naxçıvan mahalının rəisi polkovnik Ehsan xan Naxçıvanski İrandan gətirilən cənazəni şəxsən qarşılamağa çıxıb. Kalbalı xanın nəvəsi Kalbalı Sultanın başçılıq etdiyi 50  atlı ilə müşayiət olunan cənazə batalyon əsgərləri arasından keçirilib, onu hərbi qaydada salamlayıblar. Xüsusi təntənə ilə cənazə İrəvan yolundakı ikinci bulağa qədər müşayiət olunaraq Tiflisə yola salınıb.

Ermənilərin müsəlman torpaqlarında yerləşdirilməsinə etiraz edən və naxçıvanlılar tərəfindən ehtiramla anılan Qriboyedov az yaşamasına baxmayaraq uzaqgörən bir diplomat kimi yaddaşlarda qalıb.

Reyhan Mirzəzadənin “A. S. Qriboyedov: şair-diplomat” kitabında polyak əsilli mütəfəkkir insanın xalqımızla, xüsusən doğma Naxçıvanımızla bağlı fikirləri genişliklə öz əksini tapır.  Mənfur qonşularımız ermənilərin torpaqlarımızda yerləşdirildikdən sonra bu yerləri özlərininki hesab etmələrinin səbəblərini araşdırmaq üçün bu kitab qiymətli mənbədir. Belə qiymətli mənbələrə istinad etdikcə Vətən torpaqlarının bütövlüyünü qoruyub saxlamağın yollarını öyrənirik.

 

Tərlan Məhəmmədqızı

“Arazın səsi” qəzeti

HÜQUQ GUŞƏSİ

HÜQUQ GÜŞESİ

Bölmənin digər xəbərləri

Geriyə İrəli

Gözəlləşən Dəstə kəndi

19-01-2019-19-14 Xəbərlər

Gözəlləşən Dəstə kəndi

Qədim diyarımızın bütün bölgələri kimi, Ordubad rayonuna da muxtar respublikada ...

Şəhid ailəsinə, müharibə iştirakçılarına mənzil və avtomobil təqdim olunub

19-01-2019-18-43 Rəsmi

Şəhid ailəsinə, müharibə iştirakçılarına mənzil və avtomobil təqdim olunub

Yanvarın 19-da Naxçıvanda bir şəhid ailəsinə və bir Azərbaycan Vətən Müharibəsi ...

Ali təhsil ocağının kollektivi Şahtaxtinskilər Muzeyində olub

19-01-2019-17-42 Xəbərlər

Ali təhsil ocağının kollektivi Şahtaxtinskilər Muzeyində olub

NUHÇIXAN xəbər verir ki, muzey günləri çərçivəsində Naxçıvan Dövlət Universiteti...

Bu il Naxçıvanda “Ailə təsərrüfatları ili”dir

19-01-2019-17-21 Xəbərlər

Bu il Naxçıvanda “Ailə təsərrüfatları ili”dir

Təcrübə sübut edir ki, ailə təsərrüfatları ölkə iqtisadiyyatının inkişafında xüs...

Kinq-boksçular muzeyi gəziblər

19-01-2019-16-59 Xəbərlər

Kinq-boksçular muzeyi gəziblər

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Şərur Rayon Gənclər və İdman İdarəsi və Naxçıvan Muxtar...

Fövqəladə Hallar Nazirliyində 20 Yanvarla bağlı tədbir keçirilib

19-01-2019-16-13 Xəbərlər

Fövqəladə Hallar Nazirliyində 20 Yanvarla bağlı tədbir keçirilib

Fövqəladə Hallar Nazirliyinin mətbuat xidmətindən NUHÇIXAN-a verilən məlumata gö...

Sədərəkdə 20 Yanvar faciəsi anılıb

19-01-2019-15-31 Xəbərlər

Sədərəkdə 20 Yanvar faciəsi anılıb

NUHÇIXAN xəbər verir ki, “20 Yanvar” faciəsinin 29-cu il dönümü ilə əlaqədar Səd...

Ordubad rayonu ərazisində ekoloji monitorinq aparılıb

19-01-2019-14-42 Xəbərlər

Ordubad rayonu ərazisində ekoloji monitorinq aparılıb

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətl...

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

19-01-2019-13-59 Xəbərlər

 Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

Naxçıvan SSRİ-nin tərkibindən necə ayrıldı: 19 yanvar 1990-cı il

19-01-2019-13-30 Xəbərlər

Naxçıvan SSRİ-nin tərkibindən necə ayrıldı: 19 yanvar 1990-cı il

1990-cı ilin yanvarında bir tərəfdən erməni təcavüzü digər tərəfdən isə o zamank...

20 Yanvar faciəsi "Naxçıvan" Universitetində qeyd edilib

19-01-2019-12-59 Xəbərlər

20 Yanvar faciəsi "Naxçıvan" Universitetində qeyd edilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, “Naxçıvan” Universitetində “20 Yanvar faciəsi tariximiz...

Babək Rayon Xalq Teatrı on yaşını qeyd edir

19-01-2019-12-16 Xəbərlər

Babək Rayon Xalq Teatrı on yaşını qeyd edir

Professional teatrların formalaşmasında baza rolunu oynayan xalq teatrları bu gü...

