AZƏRTAC-da agentliyin  Naxçıvan Muxtar Respublikasındakı bürosunun rəhbəriRauf Kəngərlinin “Naxçıvanın milli ruhumuzu yaşadan Novruz adətləri” sərlövhəli məqaləsi yayımlanıb. Naxcivantv.az aktuallığını nəzərə alıb həmin məqaləni öz oxucularına təqdim edir.

Əsrlər boyu xalqımız Novruz bayramı ilə bağlı müxtəlif adətlər, mərasimlər yerinə yetirib, həmin adətlər folklorumuzda yaşadılaraq bu günə qədər gəlib çatıb. Ölkəmizin hər yerində, o cümlədən Naxçıvan Muxtar Respublikasında hər il el şənlikləri ilə qeyd edilən Novruz bayramında milli ruhumuzun, qədimliyimizin çalarları bu gün də özünü qabarıq şəkildə göstərir.

AMEA Naxçıvan Bölməsinin əməkdaşı, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Sədaqət Nemətova deyib ki, muxtar respublikanın müxtəlif bölgələrində qorunub saxlanılan maraqlı Novruz adətləri bu gün də yaşadılmaqdadır. Bu adətlərindən biri “Xan bəzəmə”dir. Novruzda muxtar respublikanın Ordubad rayonunda bayram ərəfəsində bir nəfər “xan” seçilir və o, üç gün əsl “xan” kimi geyindirilir, başına tac qoyulur. Meydanda hündür bir taxt düzəldib “xan”ı ora dəvət edirlər. İki nəfər balaca uşaq “xan”ı yelpiklə yelləyir. Kim istəyir könüllü ona qulluqçu olur.

Qız-gəlinlər, qonaqlar meydanın dövrəsinə düzülüb tamaşa edirlər. “Xan”ın yanına bəzənmiş xonçalar, səmənilər düzürlər. “Xan”ın əmrinə hamı tabe olur. Hərə öz qabiliyyətini nümayiş etdirir. Arada təlxəklər gəlib “xan”ı güldürməyə çalışırlar. “Xan” isə gərək ciddiliyini qorusun, gülməsin. Əgər gülsə, onu hovuzdakı suya basırlar, sonra təzə “xan” seçirlər. Meydanda bir qab qoyurlar. Hamı ora xələt atır. Əgər “xan” üç gün vəzifəsinin öhdəsindən yaxşı gəlsə, bu xələtlər ona çatır.

Bayram axşamı Ordubad rayonunun kəndlərində dağların başında tonqal qalamaq ənənəsi də var. Kəndin cavanları əvvəlcədən hazırlıq işləri görər, lazım olan yanacaqları dağın zirvəsinə qaldırarlar. Gün batana yaxın tonqallar alovlandırılır. Ulu Dədə Qorqudun dediyi kimi, bütün dağların zirvələrində alovlandırılan bayram, şənlik tonqalları el bayramının təntənəsindən soraq verir. Həmin gün xonçalar bəzənər, qoz, fındıq, püstə, kişmiş, mövüc, şabalıd, cürbəcür meyvələr, hədiyyələr, boyanmış yumurtalar tabaqlara yığılıb nişanlı qızlara aparılar. Çox zaman qırmızı lent bağlanmış səməniləri də apararlar. Bu da həmin evə xeyir-bərəkət, ruzi gətirsin deyə mənalandırılır.

Sədaqət Nemətova qeyd edib ki, Naxçıvanın bütün bölgələrində Novruz axşamının səhəri günü ağsaqqalları, ağbirçəkləri görmək adəti uzun illərdir yaşamaqdadır. Bayram günü səhər tezdən qız-gəlinlər axar su üstünə, bulaq başına gedər, evə su gətirərlər, həmin suyu həyət-bacaya səpərlər. Sonra cavanlar bir alma ilə də olsa qonşuları, ağbirçəkləri yad edər, onların bayramını təbrik edərlər. Novruzda evlərdə plov bişirərlər. Muxtar respublikanın bir sıra kəndlərində Xıdır bayramında olduğu kimi, qapılardan şal, papaq atmaq adəti indi də yaşayır. Uşaqlar, yeniyetmələr axşam qonşuların və yaxınların evlərinə şal, papaq atarlar. Ev sahibləri həmin yaylıqlara, papaqlara pay qoyarlar.

