AZƏRTAC-da agentliyin  Naxçıvan Muxtar Respublikasındakı bürosunun rəhbəriRauf Kəngərlinin “Naxçıvanın milli ruhumuzu yaşadan Novruz adətləri” sərlövhəli məqaləsi yayımlanıb. Naxcivantv.az aktuallığını nəzərə alıb həmin məqaləni öz oxucularına təqdim edir.

Əsrlər boyu xalqımız Novruz bayramı ilə bağlı müxtəlif adətlər, mərasimlər yerinə yetirib, həmin adətlər folklorumuzda yaşadılaraq bu günə qədər gəlib çatıb. Ölkəmizin hər yerində, o cümlədən Naxçıvan Muxtar Respublikasında hər il el şənlikləri ilə qeyd edilən Novruz bayramında milli ruhumuzun, qədimliyimizin çalarları bu gün də özünü qabarıq şəkildə göstərir.

AMEA Naxçıvan Bölməsinin əməkdaşı, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Sədaqət Nemətova deyib ki, muxtar respublikanın müxtəlif bölgələrində qorunub saxlanılan maraqlı Novruz adətləri bu gün də yaşadılmaqdadır. Bu adətlərindən biri “Xan bəzəmə”dir. Novruzda muxtar respublikanın Ordubad rayonunda bayram ərəfəsində bir nəfər “xan” seçilir və o, üç gün əsl “xan” kimi geyindirilir, başına tac qoyulur. Meydanda hündür bir taxt düzəldib “xan”ı ora dəvət edirlər. İki nəfər balaca uşaq “xan”ı yelpiklə yelləyir. Kim istəyir könüllü ona qulluqçu olur.

Qız-gəlinlər, qonaqlar meydanın dövrəsinə düzülüb tamaşa edirlər. “Xan”ın yanına bəzənmiş xonçalar, səmənilər düzürlər. “Xan”ın əmrinə hamı tabe olur. Hərə öz qabiliyyətini nümayiş etdirir. Arada təlxəklər gəlib “xan”ı güldürməyə çalışırlar. “Xan” isə gərək ciddiliyini qorusun, gülməsin. Əgər gülsə, onu hovuzdakı suya basırlar, sonra təzə “xan” seçirlər. Meydanda bir qab qoyurlar. Hamı ora xələt atır. Əgər “xan” üç gün vəzifəsinin öhdəsindən yaxşı gəlsə, bu xələtlər ona çatır.

Bayram axşamı Ordubad rayonunun kəndlərində dağların başında tonqal qalamaq ənənəsi də var. Kəndin cavanları əvvəlcədən hazırlıq işləri görər, lazım olan yanacaqları dağın zirvəsinə qaldırarlar. Gün batana yaxın tonqallar alovlandırılır. Ulu Dədə Qorqudun dediyi kimi, bütün dağların zirvələrində alovlandırılan bayram, şənlik tonqalları el bayramının təntənəsindən soraq verir. Həmin gün xonçalar bəzənər, qoz, fındıq, püstə, kişmiş, mövüc, şabalıd, cürbəcür meyvələr, hədiyyələr, boyanmış yumurtalar tabaqlara yığılıb nişanlı qızlara aparılar. Çox zaman qırmızı lent bağlanmış səməniləri də apararlar. Bu da həmin evə xeyir-bərəkət, ruzi gətirsin deyə mənalandırılır.

Sədaqət Nemətova qeyd edib ki, Naxçıvanın bütün bölgələrində Novruz axşamının səhəri günü ağsaqqalları, ağbirçəkləri görmək adəti uzun illərdir yaşamaqdadır. Bayram günü səhər tezdən qız-gəlinlər axar su üstünə, bulaq başına gedər, evə su gətirərlər, həmin suyu həyət-bacaya səpərlər. Sonra cavanlar bir alma ilə də olsa qonşuları, ağbirçəkləri yad edər, onların bayramını təbrik edərlər. Novruzda evlərdə plov bişirərlər. Muxtar respublikanın bir sıra kəndlərində Xıdır bayramında olduğu kimi, qapılardan şal, papaq atmaq adəti indi də yaşayır. Uşaqlar, yeniyetmələr axşam qonşuların və yaxınların evlərinə şal, papaq atarlar. Ev sahibləri həmin yaylıqlara, papaqlara pay qoyarlar.