Məktəblilər arasında şeir müsabiqəsi başa çatıb

18-01-2019-21-51 Xəbərlər

Məktəblilər arasında şeir müsabiqəsi başa çatıb

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Culfa şəhər 3 nömrəli tam orta məktəbində  Gənclər və İ...

“Sağlam uşaqlarla sağlam gələcəyə” adlı kitabın təqdimatı keçirili

18-01-2019-21-28 Xəbərlər

“Sağlam uşaqlarla sağlam gələcəyə” adlı kitabın təqdimatı keçirili

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Əziz Əliyev adına Naxçıvan Muxtar Respublika Mərkəzi Uş...

Kərki harayı - VİDEO

18-01-2019-20-28 Xəbərlər

Kərki harayı - VİDEO

Bu gün Kərkinin  Ermənistan tərəfindən  işğal olunmasından 29  il ötür.

Şahmat üzrə yarışda kənd komandaları güclərini sınayıblar

18-01-2019-19-29 Xəbərlər

Şahmat üzrə yarışda kənd komandaları güclərini sınayıblar

Naxçıvan  Muxtar Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin mətbuat xidmətindən ...

Naxçıvan Şəhər İcra Hakimiyyətində müşavirə olub - FOTOLAR

18-01-2019-18-30 Xəbərlər

Naxçıvan Şəhər İcra Hakimiyyətində müşavirə olub - FOTOLAR

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Şəhər İcra Hakimiyyətində 2018-ci ilin sosial-...

Oğullar əsgər gedir

18-01-2019-17-52 Xəbərlər

Oğullar əsgər gedir

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası Səfərbərlik və Hərbi Xidmə...

Muxtar respublika iqtisadiyyatına 103 milyon manata yaxın kredit yönəldilib

18-01-2019-17-15 Xəbərlər

Muxtar respublika iqtisadiyyatına 103 milyon manata yaxın kredit yönəldilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Mərkəzi Bankın Naxçıvan Muxtar Respublikası İdarəsində ...

AMEA Naxçıvan Bölməsində 20 Yanvar faciəsi ilə əlaqədar tədbir keçirilib

18-01-2019-16-52 Xəbərlər

AMEA Naxçıvan Bölməsində 20 Yanvar faciəsi ilə əlaqədar  tədbir keçirilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, AMEA Naxçıvan Bölməsində keçirilən tədbirdə  əvvəlcə  2...

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

18-01-2019-16-07 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında yanvarın 19-na gözlənilən hava proqnozu açıqlanı...

Naxçıvanda şagirdlər arasında keçirilən şahmat birinciliyinə yekun vurulub

18-01-2019-12-19 Xəbərlər

Naxçıvanda şagirdlər arasında keçirilən şahmat birinciliyinə yekun vurulub

Naxçıvan Şahmat Mərkəzində Naxçıvan şəhər tam orta məktəblərinin komandaları ara...

Daimi nümayəndəlikdə 20 Yanvar faciəsi ilə bağlı tədbir keçirilib

18-01-2019-11-56 Xəbərlər

Daimi nümayəndəlikdə 20 Yanvar faciəsi ilə bağlı tədbir keçirilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Bakı şəhərində Naxçıvan Muxtar Respublikasının Daimi Nü...

Özünüməşğulluq proqramına cəlb edilən şəxslərlə maarifləndirmə tədbiri keçirilib

18-01-2019-11-12 Xəbərlər

Özünüməşğulluq proqramına cəlb edilən şəxslərlə maarifləndirmə tədbiri keçirilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Özünüməşğulluq proqramına cəlb edilmiş sosial qayğıya e...

Muxtar respublikanın daxili işlər orqanları hərtərəfli qayğı ilə əhatə olunub

18-01-2019-10-04 Xəbərlər

Muxtar respublikanın daxili işlər orqanları hərtərəfli qayğı ilə əhatə olunub

95 illik yubileyini qeyd edən Naxçıvan polisi yarandığı gündən şərəfli yol keçər...

Naxçıvan Muxtar Respublikası Səhiyyə Nazirliyi-95

18-01-2019-00-30 Xəbərlər

Naxçıvan Muxtar Respublikası Səhiyyə Nazirliyi-95

1924-cü il yanvarın 18-də Naxçıvan MSSR Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin qərarı ilə ...

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ədliyyə Nazirliyi-95

18-01-2019-00-00 Xəbərlər

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ədliyyə Nazirliyi-95

Naxçıvan Muxtar Respublikasında ilk ədliyyə orqanı 1924-cü il yanvarın 18-də yar...

“Əli və Nino” əsərinin müzakirəsi olub

17-01-2019-21-29 Xəbərlər

“Əli və Nino” əsərinin  müzakirəsi olub

NUHÇIXAN xəbər verir ki, AMEA Naxçıvan Bölməsində  Qurban Səidin “Əli və Nino” ə...

Məktəblilər vətənpərvərlik ruhunda olan filmə baxıblar

17-01-2019-20-32 Xəbərlər

Məktəblilər vətənpərvərlik ruhunda olan filmə baxıblar

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan şəhər 16№-li tam orta məktəbdə aprel döyüşləri...

Gənclər xatirə muzeyində olublar - FOTOLAR

17-01-2019-19-37 Xəbərlər

Gənclər xatirə muzeyində olublar - FOTOLAR

NUHÇIXAN xəbər verir ki, bu gün gənclərin vətənə məhəbbət, dövlətçiliyə sədaqət ...