Naxçıvanda bayram günləri həyət-bacaları təmizləmək, bayrama bir neçə gün qalmış evin yorğan-döşəyini, pal-paltarını bayıra töküb təmizləmək adəti xalqımızın təmizliklə bağlı inanclarındandır. Xalqda belə bir inam var ki, Novruzda il təzələndiyi kimi, hər şey təzələnməli, təmiz olmalıdır. Elə buna görə də bayram ərəfəsində hər bir uşağa təzə paltar alınır, uşaqlar bir dəsmalla, köynəklə, corabla da olsa sevindirilir.

Yalnız Naxçıvana xas olan və bu gün unudulmuş Novruz mərasiminin olduğunu diqqətə çatdıran AMEA Naxçıvan Bölməsinin əməkdaşı, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Əkrəm Hüseynzadə bildirib ki, bu, “Nuhtaban” və ya “Həzaranpir” mərasimi adlanır. Əkrəm Hüseynzadə həmin mərasimin yerinə yetirilməsi ilə bağlı el arasında yaşadılan rəvayət barədə də danışaraq deyib: “Belə rəvayət olunur ki, Nuh Peyğəmbərin ömrünün son zamanlarında oğlu Yafəs ona yaxınlaşaraq bildirib: “Səndən sonra bu ölkəni qorumaq üçün mənə bir hikmət ver”. Nuh Peyğəmbər düşüncələrə dalıb. Bir neçə gündən sonra o, yerdən bir daş lövhə götürüb, üstündə “Türk” sözünü yazaraq Yafəsə verib. Yafəs bu hikmətin sirrini soruşduqda atası deyib: “Bu adı Tanrı özü mənə vəhy etdi və dedi ki, mən Yafəsə bir oğul verəcəyəm, adını da mən qoyacağam. Onun adı Türk olacaq. Türk yalnız sənin ölkəni deyil, bütün dünyanı zülmdən, əsarətdən qurtaracaq, dünyanı cəhalət və nadanlıqdan xilas edəcək, insanlığa səadət yolunu göstərəcək və dünyanı işıqlandıracaq”.

Zaman keçib, Yafəsin oğlu dünyaya gəlib. Ona gözəllik, igidlik mənalarını ifadə edən “Türk” adı qoyulub. Beləliklə, bu gün sayı milyonlarla olan Türk millətinin ilk nümayəndəsi Azərbaycan torpağında – Naxçıvanda doğulub. Yafəsin həmişə fəxr etdiyi oğlu Türk ədəbiyyatımızda “Əbu-türk” adıyla qalıb. Türkün də oğlu dünyaya gələrkən onu Əlincə adlandırıb. Həmin adla bağlı möhtəşəm qala – Əlincə qalası da məhz Naxçıvandadır. Deyilənlərə görə, Nuh Peyğəmbərin “Türk” adı yazdığı həmin müqəddəs daş lövhə vaxtilə Əlincə qalasında saxlanılırdı.

Mərhum tədqiqatçı Lətif Hüseynzadə Novruz ilə bağlı artıq unudulan bayram ənənəsi barədə deyirdi ki, hər il mart ayının əvvəllərində, bayram ərəfəsində üç gün davam edən mərasim keçirilib. Belə ki, əvvəlcə Əlincə qalasında saxlanılan daş lövhə təntənəli şəkildə Nuhun Naxçıvan şəhərində yerləşən məzarına gətirilib. Mərasim daş lövhənin Nuhun məzarı üzərinə qoyulması ilə başlayıb. Məhz həmin mərasim “Nuhtaban” və ya “Həzaranpir” adlanıb. “Nuhtaban” Nuhun məzarına işarə olaraq “İşıq saçan” deməkdir. Mərasimin “Həzaranpir” deyimi də mühüm bir semantik anlama malikdir. “Həzar” min rəqəmini ifadə edir. “Həzaran” minlər mənasında işlənir. “Həzaran” – yəni “min yaşlıların min yaşlısı” deməkdir. “Pir” isə “qoca”, “mürşid”, “rəhbər”, “peyğəmbər” mənalarında işlədilir. Həzaranpir dеyiləndə, yəni yaşlıların min yaşlısı, qoca Nuh Peyğəmbər nəzərdə tutulub.