Naxçıvanda bayram günləri həyət-bacaları təmizləmək, bayrama bir neçə gün qalmış evin yorğan-döşəyini, pal-paltarını bayıra töküb təmizləmək adəti xalqımızın təmizliklə bağlı inanclarındandır. Xalqda belə bir inam var ki, Novruzda il təzələndiyi kimi, hər şey təzələnməli, təmiz olmalıdır. Elə buna görə də bayram ərəfəsində hər bir uşağa təzə paltar alınır, uşaqlar bir dəsmalla, köynəklə, corabla da olsa sevindirilir.

Yalnız Naxçıvana xas olan və bu gün unudulmuş Novruz mərasiminin olduğunu diqqətə çatdıran AMEA Naxçıvan Bölməsinin əməkdaşı, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Əkrəm Hüseynzadə bildirib ki, bu, “Nuhtaban” və ya “Həzaranpir” mərasimi adlanır. Əkrəm Hüseynzadə həmin mərasimin yerinə yetirilməsi ilə bağlı el arasında yaşadılan rəvayət barədə də danışaraq deyib: “Belə rəvayət olunur ki, Nuh Peyğəmbərin ömrünün son zamanlarında oğlu Yafəs ona yaxınlaşaraq bildirib: “Səndən sonra bu ölkəni qorumaq üçün mənə bir hikmət ver”. Nuh Peyğəmbər düşüncələrə dalıb. Bir neçə gündən sonra o, yerdən bir daş lövhə götürüb, üstündə “Türk” sözünü yazaraq Yafəsə verib. Yafəs bu hikmətin sirrini soruşduqda atası deyib: “Bu adı Tanrı özü mənə vəhy etdi və dedi ki, mən Yafəsə bir oğul verəcəyəm, adını da mən qoyacağam. Onun adı Türk olacaq. Türk yalnız sənin ölkəni deyil, bütün dünyanı zülmdən, əsarətdən qurtaracaq, dünyanı cəhalət və nadanlıqdan xilas edəcək, insanlığa səadət yolunu göstərəcək və dünyanı işıqlandıracaq”.

Zaman keçib, Yafəsin oğlu dünyaya gəlib. Ona gözəllik, igidlik mənalarını ifadə edən “Türk” adı qoyulub. Beləliklə, bu gün sayı milyonlarla olan Türk millətinin ilk nümayəndəsi Azərbaycan torpağında – Naxçıvanda doğulub. Yafəsin həmişə fəxr etdiyi oğlu Türk ədəbiyyatımızda “Əbu-türk” adıyla qalıb. Türkün də oğlu dünyaya gələrkən onu Əlincə adlandırıb. Həmin adla bağlı möhtəşəm qala – Əlincə qalası da məhz Naxçıvandadır. Deyilənlərə görə, Nuh Peyğəmbərin “Türk” adı yazdığı həmin müqəddəs daş lövhə vaxtilə Əlincə qalasında saxlanılırdı.

Mərhum tədqiqatçı Lətif Hüseynzadə Novruz ilə bağlı artıq unudulan bayram ənənəsi barədə deyirdi ki, hər il mart ayının əvvəllərində, bayram ərəfəsində üç gün davam edən mərasim keçirilib. Belə ki, əvvəlcə Əlincə qalasında saxlanılan daş lövhə təntənəli şəkildə Nuhun Naxçıvan şəhərində yerləşən məzarına gətirilib. Mərasim daş lövhənin Nuhun məzarı üzərinə qoyulması ilə başlayıb. Məhz həmin mərasim “Nuhtaban” və ya “Həzaranpir” adlanıb. “Nuhtaban” Nuhun məzarına işarə olaraq “İşıq saçan” deməkdir. Mərasimin “Həzaranpir” deyimi də mühüm bir semantik anlama malikdir. “Həzar” min rəqəmini ifadə edir. “Həzaran” minlər mənasında işlənir. “Həzaran” – yəni “min yaşlıların min yaşlısı” deməkdir. “Pir” isə “qoca”, “mürşid”, “rəhbər”, “peyğəmbər” mənalarında işlədilir. Həzaranpir dеyiləndə, yəni yaşlıların min yaşlısı, qoca Nuh Peyğəmbər nəzərdə tutulub.

Mart ayının ilk günlərində Nuhtabanda “min yaşlıların min yaşlısı” mərasiminə başlanılırmış. O zamanlar Naxçıvan şəhər məscidinin baş ruhanisi, qazi Əbdül Kərim ağa Qazızadənin başçılığı ilə şəhərin mötəbər şəxslərindən, xan və bəylərdən, müəllim və ziyalılardan ibarət bir heyət Əlincə qalası ətəyindəki Nəiminin türbəsi yanında məsciddə mühafizə olunan Nuh Peyğəmbərin üstündə “Türk” adı yazılmış daş lövhəsini gətirmək üçün gedərmişlər. Bu hikmətli, qiymətli daş Nuh Peyğəmbərin nəticəsi Əlincə xanın iqamətgahında, Əlincə qalasındakı xəzinəsində qorunub saxlanılırmış.

