fizzebagirovaNaxçıvan televiziyasının əməkdaşı Fizzə Bağırovanın Şahbuz rayonunun “Oğuz səsi” qəzetində “Saç ağartdın, ömür tükətdin söz yolunda – Məmməd Araz” adlı məqaləsi dərc olunub.

Naxcivantv.az həmin məqalənin aktuallığını nəzərə alaraq sizə təqdim edir:

Saç ağartdın, ömür tükətdin söz yolunda– Məmməd Araz

Şairlər xalqının səsidir, deyirlər. Asan deyil axı, həm xalqın ağrısını, acısını çəkəsən, əm də onu qələmə alasan, elə hey yazasan, dağ ürəkli, aş ürəkli olasan gərək. Elə onun da bəxtinə xalqının səsini ucaldanlardan olmaq yazılmışdı. “Yazda ölüm asan olur, Allah, yaza saxla məni”, -deyirdi Məmməd Araz. Kim bilir,bəlkə elə dərdləri özündən daha böyük olan dünyanı son dəfə gözəl görmək üçün idi bu arzu. 

Payızda gəlmişdi dünyaya, 84 il bundan öncə, bir oktyabr günü. Bəlkə də elə o vaxt “kimdəsə tez durub kiminsə uşağı qulağına daş atmışdı qoca dünyanın. Və elə oradaca pıçıldamışdı: dünyaya yeni bir dünya doğuldu”. Gündoğandan günbatana yayılmışdı bu xəbər. Arazlar, Həkərilər səsindən səs vermiş, qayalar məğrurluğundan, ildırımlar inadından pay vermişdi. Və hansısa bir  qarı bu xəbər elə-obaya yaymışdı. Və beləcə ,İnfil kişinin bir oğul övladı dünyaya gəlmiş, adını da Məmməd qoymuşdular.

Söz yolunda fəhlə idi əli qabar, dili qabar. Şum yerindən yığılmışdı misraları qabar-qabar. O, şeirin, şeiir onun özü idi. O, “mən də şeirin xidmətçisi, mən də şeirin iyəsiyəm”, deyən Məmməd Araz idi.

Vətən dərdini gündoğandan   günbatana hayqıranda dili büdrəmiş, yazının yaddaşına köçürmək istəyəndə əli əsmişdi.Ona görə də “Ölə-ölə yazmadın, yaza-yaza öldün”, Məmməd Araz. Əslində söənin ölümün ölümsüzlüyün ömrünü bir az daha uzatmaq üçün idi.

Səndən yazmaq istəyirəm. Baxışlarım dolaşır misralarının arasında. Şeirlərin hər bəndində, hər bərəsində çırpıntıları, harayı, arzuları duyuram. “Mən üsyandım, indi dözüm olmuşam”, deyən Arazın dözümünün səddini görürəm. Hədər yerə söyləməyiblər ki, şəxsiyyəti ilə yaradıcılığı üst-üstə düşən şair deyəndə, ağıla ilk gələnlərdəndi Məmməd raz. Həyatının bütün ağrı-acısını ucqar bir dağ kəndində yaşayan o qarayanız uşağın  xalqın sevimli şairi mərtəbəsinə yüksələnə qədər yaşadıqları, uğradığı haqsızlıqlar, umu-küsü necə də sıralanıb bölgülərə, vəznlərə. 

“Bir şairin əsl bioqrfiyası şeirləridi”,  -deyirdin, şair. Kim daha yaxşı tanıdar səni şeirlərindən özgə...

Xəyaət nə, badalaq nə-tanımadım,

Qibtələr nə, həsədlər nə-uzaq, uzaq.

Paxır nədi, paxıllar nə-heç görmədim-

Və bunların hamısına qoşul deyən

      Təriflərə yem olmadım.       

memmedaraz

Bir şairin həyat və yaradıcılıq qayəsi bundan daha tutarlı necə köçürülərdi şeirin  yaddaşına. “Bu torpağın yumruq boyda daşı” olan şairin ürəyində, fikrində hansı hisslər, hansı fikirlər əbədilik  daşaşmadıki..“Fikrimin çəkisi çəkimdən ağır, dartmaq da çətindir, atmaq da çətin”. O fikirlər səni nə yazmağa, nə də rahat yaşamağa qoydu şairim. “Ağır bir sənətə könül bağladın,  bəxtinə dərdin də ağırı düşdü”. O dərdin adı sənin bənd-bənd, misra-misra dilə gətirdiyin “vətən dərdi” idi. Bəlkə elə bunun üçün “bu torpağa səpilməyə dən kimi açdın, bu torpağın dan yerində dəfn olunmağa bu qədər möhtac.”

