Müstəqillik illərində Naxçıvan Muxtar Respublikası misilsiz inkişaf yolu keçmişdir.

Qısa vaxt ərzində belə bir yeniləşmə və yüksəlişə nail olmaq çox çətindir. Muxtar respublikada həmin dövrdə həyata keçirilən quruculuq, abadlıq və yenidənqurma işləri, yeni sənaye müəssisələrinin yaradılması, yerli istehsal sahələrinin genişləndirilməsi ümummilli lider Heydər Əliyevin siyasi xəttinin uğurla davam etdirilməsi nəticəsində mümkün olmuşdur. 

Son illərdə yeni istehsal və xidmət sahələrinin fəaliyyətə başlaması daxili bazarda məhsul bolluğu yaratmaqla bərabər, muxtar respublikanın ixrac potensialını artırmış, idxalın həcmini isə azaltmışdır. Bununla əlaqədar Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri cənab Vasif Talıbovun 2020-ci il 6 fevral tarixli Sərəncamı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasında 2020-ci il “İxrac ili” elan edilmişdir. Həmin Sərəncamda deyilir: “Həyata keçirilən uğurlu iqtisadi siyasət sənayeləşmə prosesini daha da sürətləndirmiş, rəqabətədavamlı və ixracyönlü məhsullar istehsal edən yeni müəssisələr yaradılmış, yerli istehsalın şaxələndirilməsi xarici ticarət əlaqələrinin genişlənməsinə müsbət təsir göstərmişdir”.

Müstəqilliyin ilk illərində muxtar respublika iqtisadiyyatı xeyli dərəcədə idxaldan asılı idi. Sovetlər Birliyi dövründə iqtisadi əlaqələr bəzən düzgün qurulmadığından, ikili siyasət aparıldığından regionlara, onların iqtisadi inkişafına lazımi diqqət yetirilmirdi. Ulu öndər Heydər Əliyev Azərbaycanda rəhbərliyə gələndən sonra – XX əsrin 70-ci illərində bu prosesə lazımi diqqət göstərilmiş, Naxçıvan Muxtar Respublikasının sosial-iqtisadi inkişafı üçün bir sıra tarixi qərarlar qəbul olunmuşdur. Ulu öndər Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri vəzifəsində işləyərkən xarici iqtisadi əlaqələrin əsasını yaratmış, ikinci dəfə Azərbaycana rəhbərliyə qayıtdıqdan sonra bu işi müstəqil dövlət quruculuğu istiqamətində daha böyük qətiyyətlə davam etdirmişdir. İqtisadiyyatın inkişafı və qarşıya çıxan problemlərin həlli xarici iqtisadi, eləcə də xarici ticarət əlaqələrinin necə qurulmasından asılıdır. Ona görə də müasir dövrdə xarici iqtisadi əlaqələr iqtisadiyyatın inkişafına əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərir.

Bəhs olunan dövrdə yaxın xarici dövlətlərlə iqtisadi əlaqələrin qurulmasında ümummilli liderimizin müstəsna rolu olmuşdur. Naxçıvanda işlədiyi zaman ulu öndərin qonşu və qardaş Türkiyə ilə qurduğu əlaqələr diyarımızın taleyi üçün mühüm əhəmiyyət kəsb etmişdir. Görkəmli dövlət xadiminin 1992-ci ilin martında Türkiyə Cümhuriyyətinə, həmin ilin avqustunda İran İslam Respublikasına səfərləri, səfər zamanı imzalanmış əməkdaşlıq protokolları Naxçıvanın iqtisadi əlaqələrinin genişlənməsinə səbəb olmuşdur. Sonrakı illərdə Azərbaycan Respublikası regionlarının sosial-iqtisadi inkişafı dövlət pro­qramları regionlarda əlverişli investisiya mühiti yaratmış, infrastruktur yenilənmiş, sahibkarlıq genişlənmiş, xarici iqtisadi əlaqələrin coğrafiyası artmış, müasirtipli istehsal müəssisələri yaradılmışdır. 2003-cü illə müqayisədə 2008-ci ildə muxtar respublikada ümumi daxili məhsulun həcmi 5 dəfə artmışdır. Bu müddətdə sənayedə 9, kənd təsərrüfatında 2, əsaslı vəsait qoyuluşlarının həcmində isə 5 dəfə artım müşahidə edilmişdir. 2009-cu ilin birinci yarımilində isə ən yüksək göstərici xarici ticarət sektorunda baş vermişdir. 1995-ci ildə 1 milyon 937 min, 2009-cu ilin altı ayı ərzində isə 49 milyon 354 min 900 ABŞ dolları həcmində ixrac olmuşdur. Beləliklə, muxtar respublikada ilk dəfə olaraq 2009-cu ildə xarici ticarətdə müsbət saldo yaranmışdır. 2010-cu və sonrakı illərdə də bu proses uğurla davam etdirilmişdir.

