İlk növbədə oynanılan oyunlar, idmançıların hərəkətləri oyunçuların psixoloji vəziyyətini təyin edir.

Mənəvi və iradi keyfiyyətlərin kollektivçilik, vətənpərvərlik, intizamlılıq və digər bu kimi müsbət emosiyaların aşılanmasında qədim oyunlarımızın yeri və rolu danılmazdır. Lap qədim dövrlərdən Azərbaycan xalqı idmanın ən qədim növlərindən olan fiziki hərəkətlərlə məşğul olublar. Tariximizə, ədəbiyyatımıza nəzər yetirsək bütün janrlarda fiziki tərbiyə və qədim oyunlara önəm verilməsinin şahidi olarıq. Dastanlarda qəhrəmanların iradəli, dözümlü, cəsur, qorxmaz olması məhz Azərbaycanın qədim milli oyunları ilə birbaşa əlaqədardır. Kitabi Dədə Qorqud dastanında, Nizami Gəncəvinin, Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin və digər şair və yazıçıların əsərlərində bu mövzudan ətraflı bəhs edilibdir. Gəlin yuxarıda adları çəkilən əsərlərə diqqət yetirək. Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin “Qızlar bulağı”romanında bu mövzu geniş qələmə alınıbdır. Qəbilənin kənarında geniş meydanlarda qızlar, oğlanlar idmanla məşğul olurlar. Əvvəl qaçışdılar, sonra ağır daşları qaldırırdılar, bədən oynaqlarını inkişaf etdirmək üçün hərəkətlər edirdilər. Daha sonra nizə atmaq, at çapmaq yarışları oldu. Hər bir qalibə hədiyyə verildi. Orta əsr Azərbaycan mütəfəkkirlərindən Xəqani, Tusi, Nizami kimi dünya şöhrəti qazanmış klassiklərin əsərlərində qədim Azərbaycan oyunlarına rast gəlinir. XII əsrdə yaşayıb yaratmış Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvi Çövkən oyununun Azəbaycanda geniş yayıldığını təsdiqlənibdir.

Şirinin yanına gəldi qayğısız

Dişi Aslan kimi 70 nəfər qız.

Surətdə hər biri bir isfəndiyar.

Çövkən oynamaqda çox çevikdirlər

Rüstəmi zal kimi ox atandılar.

Göydən qapırdılar topu müxtəsər.

Şirin dedi ki, hələ at çapaq.

Bu geniş düzəndə çövkən oynayaq.

(Nizami Gəncəvi. ”Xosrov və Şirin”. Bakı, 1982, səh. 120-121)

Digər bir məqama da nəzər yetirmək yerinə düşər. Böyük Azərbaycan yazıçısı M.S.Ordubadinin “Qılınc və qələm” romanında XII əsrdə baş verən hadisələr təsvir edilərkən müəllif qeyd edir ki, Xəlifə Bağdadda top və çövkən oyunları üzrə yarışlar təşkil etmişdir. Bu da unudulmamalıdır ki, Azəbaycanda oynanılan çövkən oyunu dünyada oynanılan polo oyunundan fərqlənir. Qarabağda, Naxçıvanda milli bayramlarda, el şənliklərində oynanılan çövkən oyunu iki komanda arasında oynanılır. Komandaların hər biri 5 və 6 oyunçu və bir ehtiyat oyunçudan ibarətdir. 5 nəfərlik oyunda komandalar 2 müdafiəçi və 3 hücumçudan ibarət olur. 6 nəfərlik heyətdə isə 2 müdafiə, 1 yarımmüdafiə 3 hücumçu iştirak edir. Meydançanın hər iki başında eni 3 metr olan qapıar qoyulur. Oyun uzunluğu 90, 150 metr, eni 60, 120 metr olan düzəngahda oynanılır. Qapının qarşısında 6 metr olan radius çəkilir. Heç bir oyunçuya qapı xəttini keçməyə icazə verilmir. Hücumda olan komandanın atlarının ön ayaqları, müdafiədə olan komandanın atlarının arxa ayaqları xətti keçə bilər. Mərkəz xətdən 10 metr uzunluqda xətt çəkilir ki, bu da oyun başlayanda oyunçuların salamlaşmağı üçün nəzərdə tutulur. Çövkən çomağının uzunluğu 120-135 santimetr olur və həmin çomaq sağ əldə tutulur. Top mərkəz xətdən çıxdığı andan oyun başlanmış hesab olunur. Oyun 41 santimetr diametrində olan rezin və ya taxta topla oynanılır. Oyun hər biri 15 dəqiqədən ibarət olan 2 hissədə oynanılır. Oyunçu rəqib komanda oyunçusunu vurduqda və ya ata çomaq dəydikdə oyun saxlanılır. Top rəqib komandanın qapısından keçəndə topu keçirən komanda xal qazanır və oyun yenidən başlanır. Oyun bitəndən sonra kapitanlar hakimlə görüşür, uduzan komanda birinci meydanı tərk edir. Qalib komanda zurna sədaları altında meydanda dövrə vurur.