Mart ayının ilk günlərində Nuhtabanda “min yaşlıların min yaşlısı” mərasiminə başlanılırmış. O zamanlar Naxçıvan şəhər məscidinin baş ruhanisi, qazi Əbdül Kərim ağa Qazızadənin başçılığı ilə şəhərin mötəbər şəxslərindən, xan və bəylərdən, müəllim və ziyalılardan ibarət bir heyət Əlincə qalası ətəyindəki Nəiminin türbəsi yanında məsciddə mühafizə olunan Nuh Peyğəmbərin üstündə “Türk” adı yazılmış daş lövhəsini gətirmək üçün gedərmişlər. Bu hikmətli, qiymətli daş Nuh Peyğəmbərin nəticəsi Əlincə xanın iqamətgahında, Əlincə qalasındakı xəzinəsində qorunub saxlanılırmış.

Naxçıvandan Əlincəyə gedən heyət oradakı məscidin ruhaniləri ilə bərabər o müqəddəs daş lövhəni Nuh Peyğəmbərin məzarı olan türbəyə - Nuhtabana gətirərmiş. Bu müqəddəs daşı görmək, ona nəzir, niyazlar etmək üçün insanlar yollara toplaşarmışlar.

Heyət Nuhtabana daxil olduğu vaxt həm sevinc, həm də həyəcan doğuran səslər bütün ətraf kəndlərə də yayılırmış. Əlincədən gələn heyətin başçısı bu müqəddəs daşı Nuhtabanda, məzarın önündə nümayiş etdirirmiş. Bundan sonra heyət sərdabəyə daxil olub daşı məzarın üzərinə qoyurmuş. Bu mərasim zamanı el şənlikləri, xalq oyunları keçirilərmiş. Bura ziyarətə gələnlər qurbanlar kəsər, ehsanlar, ziyafətlər verərmişlər. Həmin ziyafət, mərasimi “Şölən” adlandırılırmış. Bu sözün məna və mahiyyətini yaxşı bilənlər bu mərasimlər dövründə doğulan övladlarına “Şulan” və ya “Şölən” adlarını verərmişlər. Buna görə də “Şulan” adı yalnız Naxçıvandakı şəxs adları üçün daha səciyyəvidir. Bu ad, bəlkə də, yalnız Naxçıvanda qoyulur.

Nuhtaban mərasimlərində bayatı da deyilirmiş. Həmin bayatılardan biri belə idi:

Əzizim ozan ağlar,

Daşları yazan ağlar,

Burda Nuhum ölübdür,

Qəbrini qazan ağlar.

Çar Rusiyası Naxçıvanı işğal еtdikdən sonra bu mərasimlərə də son qoyulub. O zamanlar Nuhun məzarı dağıdılıb, o müqəddəs daş lövhə də yoxa çıxıb və ya məhv edilib.

Bu gün Nuh Peyğəmbərin məzarüstü türbəsi Azərbaycan dövləti tərəfindən ən yüksək səviyyədə yenidən bərpa edilib. Bu gün həmin türbə yüzlərlə insanın ziyarət yerinə çevrilib. Martın 18-dən başlayaraq Nuh Peyğəmbərin məzarüstü türbəsinin yanında yerləşən və Naxçıvanın 5 min illik qədim tarixinə şahidlik edən Naxçıvanqalada (“Naxçıvanqala” Tarix-Memarlıq Muzey Kompleksi) Novruz bayramı münasibətilə bayram şənliklərinə start verilib. Novruz şənliklərinin tarixi minilliklərlə ölçülən bu qalada keçirilməsi milli adət-ənənələrimizə və şərəfli tariximizə göstərilən diqqətin növbəti nümunəsidir.

HÜQUQ GUŞƏSİ

HÜQUQ GÜŞESİ

Bölmənin digər xəbərləri

Geriyə İrəli

Anxel Di Maria İngiltərə Premyer Liqasına qayıda bilər

16-10-2018-19-48 Xəbərlər

Anxel Di Maria İngiltərə Premyer Liqasına qayıda bilər

Fransanın “Pari Sen-Jermen” (PSG) klubunun argentinalı yarımmüdafiəçisi Anxel Di...

Prezident İlham Əliyev Qaya Məmmədovu Azərbaycanın NATO yanında Nümayəndəliyinin başçısı təyin edib

16-10-2018-19-23 Xəbərlər

Prezident İlham Əliyev Qaya Məmmədovu Azərbaycanın NATO yanında Nümayəndəliyinin başçısı təyin edib

Prezident İlham Əliyev Qaya Məmmədovun Azərbaycan Respublikasının NATO yanında N...

Kəngərli rayon məktəbliləri arasında yarış keçirilib

16-10-2018-18-51 Xəbərlər

Kəngərli rayon məktəbliləri arasında yarış keçirilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Kəngərli rayon ümumtəhsil məktəblərinin komandaları ara...

Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın Avropa Şurası yanında yeni daimi nümayəndəsini təyin edib

16-10-2018-18-20 Xəbərlər

Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın Avropa Şurası yanında yeni daimi nümayəndəsini təyin edib

Prezident İlham Əliyev Fəxrəddin İsmayılovun Azərbaycan Respublikasının Avropa Ş...

YAP Şərur Rayon Təşkilatının növbəti Şura iclası keçirilib

16-10-2018-17-58 Xəbərlər

YAP Şərur Rayon Təşkilatının növbəti Şura iclası keçirilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Yeni Azərbaycan Partiyası Şərur Rayon Təşkilatının növb...

İspan alimləri coğrafi təhlil üçün nanopeyklər yaradırlar

16-10-2018-17-28 Xəbərlər

İspan alimləri coğrafi təhlil üçün nanopeyklər yaradırlar

”Karten Space” şirkətini təmsil edən ispan alimləri Yerin səthində çox sürətlə c...

Heydər Əliyev və müstəqil Azərbaycan

16-10-2018-16-59 Xəbərlər

Heydər Əliyev və müstəqil Azərbaycan

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Yeni Azərbaycan Partiyası Naxçıvan Şəhər və rayon  təşk...

Azərbaycan dilinin yeni orfoqrafiya lüğəti gələn ilin birinci yarısında nəşr ediləcək

16-10-2018-16-28 Xəbərlər

Azərbaycan dilinin yeni orfoqrafiya lüğəti gələn ilin birinci yarısında nəşr ediləcək

Azərbaycan dilinin yeni orfoqrafiya lüğətinin hazırlanmasını bu ilin sonuna qədə...

Pauerliftinq üzrə muxtar respublika birinciliyinin qalibləri müəyyənləşib

16-10-2018-15-59 Xəbərlər

Pauerliftinq üzrə muxtar respublika birinciliyinin qalibləri müəyyənləşib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, sağlamlıq imkanları məhdud şəxslər arasında pauerliftin...

Nehrəm məktəbliləri arasında yoldaşlıq görüşü keçirilib

16-10-2018-15-39 Xəbərlər

Nehrəm məktəbliləri arasında yoldaşlıq görüşü keçirilib

Nehrəm kənd 1 nömrəli tam orta məktəbin idman zalında Nehrəm kənd 1 və 2 nömrəli...

Məktəblilər üçün film nümayiş olunub

16-10-2018-15-08 Xəbərlər

Məktəblilər üçün film nümayiş olunub

Naxçıvan Muxtar Respublikası Gənclər və İdman Nazirliyindən NUHÇIXAN-a verilən x...

“Dövlət qulluğu” jurnalının 6-cı nömrəsi çapdan çıxıb

16-10-2018-14-37 Xəbərlər

“Dövlət qulluğu” jurnalının 6-cı nömrəsi çapdan çıxıb

Nəşrdə dövlət qulluğuna qəbul üzrə müsabiqəyə – test imtahanı və müsahibə mərhəl...

Diyetoloq: Kökəlmək üçün dərman preparatları qəbul edilməsi təhlükəlidir

16-10-2018-14-20 Xəbərlər

Diyetoloq: Kökəlmək üçün dərman preparatları qəbul edilməsi təhlükəlidir

Çəkisini azaltmaq istəyənlərlə yanaşı onu artırmaq arzusunda olanlar da var. Diy...

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

16-10-2018-14-02 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında oktyabrın 17-nə gözlənilən hava proqnozu açıqlan...

Norveçdə vikinqlərin yerə gömülmüş gəmisi aşkar edilib

16-10-2018-13-30 Xəbərlər

Norveçdə vikinqlərin yerə gömülmüş gəmisi aşkar edilib

Norveçdə bir qrup arxeoloq vikinqlərin məzarlığını və yarım metr dərinlikdə “bas...

Naxçıvanda üçüncü “Arıçılıq məhsulları – bal festivalı” keçiriləcək

16-10-2018-12-37 Xəbərlər

Naxçıvanda üçüncü “Arıçılıq məhsulları – bal festivalı” keçiriləcək

NUHÇIXAN xəbər verir ki, oktyabrın 20-si və 21-də Naxçıvanda  “Arıçılıq məhsulla...