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri cənab Vasif Talıbovun birbaşa rəhbərliyi və bu istiqamətdə gördüyü işlər, nəticə etibarilə, muxtar respublikada iqtisadi inkişafa, rəqabətqabiliyyətli məhsulların istehsalına və ixrac potensialının artmasına səbəb olmuşdur.

Sənaye müəssisələrinin yaradılması, enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, yeni elektrik stansiyalarının qurulması həm sənaye mallarının, həm də elektrik enerjisinin ixracını təmin etmişdir. 2003-cü ildə muxtar respublikada 66 sənaye müəssisəsi, 1 elektrik enerjisi istehsal edən müəssisə fəaliyyət göstərirdisə, 2019-cu ildə müvafiq olaraq onların sayı 442 və 9-a çatmışdır. Əgər 2003-cü ildə muxtar respublikaya 949 milyon ­kilovat-saat elektrik enerjisi idxal olunmuşdursa, 2018-ci ildə 32,4 milyon kilovat-saat elektrik enerjisi ixrac olunmuşdur. Xarici ticarət dövriyyəsi ilbəil artmış və ixrac idxalı üstələmişdir. 2015-ci ildə 512 milyon 354 min 500 ABŞ dolları həcmində xarici ticarət dövriyyəsi yaranmışdır ki, bunun da 414 milyon 420 min 600 ABŞ dollarını ixrac, 97 milyon 933 min 900 ABŞ dollarını isə idxal təşkil etmişdir. 1995-ci illə müqayisədə xarici ticarət dövriyyəsi 2015-ci ildə 26,9, o cümlədən ixracın həcmi 213,9 dəfə artmışdır. 2015-ci ildə xarici ticarətdə 316 milyon ABŞ dollarından artıq həcmdə müsbət saldo yaranmışdır.

Naxçıvan Muxtar Respublikasının sosial-iqtisadi inkişafı, dünyaya açılması, yerli istehsal məhsulları ilə yaxın və uzaq ölkələrin bazarlarına yol tapması, xarici ölkələrin sahibkar­larının maraq dairəsinə çevrilməsi, yerli sahibkarlığın inkişafı muxtar respublikanın xarici ticarət dövriyyəsinin dinamik artımını təmin etmişdir. Aparılan sənayeləşmə və ­ixracyönlü məhsul istehsalı uğurlu nəticələr vermiş, 2009-cu ildən başlayaraq ixracın həcminin idxalı üstələməsi sonrakı illərdə də davam etmişdir. 2019-cu ildə muxtar respublikanın xarici ticarət dövriyyəsi 497 milyon 68 min 600 ABŞ dolları təşkil etmişdir. Xarici ticarət dövriyyəsinin 425 milyon 539 min 400 ABŞ dollarını ixrac, 71 milyon 529 min 200 ABŞ dollarını idxal təşkil etmiş və 354 milyon 10 min 200 ABŞ dolları dəyərində müsbət saldo yaranmışdır.