                                                         Mirzə Həşimov

                                                         “El həyatı”qəzeti

HÜQUQ GUŞƏSİ

HÜQUQ GÜŞESİ

Bölmənin digər xəbərləri

Geriyə İrəli

MN: Düşmənin Qaraqaya yüksəkliyini ələ keçirməsi barədə yaydığı məlumatlar yanlışdır və ictimai fikri yayındırmaq məqsədi daşıyır

13-07-2020-17-43 Xəbərlər

MN: Düşmənin Qaraqaya yüksəkliyini ələ keçirməsi barədə yaydığı məlumatlar yanlışdır və ictimai fikri yayındırmaq məqsədi daşıyır

Ermənistan kütləvi informasiya vasitələrində (KİV) düşmən ölkənin hərbi bölmələr...

Azərbaycan Ordusunun şəhid olan zabiti dəfn olunub

13-07-2020-17-18 Xəbərlər

Azərbaycan Ordusunun şəhid olan zabiti dəfn olunub

Azərbaycan Ordusunun şəhid olan zabiti dəfn olunub. 

Düşmən Naxçıvan istiqamətində də atəşkəs rejimini kobudcasına pozub

13-07-2020-16-57 Xəbərlər

Düşmən Naxçıvan istiqamətində də atəşkəs rejimini kobudcasına pozub

Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri iyulun 12-si saat 22:45-dən etibarən i...

“Cəlil Məmmədquluzadə yaradıcılığında etnoqrafiya məsələləri” adlı monoqrafiya çapdan çıxıb

13-07-2020-16-36 Xəbərlər

“Cəlil Məmmədquluzadə yaradıcılığında etnoqrafiya məsələləri” adlı monoqrafiya çapdan çıxıb

AMEA-nın Naxçıvan Bölməsinin Tarix, Etnoqrafiya və Arxeologiya İnstitutunun elmi...

Azərbaycanın və Rusiyanın Xarici İşlər nazirlərinin telefon danışığı olub

13-07-2020-16-01 Xəbərlər

Azərbaycanın və Rusiyanın Xarici İşlər nazirlərinin telefon danışığı olub

İyulun 13-də Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər naziri Elmar Məmmədyarov Ru...

Şəhid Xəyyam Daşdəmirov İsmayıllıda dəfn edilib

13-07-2020-15-42 Xəbərlər

Şəhid Xəyyam Daşdəmirov İsmayıllıda dəfn edilib

Azərbaycan Ordusunun Ermənistanın hücumu nəticəsində şəhid olan əsgəri Xəyyam Da...

Azərbaycan Ordusunun şəhid olan hərbçisi Ağstafada dəfn edilib

13-07-2020-15-33 Xəbərlər

Azərbaycan Ordusunun şəhid olan hərbçisi Ağstafada dəfn edilib

Ötən gün Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədinin Tovuz rayonu istiqamətində gedə...