“Mən sevgi səpmiş idim bu torpağa, bir ürəyə düşdümü heç bircə dənim?” nigarançılığı vard şair Arazın. O sevginin adı vətən, torpaq, yurd, el-oba idi. Ancaq bütün bunların içindən bir sevgi də öz ünvanına baş qaldırdı. İnsanların qəlbində əbədilik şeir-söz-Məmməd Araz sevgisi cücərdi. “Nə vaxtsa dünyanın duru dəmində yenidən dünyaya qayıdacağam”, əminliyi vardı əkilmiş o misralarda. Səsi torpağın səsinə köhlənmişdi, öz ömrünə, həyatına deyil, xalqının, vətəninin taleyi ilə birləşmişdi şair qələmi. O, artıq bir əşya deyil, “ox”, “nizə”,” söz yoldaşı”, “mübarizə”nin adı idi. Bəzənsə qələmi rəssam fırçasından daha yatımlı olurdu, şeirləri canlı tabloları əvəz edirdi. Nahaqdan deməyiblər ki, Məmməd Araz şeir yazmır, təbiətin şəklini çəkirdi...

      Gündoğandan günbatana qolumu açıb 

      Deyəm indi qalan ömrü zərrəsinəcən.

Ölümlərə baş əymədən yaşayacağam deyirdi, yaşadı da. Bir tək sözün qulluğunda durdu, bir tək poeziyaya baş əydi. Şeir yazmadı, şeirin özü oldu. “Yanın, işıqlarım”ı, “Sevgi nəğməsi”ni götürüb çıxmışdı bu dəvə yalın belinə. Ancaq özü də anlamışdı, bu yorğun yolçunun yolu yoxuşdu. Eləcə üzü qüruba getmişdi, üzü əbədiyyətə doğru. Xətainin qılıncından yoğrulmuşdu qələmi, söz-söz, kitab-kitab dirçəlirdi. 30-a yaxın kitab, çoxsaylı publisist yazılar, tərcüələr və ömrünün 30 ilini bağışladığı  “Azərbaycan təbiəti” jurnalı şair ömründə  geridə qalanlar sırasına yazıldı.

Söz yolunda ömür tükədən şairin ünvanına qibtələr də, həsədlər də az deyildi. Hər kəsin deyə bilmədiyini deməyin “cəzası” idi bəlkə də bu. Adını, imzanı asanlar, kölgəni qılınclayanlar, rəddini qazanlar vardı, şair. Və sən bunların fərqində idin. Sən öz dünyana- “Məmməd Araz dünyasına” qapıldın. O dünya ki,  onun ocağında bişən nemətlərdən sənin payına tüstü, his düşürdü. Ancaq sən yenə də vətən torpağına sığınırdın. “Kürək söykəyənin ana torpağa, haqqı yox ayrı bir təltif istəsin”. Qələmini gözünə çıraq eləmişdin, şair Araz. “Sapanda qoyulan beş-on illik daşdın, düyünlənib yönəlmişdin yad əməllərə”.

Vaxtın o vaxtı oldu ki,  “Vaxt olur götürüb kağız-qələmi, qaçmaq istəyirəm yer kürəsindən” hissinə qapıldın. Ancaq o anlarda belə üz tutduğun tək ünvan ana yurdun idi. Hədər yerə yazılmamışdı “Ana yurdum, ağuşuna tələsdim”. Tələsdin, elə dünyadan köçməyə də.

Şair qələmindən süzülən sözlər hələ mürəkkəbi qurumadan şeirsevənlərin ürəyinə hopdu məlhəm kimi. Ən çətin zamanlarda belə insanlar sənin şeirinlə silahlandı. Sənin şeirin “bir əsgər, bir general” ola bildi. Səsin bu torpağın səsinə köhləndi, şeirlərin vətəndaşlıq andı oldu, “gözün yatsa, kirpiyini oyaq saxla”,  deyib səngər, sərhəd oldun, yurda əl uzadan məkrli qüvvələrə. “Ayağa qalx, Azərbaycan” nidası vardı şeirlərində, xatırladırdın. Şair “bunu bizə zaman deyir, məzarından baş qaldıran babam deyir”. Və şair özündən əvvəl və sonra gələcək bütün nəsillərə səslənirdi, hayqırırdı, “səndən qeyri biz hamımız ölə billik, səndən qeyri biz hər şeyi bölə billik”. Özü hakim, özü dustaq olurdu, əli çatmayanda, ünü yetməyəndə özünü günahkar sayırdı, özünə hesabat verirdi, “Məni bağışlayan olarmı? Çətin”. 