Bu gün artıq Naxçıvan Muxtar Respublikası dayanıqlı inkişafa malik, ixrac imkanlarını hər il daha da artıran müasir bir diyar kimi nüfuzlu beynəlxalq qurumların, investorların da diqqətini cəlb edir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin ilk sədri olduğu “Caspian European Club”un ölkədə həyata keçirilən iqtisadi islahatların və sosial siyasətin nəticələrini əks etdirən Azərbaycan Respublikası regionlarının illik investisiya reytinqinə görə Naxçıvan Muxtar Respublikası 2 il ard-arda ən yüksək ümumi bal toplayaraq investisiya reytinqində lider olmuşdur. Muxtar respublikada sahibkarlığa göstərilən diqqət və qayğının nəticəsi olaraq yeni istehsal müəssisələrinin fəaliyyətə başlaması, mövcud istehsal müəssisələrinin yenidən qurulması istiqamətində aparılan uğurlu islahatlar bu sahənin sürətli inkişafına zəmin yaratmışdır. İstər ölkəmizdə, istərsə də xaricdə keçirilən beynəlxalq iqtisadi tədbirlərdə, o cümlədən biznes forumlar, sərgilər, seminar və konfranslarda naxçıvanlı sahibkarların iştirakı da muxtar respublikanın ixrac imkanlarının genişləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Son illər keçirilmiş 200-dən çox yerli və beynəlxalq əhəmiyyətli tədbirdə muxtar respublikadan 1000-dən çox nümayəndə iştirak etmiş, 500-dən çox çeşiddə məhsul Rusiya, Almaniya, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Fransa, Türkiyə, Belarus, Avstriya, Polşa, İran və digər ölkələrdə nümayiş olunmuşdur.

“Cahan Holdinq” Kommersiya Şirkətlər İttifaqına məxsus şirkətlər tərəfindən istehsal edilən məhsullar daxili tələbatı ödəməklə yanaşı, Müstəqil Dövlətlər Birliyi ölkələrinə də ixrac olunur. Holdinq Türkiyədə, Rusiyada, İsveçrədə, Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində və Çin Xalq Respublikasında öz filiallarını açaraq xarici bazarlarda təmsil olunmağa başlamış, Rusiyanın Moskva, Türkiyənin İqdır şəhərlərində yeni satış mərkəzləri yaradılmışdır. Bunlarla yanaşı, Bakı, Gəncə, Masallı, Quba, Goranboy və Şəki şəhərlərində xidmət sahələri açılmışdır.

Bu günlərdə Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri muxtar respublikada fəaliyyət göstərən sahibkarlarla görüşü zamanı demişdir: “İstehsal olunan məhsulların ixrac potensialını yaratmadan özəl bölmənin inkişafından danışmaq mümkün deyil. Bu sahədə dövlət üzərinə düşən vəzifələri yerinə yetirir, sahibkarlara dəstək verir, ixracın təşviqi sahəsində ardıcıl tədbirlər görülür. Nəticə uğurludur. 10 ildən artıqdır ki, muxtar respublikanın xarici ticarət dövriyyəsində müsbət saldo qeydə alınır. 2019-cu ildə də muxtar respublikanın xarici ticarət dövriyyəsinin həcmi 497 milyon ABŞ dollarından çox olmuş, ticarət əməliyyatlarının 85 faizindən çoxu ixracın payına düşmüşdür”.

Muxtar respublikamız bütün istiqamətlər üzrə böyük nailiyyətlər qazanmışdır. Ölkə Prezidenti cənab İlham Əliyev Naxçıvanda aparılan irimiqyaslı quruculuq tədbirlərini, sosial-iqtisadi inkişafdakı davamlı və sürətli dəyişiklikləri yüksək qiymətləndirmişdir: “Naxçıvan son illər ərzində böyük dərəcədə inkişaf etmişdir, həm sosial sahədə, iqtisadi sahədə, sənaye potensialının möhkəmləndirilməsi istiqamətində böyük addımlar atılmışdır. Bu, çox sevindiricidir. Xüsusilə nəzərə alsaq ki, Naxçıvan uzun illər ərzində mühasirə şəraitində yaşayır, üç tərəfdən düşmənlə əhatə olunub. Buna baxmayaraq, respublika yaşayır, güclənir və böyük inkişaf yolunu davam etdirir”.

Bütün bunlar bir daha göstərir ki, muxtar respublikamızın sosial-iqtisadi inkişafı davamlı olduğu kimi, onun ixrac potensialı da ilbəil artmaqdadır.

İsmayıl HACIYEV
AMEA Naxçıvan Bölməsinin sədri

HÜQUQ GUŞƏSİ

HÜQUQ GÜŞESİ

Bölmənin digər xəbərləri

Geriyə İrəli

Prezident Naxçıvanın avtomobil yolu işçilərini təltif etdi - SƏRƏNCAM

22-02-2020-19-38 Xəbərlər

Prezident Naxçıvanın avtomobil yolu işçilərini təltif etdi - SƏRƏNCAM

Prezident İlham Əliyev fevralın 22-də Azərbaycan Respublikasında avtomobil yolla...

Sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar üçün tamaşa göstərilib

22-02-2020-18-57 Xəbərlər

Sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar üçün tamaşa göstərilib

Naxçıvan Muxtar Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin mətbuat xidmətindən NUHÇIXA...

Naxçıvan Ali Məclisinə seçilən deputatların adları açıqlandı - Rəsmi

22-02-2020-17-55 Xəbərlər

Naxçıvan Ali Məclisinə seçilən deputatların adları açıqlandı - Rəsmi

Naxçıvan Muxtar Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasından NUHÇIXAN-a daxil olan...

Naxçıvan Ali Məhkəməsi Ali Məclisə keçirilən seçkilərin nəticələrini təsdiq edib

22-02-2020-17-41 Xəbərlər

Naxçıvan Ali Məhkəməsi Ali Məclisə keçirilən seçkilərin nəticələrini təsdiq edib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, bu gün Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinə 9 fev...

Türkiyəli professor Naxçıvanda pedaqoji fəaliyyət göstərəcək

22-02-2020-16-01 Xəbərlər

Türkiyəli professor Naxçıvanda pedaqoji fəaliyyət göstərəcək

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Türkiyənin İstanbul Universitetinin professoru Haluk Ta...

Naxçıvanda orta aylıq əmək haqqı 484 manat olub

22-02-2020-14-10 Xəbərlər

Naxçıvanda orta aylıq əmək haqqı 484 manat olub

Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Statistika Komitəsinin mətbuat xidmətindən N...

Vüqar Abbasov Romada keçirilən Azərbaycan-İtaliya biznes forumunda iştirak edib

22-02-2020-13-47 Xəbərlər

Vüqar Abbasov Romada keçirilən Azərbaycan-İtaliya biznes forumunda iştirak edib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, fevralın 21-də Romada Azərbaycan-İtaliya biznes forumu ...

Daimi nümayəndəliyin rəhbəri rəsmi qəbulda iştirak edib

22-02-2020-12-56 Xəbərlər

Daimi nümayəndəliyin rəhbəri rəsmi qəbulda iştirak edib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Bakı şəhərində Naxçıvan Muxtar Respublikası daimi nümay...

Naxçıvanda Ali Məclisin sessiyası çağırıldı

22-02-2020-12-02 Xəbərlər

Naxçıvanda Ali Məclisin sessiyası çağırıldı

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin bu barədə müvafiq qərarını Naxçıvan ...

Ülvi Hüseynli Ali Məclisin Aparat rəhbəri təyin edildi - FƏRMAN

22-02-2020-11-55 Rəsmi

Ülvi Hüseynli Ali Məclisin Aparat rəhbəri təyin edildi - FƏRMAN

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Vasif Talıbov fevralın 22-də Ü...

Naxçıvanda ümumi daxili məhsul 2 faiz artıb

22-02-2020-11-16 Xəbərlər

Naxçıvanda ümumi daxili məhsul 2 faiz artıb

Muxtar respublikada 2020-ci ilin yanvar ayında 173 milyon 71 min 900 manatlıq üm...

Naxçıvanda əhalinin sayı artıb

22-02-2020-10-54 Xəbərlər

Naxçıvanda əhalinin sayı artıb

Dövlət Statistika Komitəsinin mətbuat xidmətindən NUHÇIXAN-a verilən məlumata gö...

Xocalı soyqırımını törədənlər lənətlənib

22-02-2020-09-58 Xəbərlər

Xocalı soyqırımını törədənlər lənətlənib

Yeni Azərbaycan Partiyası Babək Rayon Təşkilatı Xocalı soyqırımının 28-ci ildönü...

Cəlil Məmmədquluzadə irsi və onun Ədəbiyyat muzeyində təbliği

22-02-2020-09-00 Xəbərlər

Cəlil Məmmədquluzadə irsi və onun Ədəbiyyat muzeyində təbliği

“Dünyada hər kəs üçün sözdən böyük yadigar yoxdur, zira ki, mal-mülk tələf olub ...

Naxçıvan Bölməsində AMEA-nın 75 illik yubileyi qeyd olunacaq

21-02-2020-18-18 Xəbərlər

Naxçıvan Bölməsində AMEA-nın 75 illik yubileyi qeyd olunacaq

AMEA-nın Naxçıvan Bölməsinin Rəyasət Heyətinin növbəti iclası keçirilib.

İcma rəhbərlərinə və din xadimlərinə geyimlər təqdim edilib

21-02-2020-17-36 Xəbərlər

İcma rəhbərlərinə və din xadimlərinə geyimlər təqdim edilib

Naxçıvan şəhərindəki “Sarvanlar” məscidində Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məc...

Bu ildən ölkə üzrə birinci siniflərə qəbul elektron qaydada aparılacaq

21-02-2020-16-53 Xəbərlər

Bu ildən ölkə üzrə birinci siniflərə qəbul elektron qaydada aparılacaq

2020-2021-ci dərs ilində ölkənin bütün ümumi təhsil müəssisələrinin I siniflərin...

Ali Məclisin Sədri Sərəncam imzaladı

21-02-2020-16-00 Rəsmi

Ali Məclisin Sədri Sərəncam imzaladı

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Vasif Talıbov fevralın 21-də N...

Akademik İsa Həbibbəyli: Əlişir Nəvai özbək ədəbiyyatının dünya mədəniyyətinə bəxş etdiyi qüdrətli simalardandır

21-02-2020-13-32 Xəbərlər

Akademik İsa Həbibbəyli: Əlişir Nəvai özbək ədəbiyyatının dünya mədəniyyətinə bəxş etdiyi qüdrətli simalardandır

“Əlişir Nəvai ədəbi və elmi irsinin öyrənilməsi” mövzusunda beynəlxalq elmi konf...

Dilimiz milli sərvətimizdir

21-02-2020-12-05 Xəbərlər

Dilimiz milli sərvətimizdir

Dil - bir millətin millət kimi formalaşıb özünün dünyanın digər xalqları arasınd...

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

21-02-2020-11-44 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

DİM orta ixtisas təhsili müəssisələrinə ümumi (9 illik) orta təhsil bazasında tələbə qəbulu elan edir

21-02-2020-11-23 Xəbərlər

DİM orta ixtisas təhsili müəssisələrinə ümumi (9 illik) orta təhsil bazasında tələbə qəbulu elan edir

Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) 2020/2021-ci tədris ili üçün Azərbaycan Respublikas...

Xalq təqvimi: yurdumuza bayramlar ayı Boz ay daxil olub

21-02-2020-10-45 Xəbərlər

Xalq təqvimi: yurdumuza bayramlar ayı Boz ay daxil olub

Bu gün yurdumuza Boz ay daxil olur. Bu ay adətən görüləcək işlərin, keçirilən ba...

Bu gün Beynəlxalq Ana Dili Günüdür

21-02-2020-10-24 Xəbərlər

Bu gün Beynəlxalq Ana Dili Günüdür

NUHÇIXAN xəbər verir ki, fevralın 21-i bütün dünyada Beynəlxalq Ana Dili Günü ki...

Dilimiz milli sərvətimizdir

20-02-2020-17-05 Xəbərlər

Dilimiz milli sərvətimizdir

Naxçıvan Dövlət Universitetində 21 fevral Beynəlxalq Ana Dili gününə həsr olunmu...

Test imtahanından müvəffəqiyyətlə keçən namizədlərin nəzərinə

20-02-2020-16-07 Xəbərlər

Test imtahanından müvəffəqiyyətlə keçən namizədlərin nəzərinə

Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) tərəfindən dövlət qulluğuna qəbul üzrə yanvarın 25-...

Rezidenturaya qəbul imtahanının vaxtı açıqlanıb

20-02-2020-15-25 Xəbərlər

Rezidenturaya qəbul imtahanının vaxtı açıqlanıb

Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) tərəfindən 2020/2021-ci tədris ili üçün elan olunmu...

Vakant vəzifələrin tutulması üçün müsahibə mərhələsi keçirilir

20-02-2020-14-21 Xəbərlər

Vakant vəzifələrin tutulması üçün müsahibə mərhələsi keçirilir

Dövlət orqanlarında vakant dövlət vəzifələrinin tutulması üçün 2019-cu il sentya...

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

20-02-2020-13-00 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

Naxçıvanın yeni uçuş-enmə zolağı ilk təyyarəni qəbul edib - VİDEO

20-02-2020-12-39 Xəbərlər

Naxçıvanın yeni uçuş-enmə zolağı ilk təyyarəni qəbul edib - VİDEO

Naxçıvan Beynəlxalq Hava Limanı üçün yeni uçuş-enmə zolağı inşa olunub.