Naxçıvandan Əlincəyə gedən heyət oradakı məscidin ruhaniləri ilə bərabər o müqəddəs daş lövhəni Nuh Peyğəmbərin məzarı olan türbəyə - Nuhtabana gətirərmiş. Bu müqəddəs daşı görmək, ona nəzir, niyazlar etmək üçün insanlar yollara toplaşarmışlar.

Heyət Nuhtabana daxil olduğu vaxt həm sevinc, həm də həyəcan doğuran səslər bütün ətraf kəndlərə də yayılırmış. Əlincədən gələn heyətin başçısı bu müqəddəs daşı Nuhtabanda, məzarın önündə nümayiş etdirirmiş. Bundan sonra heyət sərdabəyə daxil olub daşı məzarın üzərinə qoyurmuş. Bu mərasim zamanı el şənlikləri, xalq oyunları keçirilərmiş. Bura ziyarətə gələnlər qurbanlar kəsər, ehsanlar, ziyafətlər verərmişlər. Həmin ziyafət, mərasimi “Şölən” adlandırılırmış. Bu sözün məna və mahiyyətini yaxşı bilənlər bu mərasimlər dövründə doğulan övladlarına “Şulan” və ya “Şölən” adlarını verərmişlər. Buna görə də “Şulan” adı yalnız Naxçıvandakı şəxs adları üçün daha səciyyəvidir. Bu ad, bəlkə də, yalnız Naxçıvanda qoyulur.

Nuhtaban mərasimlərində bayatı da deyilirmiş. Həmin bayatılardan biri belə idi:

Əzizim ozan ağlar,

Daşları yazan ağlar,

Burda Nuhum ölübdür,

Qəbrini qazan ağlar.

Çar Rusiyası Naxçıvanı işğal еtdikdən sonra bu mərasimlərə də son qoyulub. O zamanlar Nuhun məzarı dağıdılıb, o müqəddəs daş lövhə də yoxa çıxıb və ya məhv edilib.

Bu gün Nuh Peyğəmbərin məzarüstü türbəsi Azərbaycan dövləti tərəfindən ən yüksək səviyyədə yenidən bərpa edilib. Bu gün həmin türbə yüzlərlə insanın ziyarət yerinə çevrilib. Martın 18-dən başlayaraq Nuh Peyğəmbərin məzarüstü türbəsinin yanında yerləşən və Naxçıvanın 5 min illik qədim tarixinə şahidlik edən Naxçıvanqalada (“Naxçıvanqala” Tarix-Memarlıq Muzey Kompleksi) Novruz bayramı münasibətilə bayram şənliklərinə start verilib. Novruz şənliklərinin tarixi minilliklərlə ölçülən bu qalada keçirilməsi milli adət-ənənələrimizə və şərəfli tariximizə göstərilən diqqətin növbəti nümunəsidir.

HÜQUQ GUŞƏSİ

HÜQUQ GÜŞESİ

Bölmənin digər xəbərləri

Geriyə İrəli

Azərbaycan NATO-nun Gürcüstanda keçiriləcək hərbi təlimlərində iştirak edəcək

18-07-2018-21-28 Xəbərlər

Azərbaycan NATO-nun Gürcüstanda keçiriləcək hərbi təlimlərində iştirak edəcək

Bu ilin 1-15 avqust tarixlərində Gürcüstanda NATO-nun “Etibarlı tərəfdaş 2018” ç...

“Qarabağ”-“Olimpiya” oyunu başlayıb

18-07-2018-21-07 Xəbərlər

“Qarabağ”-“Olimpiya” oyunu başlayıb

Futbol üzrə UEFA Çempionlar Liqasının birinci təsnifat mərhələsində mübarizə apa...

Azərbaycanla İtaliya arasında iqtisadi əməkdaşlığa həsr olunmuş “dəyirmi masa”lar keçirilib

18-07-2018-20-45 Xəbərlər

Azərbaycanla İtaliya arasında iqtisadi əməkdaşlığa həsr olunmuş “dəyirmi masa”lar keçirilib

İyulun 18-də Azərbaycan və İtaliya arasında enerji, infrastruktur, nəqliyyat və ...

Prezident İlham Əliyev Maliyyə Monitorinqi Xidmətinin fəaliyyətinin təmin edilməsi haqqında sərəncam imzalayıb

18-07-2018-20-16 Xəbərlər

Prezident İlham Əliyev Maliyyə Monitorinqi Xidmətinin fəaliyyətinin təmin edilməsi haqqında sərəncam imzalayıb

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Prezident İlham Əliyev Maliyyə Monitorinqi Xidmətinin f...

Müdafiə naziri ilə ATƏT nümayəndəsinin görüşündə qoşunların təmas xəttindəki vəziyyət müzakirə olunub

18-07-2018-19-47 Xəbərlər

Müdafiə naziri ilə ATƏT nümayəndəsinin görüşündə qoşunların təmas xəttindəki vəziyyət müzakirə olunub

İyulun 18-də Azərbaycan Respublikasının müdafiə naziri, general-polkovnik Zakir ...

Azərbaycan Prezidenti yanında Vətəndaşlıq Məsələləri Komissiyasının tərkibi dəyişdirilib

18-07-2018-19-30 Xəbərlər

Azərbaycan Prezidenti yanında Vətəndaşlıq Məsələləri Komissiyasının tərkibi dəyişdirilib

Prezident İlham Əliyev “Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Vətəndaş...

Prezident İlham Əliyev: Polipropilen zavodu Azərbaycanın ixrac potensialını böyük dərəcədə artıracaq

18-07-2018-19-17 Xəbərlər

 Prezident İlham Əliyev: Polipropilen zavodu Azərbaycanın ixrac potensialını böyük dərəcədə artıracaq

Polipropilen zavodu Azərbaycanın ixrac potensialını böyük dərəcədə artıracaq.

İtaliya Prezidenti: “SOCAR Polymer” çox əhəmiyyətli bir layihədir

18-07-2018-19-04 Xəbərlər

İtaliya Prezidenti: “SOCAR Polymer” çox əhəmiyyətli bir layihədir

“SOCAR Polymer” çox əhəmiyyətli bir layihədir.

Günnüt xalçalarının təqdimatı keçirilib

18-07-2018-18-46 Xəbərlər

 Günnüt xalçalarının təqdimatı keçirilib

İyulun 18-də Naxçıvan Dövlət Xalça Muzeyində Günnüt xalçalarının təqdimatı olub....

Daşınmaz Əmlak və Torpaq Məsələləri üzrə Dövlət Komitəsində kollegiya iclası keçirilib

18-07-2018-18-30 Xəbərlər

Daşınmaz Əmlak və Torpaq Məsələləri üzrə Dövlət Komitəsində kollegiya iclası keçirilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikasının Daşınmaz Əmlak və Tor...

Rusiya DÇ-2018-in təşkilindən 11 milyard dollar gəlir əldə edib

18-07-2018-18-04 Xəbərlər

Rusiya DÇ-2018-in təşkilindən 11 milyard dollar gəlir əldə edib

Rusiya futbol üzrə 2018-ci il dünya çempionatının (DÇ) təşkilindən 850 milyard r...

Sədərək rayonunda növbəti satış yarmarkası keçirilib

18-07-2018-17-44 Xəbərlər

Sədərək rayonunda növbəti satış yarmarkası keçirilib

Sədərək rayonunda torpaq mülkiyyətçiləri yetişdirdikləri məhsulu bazara çıxarıb ...

Ermənistanın QHT rəhbəri: “Ölkədə media azadlığı görüntü xarakteri daşıyır”

18-07-2018-17-13 Xəbərlər

Ermənistanın QHT rəhbəri: “Ölkədə media azadlığı görüntü xarakteri daşıyır”

“Ermənistanda media azadlığı görüntü xarakteri daşıyır”.

“Badamlı” mineral suyu Çinə ixrac olunacaq

18-07-2018-16-47 Xəbərlər

 “Badamlı” mineral suyu Çinə ixrac olunacaq

“Gəmiqaya Mineral Sular” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin ixrac potensialı ildən...

Naxçıvanda imtahan başa çatıb

18-07-2018-16-25 Xəbərlər

Naxçıvanda imtahan başa çatıb

Dövlət İmtahan Mərkəzinin  bu gün birinci və dördüncü qruplar üçün keçirdiyi imt...

Dövlət Qulluğu Məsələləri üzrə Komissiyada kollegiya iclası keçirilib

18-07-2018-16-04 Xəbərlər

Dövlət Qulluğu Məsələləri üzrə Komissiyada kollegiya iclası keçirilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri yanın...

“Mançester Yunayted” Ante Rebiç və İvan Perisiç üçün 104 milyon avrosundan keçməyə hazırdır

18-07-2018-15-48 Xəbərlər

“Mançester Yunayted” Ante Rebiç və İvan Perisiç üçün 104 milyon avrosundan keçməyə hazırdır

İngiltərənin “Mançester Yunayted” klubu İtaliyanın “İnter” və Almaniyanın “Ayntr...