Böyük insan, dahi şair, şeirimizin vətənpərvərlik məktəbi, Nəsimi harayının əks-sədası, Sabir cəsarətli, “Nizaminin, Füzulinin qoşunlarını” gələn nəsillərə çatdırmağa çalışan böyük söz ustadı, saç ağartdın, ömür tükətdin söz yolunda.

Xalq şairimiz haqqında yazılmış xatirələri, şairin publisistik yazılarını, əlyazmalarını varaqlayıram. Bir yazı diqqətimi çəkir, Məmməd Arazın əlyazmalarının içərisindən. “Əgər bir ölkənin başçısı sözü uca tutursa, yaradıcı insanların  əməyini dəyərləndirirsə, onda həyatın, yaşamağın mənası daha da artır”. Söhbət ədəbiyyatımızın böyük hamisi və bilicisi ulu öndər Heydər Əliyevdən gedir. Fikrin davamında yazır: “Qollarımdan əlli min dost əli yapışıb. Onlardan ən güclüsü, ən xeyirxahı məhz ölkə başçısı cənab Heydər Əliyevin əlidir”. Xalq şairinin həm şəxsiyyətinə, həm yaradıcılığına böyük diqqət göstərən ulu öndər 1995-ci ildə şairi ömür-gün yoldaşı ilə birgə dövlət hesabına Almaniyaya müalicəyə göndərmiş, şairi vətənin ən ali mükafatına “İstiqlal” ordeninə layiq görmüşdü. Məmməd Arazın yaşayışını, həyat tərzini daha da yaxşılaşdırmaq üçün  yeni müasir mənzil  ilə təmin etmişdir. Ancaq xalq şairinin həyatına,  yaradıcılığına olan diqqət hər gün bir az da  artdı. Bu gün istər ölkə başçısı, istərsə də  Naxçıvan Muxtar Respublikası  Ali Məclisinin Sədri tərəfindən şairin yaradıcılığına böyük ehtiram var. Xalq şairinin yaradıcılığına göstərilən dövlət qayğısının ən bariz nümunəsidir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası  Ali Məclisi Sədrinin Sərəncamı ilə şairin dünyaya göz açdığı Nursu kəndində onun gözoxşayan Ev Muzeyi tikilərək Məmməd Araz ziyarətçilərinin istifadəsinə verilmişdir. 

heydereliyev

 Paytaxt Bakıda, həmçinin çox sevdiyi Naxçıvanda adının əbədiləşdirildiyi ünvanlar var.

“Mən uca dağlara babam demişəm,

 Ərköyün balayam dağlar yanında”,

deyən Məmməd Araz bu dağların ətəyində ünvan tapdı. Qələm dostuna müraciətlə yazdığı “Şair, qayalara, dağlara söykən”, əslində özünə məsləhəti  idi. “Körpülənin, ay Arazlar, məni qoymayın təklənəm”, deyib söykəndiyi yer də bura oldu. Və bu ad şair qələminə qoşuldu. Nursu öz şair oğlu ilə dünyanı gəzdi, dünya Nursunu Məmməd Arazın ürəyində, sənətinin sehrində gördü, tanıdı. Bəzən düşünürəm ki, ən böyük ekspozisiya zalı elə təbiətdi, ən dəyərli eksponat elə şairin bənd-bənd, misra-misra şeirləridi.

memmedarazƏgər gücüm çatsa, bu torpağı çiynimə alıb dünyanın sənət sərgilərinə çıxarardım, onda bu torpağın rəngləri ilə dünyanı heyrətləndirərdim”, deyirdi xalqın şairi. Məmməd Araz bu torpağı çiyninə alıb dünyanın şeir sərgilərinə çıxardı, sözün, fikrin gücüylə bu torpağın xəritəsini çəkdi. “Ürəyimi bu torpağa dəfn etdim, demək, nə zamansa bu torpaqda söz göyərəcək”, -deyirdi şair Araz. Yeni sözlər, yeni fikirlər göyərəcək. Ancaq hər zaman ilk xatırlanan məhz elə Məmməd Araz olacaq.

Məmməd Araz özündən əvvəl və özündən sonra yazan nəsil üçün poetik körpü oldu. Şairin şeirlərinə yazılmış şeirlər və şəxsiyyətinə həsr olunmuş məqalələr bəlkə də elə şairin özünün yazdığı qədərdir. Gələn nəsillər üçün bir növ ilham çırağı oldu şairin qələmindən süzülənlər. Sadəcə şairlərin,  yazıçılarınmı? Ürəyinin səsini dinləməyə çalışan hər kəsin. Daha neçə şair, rəssam, heykəltəraş Məmməd Arazdan bəhrələnəcək. Hələ biz Məmməd Araz dühasının izlərini çox görəcəyik, eşidəcəyik. Ancaq nə zamansa,  hansısa bir rəssam sözün şəklini çəkməyə çalışsa, mütləq o tablodan Məmməd Araz boylanacaqdır.  

Vətəndən ilham aldı, vətəndən yazdı, yazıb-yaratdıqları da vətənə qaldı. “Vətənə qaldısa, yada qalmadı”, dedi şair M.Araz.

Əsl poeziya oddu, deyirlər. Od oldu, su oldu ədəbiyyatda. Yazıb-yaratdıqları ilə özünə əbədilik yaşamaq haqqı qazandı.

                                ­Fizzə Bağırova

             jurnalist

 

HÜQUQ GUŞƏSİ

HÜQUQ GÜŞESİ

Bölmənin digər xəbərləri

Geriyə İrəli

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

19-12-2018-09-31 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

Əlilliyi olan 72 nəfər Naxçıvandakı müalicə müəssisələrinə göndərilib

18-12-2018-20-31 Xəbərlər

Əlilliyi olan 72 nəfər Naxçıvandakı müalicə müəssisələrinə göndərilib

Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tərəfindən 72 əlilliyi olan şəxs Nax...

Türkiyəli qonaqlar bir sıra təhsil və səhiyyə müəssisələri ilə tanış olublar

18-12-2018-19-39 Xəbərlər

Türkiyəli qonaqlar bir sıra təhsil və səhiyyə müəssisələri ilə tanış olublar

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Türkiyə Respublikasının Şimal-Şərqi Anadolu İnkişaf Age...

Türkiyəli qonaqlar “Naxçıvan” Universitetində olublar

18-12-2018-18-47 Xəbərlər

Türkiyəli qonaqlar “Naxçıvan” Universitetində olublar

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Türkiyə Respublikasının Ərzurum Vilayətinin nümayəndə h...

Şagirdlər Milli Qəhrəmana həsr edilən filmə baxıblar

18-12-2018-18-24 Xəbərlər

Şagirdlər Milli Qəhrəmana həsr edilən filmə baxıblar

NUHÇIXAN xəbər verir ki, M.Seyidov adına Naxçıvan şəhər  15№-li tam orta məktəbd...

Gömrük postlarında dezinfeksiya tədbirləri gücləndirilib

18-12-2018-18-00 Xəbərlər

Gömrük postlarında dezinfeksiya tədbirləri gücləndirilib

Naxçıvan Muxtar Respublikası Dövlət Gömrük Komitəsinin mətbuat xidmətindən NUHÇI...

Naxçıvan Şəhər İcra Hakimiyyətində müşavirə olub

18-12-2018-17-00 Xəbərlər

Naxçıvan Şəhər İcra Hakimiyyətində müşavirə olub

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Şəhər İcra Hakimiyyətində torpaqların təyinatı...

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

18-12-2018-16-03 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında dekabrın 18-nə gözlənilən hava proqnozu açıqlanı...

Sədərəkdə müşavirə keçirilib

18-12-2018-13-33 Xəbərlər

Sədərəkdə müşavirə keçirilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Sədərək Rayon İcra Hakimiyyətində “Qəsəbə və kəndlərdə ...

Culfada seminar olub

18-12-2018-12-47 Xəbərlər

Culfada seminar olub

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Culfa rayonunda “Torpaqların məhsuldarlığının yüksəldil...

Naxçıvan Muxtar Respublikasının Konstitusiyası - 20 il

18-12-2018-12-28 Xəbərlər

Naxçıvan Muxtar Respublikasının Konstitusiyası - 20 il

Naxçıvanın Muxtar Respublikası unitar quruluşa malik Azərbaycan Respublikasının ...

Naxçıvan Şahmat Mərkəzində internet üzərindən növbəti yarış keçirilib

18-12-2018-12-10 Xəbərlər

Naxçıvan Şahmat Mərkəzində internet üzərindən növbəti yarış keçirilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki,  yarışda Naxçıvan komandası ilə Şimali Amerikanın Bermu...

Nakhchivan news - VİDEO

18-12-2018-11-55 Xəbərlər

 Nakhchivan news - VİDEO

Nakhchivan State Television presented weekly news program in English, highlighti...

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

18-12-2018-10-04 Xəbərlər

Ötən günün mənzərəsi - VİDEO

NUHÇIXAN muxtar respublikamızın ictimai-mədəni, sosial-iqtisadi yeniliklərini tə...

Ordumuz qürurumuzdur

18-12-2018-09-47 Xəbərlər

Ordumuz qürurumuzdur

Güclü, qüdrətli ordusu olan hər bir dövlətin müstəqilliyi də sarsılmaz və əbədid...

Fiziki tərbiyə müəllimləri üçün seminarlar keçirilir

17-12-2018-19-58 Xəbərlər

Fiziki tərbiyə müəllimləri üçün seminarlar keçirilir

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan MR Təhsil Nazirliyi tərəfindən Muxtar Respubli...

Şahbuz şəhərində təmizləyici qurğular sistemi istifadəyə verilib

17-12-2018-18-56 Xəbərlər

Şahbuz şəhərində təmizləyici qurğular sistemi istifadəyə verilib

Dekabrın 17-də Şahbuz şəhərində təmizləyici qurğular sistemi istifadəyə verilib....

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisində görüş

17-12-2018-18-52 Rəsmi

 Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisində görüş

Dekabrın 17-də Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri Vasif Talıbov T...

Əlahiddə Ümumqoşun Ordunun yaradılmasıdan 5 il ötür

17-12-2018-18-43 Xəbərlər

Əlahiddə Ümumqoşun Ordunun yaradılmasıdan 5 il ötür

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Əlahiddə Ümumqoşun Ordunun yaradılmasının 5-ci ildönümü...

Ümumtəhsil məktəblərində psixoloji xidmət müzakirə edilib

17-12-2018-18-05 Xəbərlər

Ümumtəhsil məktəblərində psixoloji xidmət müzakirə edilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Müəllimlər İnstitutu muxtar respublikanın Təhs...

Həkimlər üçün seminar-treninq keçirilir

17-12-2018-17-23 Xəbərlər

Həkimlər üçün seminar-treninq keçirilir

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Əziz Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri Təkmilləş...

Türkiyəli qonaqlar Naxçıvan Dövlət Universitetində olublar

17-12-2018-16-21 Xəbərlər

Türkiyəli qonaqlar Naxçıvan Dövlət Universitetində olublar

Naxçıvan Dövlət Universitetinin Televiziya, mətbuat və ictimaiyyətlə əlaqələr bö...

Təhsil müəssisələrində işləmək istəyənlər üçün test imtahanlarına start verilib

17-12-2018-15-06 Xəbərlər

Təhsil müəssisələrində işləmək istəyənlər üçün test imtahanlarına start verilib

Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin Sədri yanında Dövlət Qulluğu Məsələl...

Beynəlxalq konfrans iştirakçıları tarixi abidələrlə tanış olublar - VİDEO

17-12-2018-14-21 Xəbərlər

Beynəlxalq konfrans iştirakçıları tarixi abidələrlə tanış olublar - VİDEO

NUHÇIXAN xəbər verir ki, “Türk İslam əxlaq fəlsəfəsinin qurucu memarları: Türküs...

Şagirdlər Cəlil Məmmədquluzadənin Xatirə Muzeyində olublar

17-12-2018-12-52 Xəbərlər

Şagirdlər Cəlil Məmmədquluzadənin Xatirə Muzeyində olublar

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Cəlil Məmmədquluzadənin Cəlilkənddəki Xatirə Muzeyində ...

“Naxçıvan ən işıqlı şəhər kimi yadımda qaldı” – Amina Əl-Həcri - VİDEO

17-12-2018-12-17 Xəbərlər

“Naxçıvan ən işıqlı şəhər kimi yadımda qaldı” – Amina Əl-Həcri - VİDEO

“Naxçıvan İslam Mədəniyyətinin Paytaxtı-2018”in bağlanış tədbirində  iştirak etm...

Tələbələrlə görüş olub

17-12-2018-11-35 Xəbərlər

Tələbələrlə görüş olub

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyinin ...

Bir payız günündə Payız kəndində

16-12-2018-19-50 Xəbərlər

Bir payız günündə Payız kəndində

Üç ay ellərimizə qonaq olan payız  fəsli də artıq yerini yavaş-yavaş qışa vermək...

Ordubadın nadir inciləri

16-12-2018-19-16 Xəbərlər

Ordubadın nadir inciləri

Ordubad rayonu özünün zəngin tarixi abidələri ilə həmişə diqqəti çəkib.

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

16-12-2018-15-47 Xəbərlər

Naxçıvanda sabaha olan hava proqnozu

Naxçıvan Muxtar Respublikasında dekabrın 17-nə gözlənilən hava proqnozu açıqlanı...