Xalçaçılıq milli sənətimiz və milli sərvətimizdir

16-10-2018-12-20 Xəbərlər

Xalçaçılıq milli sənətimiz və milli sərvətimizdir

Azərbaycan xalqının tarixi taleyində mühüm rol oynayan əlamətdar günlərdən biri ...

İyirminci əsrdə geriyə baxış: şəxsiyyət və peşəkarlıq

16-10-2018-11-59 Xəbərlər

İyirminci əsrdə geriyə baxış: şəxsiyyət və peşəkarlıq

“Azerbaijan International” jurnalının baş redaktoru Betti Bleyerin 5 dekabr 19...

Bənzərsiz təbii şəfa mənbəyi – Duzdağ Fizioterapiya Mərkəzi - FOTOLAR

16-10-2018-11-42 Xəbərlər

Bənzərsiz təbii şəfa mənbəyi – Duzdağ Fizioterapiya Mərkəzi - FOTOLAR

Bəşəriyyətin beşiyi Naxçıvan, həqiqətən də, sirli-sehrli bir diyar, möcüzələr mə...

Mənsur şeirin ustadı, Mikayıl Müşfiq yaradıcılığının böyük tədqiqatçısı

16-10-2018-11-24 Xəbərlər

Mənsur şeirin ustadı, Mikayıl Müşfiq yaradıcılığının böyük tədqiqatçısı

Bu gün müasir Azərbaycan ədəbiyyatının tanınmış nümayəndəsi, Xalq Yazıçısı, nasi...

Kəngərli rayon gəncləri muzeylərdə olub

16-10-2018-11-06 Xəbərlər

Kəngərli rayon gəncləri muzeylərdə olub

NUHÇIXAN xəbər verir ki, 18 oktyabr Milli Müstəqillik Günü münasibəti ilə Kəngər...

Ən sürətli kamera yaradılıb

16-10-2018-10-46 Xəbərlər

Ən sürətli kamera yaradılıb

ABŞ-ın Kaliforniya Texnologiya İnstitutunun və Kanadanın Kvebek Universitetinin ...

Jurnalistin yeni kitabı çapdan çıxıb

16-10-2018-10-27 Xəbərlər

Jurnalistin yeni kitabı çapdan çıxıb

Muxtar respublikanın tanınmış jurnalisti, Muxtar Məmmədoğlunun “Mənim Naxçıvan d...

DİM yeni qəbul imtahanı modelinə uyğun sınaq imtahanı keçirəcək

16-10-2018-10-06 Xəbərlər

DİM yeni qəbul imtahanı modelinə uyğun sınaq imtahanı keçirəcək

Dövlət İmtahan Mərkəzi (DİM) oktyabrın 28-də 2019-cu ilin qəbul imtahanı modelin...

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

16-10-2018-09-51 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

Oktyabrın 16-da xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri

16-10-2018-09-38 Xəbərlər

Oktyabrın 16-da xarici valyutaların manata qarşı məzənnələri

Azərbaycan Mərkəzi Bankı 16 oktyabr tarixindən etibarən valyuta məzənnələrini aç...

Bu gün UEFA Millətlər Liqasında IV tura yekun vurulacaq

16-10-2018-09-23 Xəbərlər

Bu gün UEFA Millətlər Liqasında IV tura yekun vurulacaq

Bu gün UEFA Millətlər Liqasında IV tura yekun vurulacaq.

Azərbaycanda yeni mərkəz yaradılıb

16-10-2018-09-10 Xəbərlər

Azərbaycanda yeni mərkəz yaradılıb

Nazirlər Kabineti Əqli Mülkiyyət Agentliyinin tabeliyində olan Patent və Əmtəə N...

Boksçularımızın Yeniyetmələrin III Yay Olimpiya Oyunlarındakı növbəti rəqibləri müəyyənləşib

16-10-2018-08-55 Xəbərlər

Boksçularımızın Yeniyetmələrin III Yay Olimpiya Oyunlarındakı növbəti rəqibləri müəyyənləşib

Argentinanın paytaxtı Buenos-Ayresdə Yeniyetmələrin III Yay Olimpiya Oyunlarında...

Müdafiə Nazirliyi: Azərbaycan və Ermənistan müdafiə nazirləri arasında heç bir görüş olmayıb

15-10-2018-22-42 Xəbərlər

Müdafiə Nazirliyi: Azərbaycan və Ermənistan müdafiə nazirləri arasında heç bir görüş olmayıb

Son günlər bir sıra xarici KİV-də MDB müdafiə nazirlərinin Daşkənddə keçirilmiş ...