“Neftçi” “Uypeşt”lə oyun üçün Macarıstana yola düşüb

18-07-2018-15-32 Xəbərlər

“Neftçi” “Uypeşt”lə oyun üçün Macarıstana yola düşüb

Avropa Liqasının I təsnifat mərhələsinin cavab görüşündə “Uypeşt”in qonağı olaca...

I və IV qruplar üzrə keçirilən qəbul imtahanı yekunlaşıb

18-07-2018-15-06 Xəbərlər

I və IV qruplar üzrə keçirilən qəbul imtahanı yekunlaşıb

İyulun 18-də Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) 2018/2019-cu tədris ili üçün Azərbayca...

Azərbaycan hərbçiləri “Beynəlxalq Ordu Oyunları-2018” yarışlarında iştirak edəcək

18-07-2018-14-41 Xəbərlər

Azərbaycan hərbçiləri “Beynəlxalq Ordu Oyunları-2018” yarışlarında iştirak edəcək

“Beynəlxalq Ordu Oyunları-2018” yarışları çərçivəsində iyulun 28-dən avqustun 11...

Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan böyük həcmdə neftini İtaliya istiqamətinə göndərir

18-07-2018-14-28 Xəbərlər

Prezident İlham Əliyev: Azərbaycan böyük həcmdə neftini İtaliya istiqamətinə göndərir

Azərbaycan böyük həcmdə neftini İtaliya istiqamətinə göndərir.

Avropa Komissiyası internetdə yalan informasiyaya qarşı mübarizə üzrə kodeks layihəsi hazırlayıb

18-07-2018-14-15 Xəbərlər

Avropa Komissiyası internetdə yalan informasiyaya qarşı mübarizə üzrə kodeks layihəsi hazırlayıb

Avropa Komissiyası internetdə yalan informasiyaya qarşı mübarizə aparılması məqs...

Güləşçilərimiz reytinq yarışlarına Türkiyədə hazırlaşırlar

18-07-2018-14-03 Xəbərlər

Güləşçilərimiz reytinq yarışlarına Türkiyədə hazırlaşırlar

Güləş üzrə yığma komandalarımız təqvim planında nəzərdə tutulan qrafik üzrə qarş...

Tələbə – həkimlər Türkiyədən qayıdıblar

18-07-2018-12-45 Xəbərlər

Tələbə – həkimlər Türkiyədən qayıdıblar

Naxçıvan Dövlət Universitetinin Televiziya, mətbuat və ictimaiyyətlə əlaqələr bö...

Yallılar milli sərvətimizdir

18-07-2018-12-20 Xəbərlər

Yallılar milli sərvətimizdir

Azərbaycan xalq musiqisinin, musiqi folklorumuzun çox geniş yayılmış və qədim ta...

Azərbaycan və İtaliya prezidentləri mətbuata bəyanatlarla çıxış ediblər

18-07-2018-12-05 Xəbərlər

Azərbaycan və İtaliya prezidentləri mətbuata bəyanatlarla çıxış ediblər

NUHÇIXAN xəbər verir ki, iyulun 18-də sənədlərin imzalanması mərasimindən sonra ...

Qurban Qurbanov: Bizi çətin və maraqlı oyun gözləyir

18-07-2018-11-58 Xəbərlər

Qurban Qurbanov: Bizi çətin və maraqlı oyun gözləyir

İlk oyunda qələbə qazanmağımıza baxmayaraq, güclü rəqibə qarşı oynayırıq. Daha ç...

Bəhruz Quliyev: Azərbaycanda jurnalistlərin öz iradələrini azad şəkildə ifadə etmələri üçün bütün imkanlar yaradılıb

18-07-2018-11-42 Xəbərlər

Bəhruz Quliyev: Azərbaycanda jurnalistlərin öz iradələrini azad şəkildə ifadə etmələri üçün bütün imkanlar yaradılıb

Müstəqil Azərbaycan demokratik inkişaf yolu seçən ölkə kimi mətbuatın dövlət və ...

Nehrəm qarpızı

18-07-2018-11-25 Xəbərlər

Nehrəm qarpızı

Qədim diyarımız zəngin mədəniyyəti, çoxəsrlik tarixi ilə yanaşı, həm də təbiətin...

Mütəxəssislər yaylaqda olublar

18-07-2018-11-15 Xəbərlər

 Mütəxəssislər yaylaqda olublar

NUHÇIXAN–ın verdiyi xəbərə görə Batabat yaylağında  qoyunçuluq təsərrüfatı  sahi...