Naxçıvanda icma rəhbərlərinə və din xadimlərinə pulsuz geyimlər təqdim olunub

13-07-2020-15-30 Xəbərlər

Naxçıvanda icma rəhbərlərinə və din xadimlərinə pulsuz geyimlər təqdim olunub

NUHÇIXAN İnformasiya Agentliyi xəbər verir ki, Naxçıvan şəhərindəki “Sarvanlar” ...

Azərbaycan Ordusunun şəhid olan hərbçisi Tovuzda dəfn edilib

13-07-2020-15-24 Xəbərlər

Azərbaycan Ordusunun şəhid olan hərbçisi Tovuzda dəfn edilib

Azərbaycan Ordusunun şəhid olan digər hərbçisi dəfn edilib.

Vaqif Dərgahlı: Bu gün səhər saatlarında bölmələrimiz düşmənə sarsıdıcı zərbələr endiriblər

13-07-2020-14-21 Xəbərlər

Vaqif Dərgahlı: Bu gün səhər saatlarında bölmələrimiz düşmənə sarsıdıcı zərbələr endiriblər

Bu gün səhər saatlarında bölmələrimiz düşmənə sarsıdıcı zərbələr endiriblər.

Naxçıvan ədəbi mühiti: Nağı Nağıyev

13-07-2020-12-54 Xəbərlər

Naxçıvan ədəbi mühiti: Nağı Nağıyev

2020-ci ildə görkəmli ziyalı yazıçı-nasir, dramaturq, tərcüməçi, redaktor, rəssa...

Misir mətbuatında Azərbaycanın səfirliyinin Ermənistanın təxribatı ilə bağlı bəyanatı yayılıb

13-07-2020-10-38 Xəbərlər

Misir mətbuatında Azərbaycanın səfirliyinin Ermənistanın təxribatı ilə bağlı bəyanatı yayılıb

Misirin “Youm7”, “Aldiplomasy” nəşrləri və “Asiyaelyoum” informasiya agentliyi E...

Azərbaycan Ordusunun bölmələri düşmənin dayaq məntəqəsinə zərbə endirib - VİDEO

13-07-2020-09-11 Xəbərlər

Azərbaycan Ordusunun bölmələri düşmənin dayaq məntəqəsinə zərbə endirib - VİDEO

Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədinin Tovuz istiqamətində iyulun 13-nə keçən g...

Ombudsman Aparatı Ermənistanın sərhəddə törətdiyi təxribatla bağlı açıqlama yayıb

13-07-2020-08-59 Xəbərlər

Ombudsman Aparatı Ermənistanın sərhəddə törətdiyi təxribatla bağlı açıqlama yayıb

Ermənistan silahlı qüvvələri Tovuz rayonunun Ağdam kəndini 120 millimetrlik mina...

MN: Azərbaycana məxsus PUA-nın vurulması barədə yayılan məlumatlar yalandır

13-07-2020-03-14 Xəbərlər

MN: Azərbaycana məxsus PUA-nın vurulması barədə yayılan məlumatlar yalandır

Ermənistan kütləvi informasiya vasitələrində Azərbaycana məxsus PUA-nın vurulmas...

Müdafiə Nazirliyi: Ermənistan silahlı qüvvələri Tovuz rayonunun Ağdam kəndini 120 millimetrlik minaatanlardan atəşə tutub

13-07-2020-01-09 Xəbərlər

Müdafiə Nazirliyi: Ermənistan silahlı qüvvələri Tovuz rayonunun Ağdam kəndini 120 millimetrlik minaatanlardan atəşə tutub

Ermənistan silahlı qüvvələri Tovuz rayonunun Ağdam kəndini 120 millimetrlik mi...

Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədinin Tovuz istiqamətində vəziyyət yenidən gərginləşib - YENİLƏNİB

13-07-2020-00-57 Xəbərlər

Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədinin Tovuz istiqamətində vəziyyət yenidən gərginləşib - YENİLƏNİB

Azərbaycan-Ermənistan dövlət sərhədinin Tovuz istiqamətində vəziyyət yenidən gər...

Daha bir hərbi qulluqçumuz şəhid olub

12-07-2020-22-22 Xəbərlər

Daha bir hərbi qulluqçumuz şəhid olub

İyulun 12-də Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri Azərbaycan-Ermənistan döv...

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

12-07-2020-19-21 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında iyulun 13-nə gözlənilən hava proqnozu açıqlanıb....

Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri Tovuz istiqamətində təxribat törədib

12-07-2020-16-26 Xəbərlər

Ermənistan silahlı qüvvələrinin bölmələri Tovuz istiqamətində təxribat törədib

İyulun 12-də günorta saatlarından başlayaraq Ermənistan silahlı qüvvələrinin böl...

Naxçıvan şəhərində yaşayış binaları təmir olunur

12-07-2020-12-03 Xəbərlər

Naxçıvan şəhərində yaşayış binaları təmir olunur

Naxçıvan şəhərində əhalinin mənzil-məişət şəraitinin yaxşılaşdırılması, sakinlər...

Azərbaycanda demokratik pedaqoji ideyaların inkişafı və mətbuatın yaranması “Əkinçi”dən başlayır

12-07-2020-10-01 Xəbərlər

Azərbaycanda demokratik pedaqoji ideyaların inkişafı və mətbuatın yaranması “Əkinçi”dən başlayır

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev Azərbaycan Respublikası...

Rabitə və Yeni Texnologiyalar Nazirliyinin yeni internet saytı istifadəyə verildi

11-07-2020-18-44 Xəbərlər

Rabitə və Yeni Texnologiyalar Nazirliyinin yeni internet saytı istifadəyə verildi

NUHÇIXAN İnformasiya Agentliyi xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası Rabi...

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

11-07-2020-17-50 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında iyulun 12-nə gözlənilən hava proqnozu açıqlanıb....

Muxtar respublikada təbiətə qayğı göstərilir

11-07-2020-16-57 Rəsmi

Muxtar respublikada təbiətə qayğı göstərilir

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev ekoloji problemlərin hə...

Naxçıvanda təhsil alan əcnəbi tələbələrə maddi yardım göstərilib - FOTOLAR

11-07-2020-16-52 Xəbərlər

Naxçıvanda təhsil alan əcnəbi tələbələrə maddi yardım göstərilib - FOTOLAR

NUHÇIXAN İnformasiya Agentliyi xəbər verir ki, iyulun 11-də Naxçıvan Muxtar Resp...

Naxçıvan regionda alternativ enerji istehsalı sahəsində liderdir - VİDEO

11-07-2020-16-25 Xəbərlər

Naxçıvan regionda alternativ enerji istehsalı sahəsində liderdir - VİDEO

Kəngərli rayonunda 3 meqavat gücündə yeni Günəş Elektrik Stansiyasının  istifadə...

Bu gün Abbas Səhhətin vəfatından 102 il ötür

11-07-2020-14-23 Xəbərlər

Bu gün Abbas Səhhətin vəfatından 102 il ötür

Abbas Səhhət Azərbaycan ədəbi-ictimai fikri tarixində hər şeydən öncə şair, tərc...

Gələn ay bərpaolunan enerji sahəsində xarici investorlarla sənədlər imzalanacaq

11-07-2020-13-27 Xəbərlər

Gələn ay bərpaolunan enerji sahəsində xarici investorlarla sənədlər imzalanacaq

Energetika naziri Pərviz Şahbazovun iştirakı ilə nazirlikdə Azərbaycan Respublik...

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

11-07-2020-11-22 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN İnformasiya Agentliyi muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqt...