Şərur rayonunun dağlıq ərazisində Aşağı Yaycı və Yuxarı Yaycı adında iki qədim yaşayış məskəni var. “Azərbaycan toponimləri.

Ensiklopedik  lüğət”ində göstərildiyi kimi, Aşağı Yaycı məntəqəsini 1928-ci ildə keçmiş Yaycı (indiki Yuxarı Yaycı) kəndindən çıxmış bir qrup ailə salıb. Toponim özündə qədim türkmənşəli yaycı tayfasının adını yaşadır. Bu tayfa, mənbələrdə qeyd olunduğu kimi, hələ qədimdən, əsasən Naxçıvan və indiki Ermənistan ərazisində yaşayıb. XIX əsrdə Cənubi Qafqazda ümumilikdə 8 Yaycı kəndi olub. Hazırda ikisi Şərur, biri Culfa rayonunda olmaqla Naxçıvan Muxtar Respublikasında üç Yaycı kəndi var. Qeyd edək ki, İğdır (Türkiyə) ərazisində də Yaycı adlı yaşayış məntəqəsi də hal-hazırda mövcuddur.

Türklərin tarixində özünəməxsus yeri olan Xivə xanı, tarixçi, şair Əbülqazi Bahadır xan (1603-1663) “Şəcərəyi tərakimə”  əsərində  yazırdı ki, Qara Qazi bəyin dörd oğlu var idi. Birinci Ögücik Alp... Ögücikin altı oğlu olub. Hamısı  əkiz idi. Belə ki, üç dəfə bir-birinin arxasından əkiz olub adları budur: Berdi, Buka bir əkiz, Avşar,  Kusar bir əkiz. Yaycı, Dingli bir əkiz.  Yaycı oğulları bu zamanda Amu suyunun yaxasında Qara Kul yaxınlığında məskənləşiblər. Bu dövrdə də onlara Yaycı deyirlər.

Əbülqazi Bahadır  xanın məlumatından aydın olur ki, Yaycı etnonimi öz adını nəsil adı kimi şəxs adından alıb.

Təxminən belə bir mülahizə ilə araşdırıcı Məmməd Elli də çıxış edib. O, mətbuatda vaxtilə dərc etdirdiyi “Yaycı və Yəyci kənd adları” adlı məqaləsində yazır ki, qədim Altay türkləri qadir Tanrını Yayuçı xanın adıyla tanımışlar. Güman ki, Yaycı və Yəyci yer adları Yayuçı xanın adıyla  bağlı olaraq yaranmışdır: Yayuçı-Yaycı... Yayuçı tanrı adı türk mənşəlidir. Yayuçı – “Yayu Kişi” deməkdir.

M. Ellinin fikrinə görə, “yayu” sözü “yaymaq” feilindən düzəldilmişdir və bu sözü indiki morfoloji anlayışda “yayan” şəklində götürmək olar: Yayu Kişi – Yayan Kişi.

Alimlərdən Firudin Rzayev də Yaycı sözünün etimologiyasına dair fikir söyləyib. O qeyd edir ki, bu sözü yay-çı kimi qəbul etsək, müasir dilimizin “hazırlayan” və ya “yay düzəltməklə məşğul olan” anlamı üzərində dayanmalıyıq... Qədim  türk şamanlarda – qamlarda irəlini görmək üçün icra olunan ayinlərdə yaydan müqəddəs bir əşya kimi istifadə olunurdu və bu işlə məşğul olanlara, yəni irəlini görənlərə, olacağı xəbər verənlərə “yaycı” deyirdilər.

Türkiyəli alim Nihat Çətinkaya İğdırdakı Yaycı kənd adının etimologiyasına toxunaraq  “İğdır tarixi” adlı əsərində yazır ki, yaz vaxtı heyvanlarla yaylağa köçən, yayılan, yaylaqçı türklərə “yaycı” deyilib. İğdırın Yaycı kənd adı da yaylaqçı ənənəsinə bağlı olan əhalisinə görə, əvvəllər oymak adı olmuş və daha sonra bu “yacı/yaycılu” oymağı oturaq həyata keçdiyi yerə də həmin oymağın adı verilib.

Göründüyü kimi, yaycı sözünün etnonim  kimi formalaşmasına dair fikirlər müxtəlifdir. Mahmud Kaşğarlı özünün məşhur “Divanü lüğat-it- türk”  (1072-1074) əsərində hazırkı vəziyyətdə bizim üçün maraqlı olan bir fikir irəli sürüb. O, iyirmi iki oğuz boyu haqqında məlumat verdikdən sonra qeyd edir ki, bu saydığım bölüklər kökdür. Bu kökdən bir takım oymaklar (boylar, tayfalar – A.İ.) çıxmışdır. Bu bölüklərin adları onları qurmuş olan əski dədələrinin adlarından alınmışdır. Artıq, fikir müxtəlifliyinə o qədər də yer qalmır. Mahmud Kaşqarlının (Mahmud Kaşğarinin) və Əbülqazi Bahadır xanın da qeyd etdiyi kimi bir çox qədim türk boy, tayfa, nəsil, tirə adları həmin tayfa, nəsil, tirə başçılarının adından törəmişdir ki, onlardan biri də yaycı tayfasıdır.

Elmi qaynaqlarda bir daha qeyd olunduğu kimi, Yaycılar mənşəcə oğuz tayfalarından hesab olunurlar. Onların bir qismi XII-XIII əsrlərdə Azərbaycana gəlmiş, əsasən, Naxçıvan ərazisində yaşamışlar. Yaycı kənd adları eyniadlı tayfa adından yarandığı üçün etnooykonimdir.

 

                                                Akif İmanlı

Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunun professoru

HÜQUQ GUŞƏSİ

HÜQUQ GÜŞESİ

Bölmənin digər xəbərləri

Geriyə İrəli

Xocalı Soyqırımı Orta İxtisas Polis Məktəbində yad olunub

26-02-2020-19-24 Xəbərlər

Xocalı Soyqırımı Orta İxtisas Polis Məktəbində yad olunub

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası Daxili İşlər Nazirliyinin ...

Naxçıvanda sükut dəqiqəsi - YENİLƏNİB

26-02-2020-17-00 Xəbərlər

Naxçıvanda sükut dəqiqəsi - YENİLƏNİB

Bu gün saat 17:00-da ölkəmizin hər yerində olduğu kimi, Naxçıvan Muxtar Respubli...

Şəhidlərin və şahidlərin şəhəri

26-02-2020-16-38 Xəbərlər

Şəhidlərin və şahidlərin şəhəri

Lay-lay dedim yatasan, Qızıl gülə batasan, Qızılgülün içində Şirin yuxu tapas...

Naxçıvanda Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi yad edilib

26-02-2020-16-19 Xəbərlər

Naxçıvanda Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi yad edilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, fevralın 26-da Naxçıvan şəhərinin Dövlət Bayrağı Meydan...

Xocalı soyqırımı bütün bəşəriyyətin ən qanlı faciələrindəndir

26-02-2020-16-00 Xəbərlər

Xocalı soyqırımı bütün bəşəriyyətin ən qanlı faciələrindəndir

Naxçıvan Muxtar Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyində Xocalı soyqırımının 2...

Sоy­qı­rım ümumbəşəri cinayətdir

26-02-2020-14-16 Xəbərlər

Sоy­qı­rım ümumbəşəri cinayətdir

Genosid, yaxud sоy­qı­rım hər hаn­sı mil­li, еt­nik, ir­qi və yа di­ni qru­pu, b...

Buraxılış üzrə onlayn sınaq imtahanları keçirilir

26-02-2020-11-52 Xəbərlər

Buraxılış üzrə onlayn sınaq imtahanları keçirilir

Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) otk.az portalı vasitəsilə yeni onlayn sınaq imtahan...

"Hökmdar" əsəri müzakirə olunub

26-02-2020-09-32 Xəbərlər

"Hökmdar" əsəri müzakirə olunub

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Culfa şəhər 3 saylı tam orta məktəbində "Oxunması zərur...

Naxçıvan Qarnizonunda Xocalı soyqırımının 28-ci ildönümünə həsr olunmuş silsilə tədbirlər keçirilib

26-02-2020-09-18 Xəbərlər

Naxçıvan Qarnizonunda Xocalı soyqırımının 28-ci ildönümünə həsr olunmuş silsilə tədbirlər keçirilib

Naxçıvan Qarnizonu qoşunlarında Xocalı soyqırımının 28-ci ildönümünə həsr olunmu...

Beynəlxalq Türk Akademiyası Xocalı soyqırımının ildönümü ilə bağlı bəyanat yayıb

26-02-2020-09-00 Xəbərlər

Beynəlxalq Türk Akademiyası Xocalı soyqırımının ildönümü ilə bağlı bəyanat yayıb

Qazaxıstanın paytaxtında fəaliyyət göstərən Beynəlxalq Türk Akademiyasının prezi...

VÖEN-i necə aça bilərik?

25-02-2020-17-41 Xəbərlər

VÖEN-i necə aça bilərik?

Sahibkarlıq fəaliyyətini həyata keçirən fiziki şəxs (fərdi sahibkar) sahibkarlıq...

Xalq rəssamı Arif Hüseynovun “Qarabağnamə. Tarixin səhifələri” kitabının təqdimatı olub

25-02-2020-16-45 Xəbərlər

Xalq rəssamı Arif Hüseynovun “Qarabağnamə. Tarixin səhifələri” kitabının təqdimatı olub

Fevralın 24-də Bakı Kitab Mərkəzində Xalq rəssamı Arif Hüseynovun “Qarabağnamə. ...

Kəngərli rayonunda taktiki-xüsusi təlim keçirilib

25-02-2020-16-07 Xəbərlər

Kəngərli rayonunda taktiki-xüsusi təlim keçirilib

Dövlət Yanğın Təhlükəsizliyi Şöbəsinin təşkilatçılığı ilə “Şəhanə mebel” Məhdud ...

Naxçıvanın Bakıdakı daimi nümayəndəliyində Xocalı soyqırımının 28-ci ildönümü qeyd olunub

25-02-2020-15-25 Xəbərlər

Naxçıvanın Bakıdakı daimi nümayəndəliyində Xocalı soyqırımının 28-ci ildönümü qeyd olunub

Fevralın 25-də Naxçıvan Muxtar Respublikasının Bakı şəhərindəki daimi nümayəndəl...

Naxçıvan: düzgün seçilmiş yolun uğurları

25-02-2020-14-49 Xəbərlər

Naxçıvan: düzgün seçilmiş yolun uğurları

Yaradılmasının 96 ili tamam olan doğma muxtar respublikamız bu gün özünün intiba...

Naxçıvan teleradiosu işçi qəbulu elan edir

25-02-2020-13-59 Xəbərlər

Naxçıvan teleradiosu işçi qəbulu elan edir

Naxçıvan teleradiosu  “Operator-videoteka” vəzifəsi üzrə işçi qəbulu elan edir. ...

Muxtar respublikada kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı 3,1 faiz artıb

25-02-2020-12-51 Xəbərlər

Muxtar respublikada kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı 3,1 faiz artıb

Naxçıvan Muxtar Respublikasında ötən ay 8 milyon 642 min 600 manatlıq kənd təsər...

Pakistanın “Hum News” televiziyası Naxçıvanla bağlı film yayımlayıb

25-02-2020-12-11 Xəbərlər

Pakistanın “Hum News” televiziyası Naxçıvanla bağlı film yayımlayıb

NUHÇIXAN xəbər verir ki, filmdə izləyicilərə Azərbaycanın, eləcə də Naxçıvan Mux...

Ali Məclis komitələrinin yeni sədrləri və üzvləri seçilib - SİYAHI

25-02-2020-11-55 Xəbərlər

Ali Məclis komitələrinin yeni sədrləri və üzvləri seçilib - SİYAHI

NUHÇIXAN-ın məlumatına görə, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin bu barə...

Naxçıvan Muxtar Respublikasının 2019-cu il dövlət büdcəsinin icrası təsdiq edilib

25-02-2020-11-53 Xəbərlər

Naxçıvan Muxtar Respublikasının 2019-cu il dövlət büdcəsinin icrası təsdiq edilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, dünən Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisində mu...

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

25-02-2020-11-25 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

Xızırın dirilik çeşməsindən su içdiyi gün - Su çərşənbəsi

25-02-2020-11-04 Xəbərlər

Xızırın dirilik çeşməsindən su içdiyi gün - Su çərşənbəsi

Yurdumuza əsrlərin sınağından çıxmış mənəvi dəyərləri, adət-ənənələri özündə yaş...

Nakhchivan news - VİDEO

25-02-2020-10-22 Xəbərlər

Nakhchivan news - VİDEO

Nakhchivan State Television presented weekly news program in English, highlighti...

“Yaradıcı Gənclər Akademiyası”na start verilib

25-02-2020-10-01 Xəbərlər

“Yaradıcı Gənclər Akademiyası”na start verilib

Naxçıvan Muxtar Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyinin mətbuat xidmətindən N...

Azər Zeynalov yenidən Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin birinci müavini seçilib

25-02-2020-00-17 Xəbərlər

Azər Zeynalov yenidən Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisi Sədrinin birinci müavini seçilib

NUHÇIXAN-ın məlumatına görə, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin bu barə...

Altıncı çağırış Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin birinci sessiyası keçirilib

24-02-2020-18-59 Xəbərlər

Altıncı çağırış Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin birinci sessiyası keçirilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, fevralın 24-də altıncı çağırış Naxçıvan Muxtar Respubli...

Naxçıvan televiziyasının xüsusi reportajı - VİDEO

24-02-2020-18-34 Xəbərlər

Naxçıvan televiziyasının xüsusi reportajı - VİDEO

Bu gün keçirilən altıncı çağırış Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin bir...

Naxçıvan Bölməsinin əməkdaşının yeni uğuru

24-02-2020-17-42 Xəbərlər

Naxçıvan Bölməsinin əməkdaşının yeni uğuru

AMEA Naxçıvan Bölməsinin İctimaiyyətlə əlaqələr və İnformasiya şöbəsindən NUHÇIX...