fizzebagirovaNaxçıvan televiziyasının əməkdaşı Fizzə Bağırovanın Şahbuz rayonunun “Oğuz səsi” qəzetində “Saç ağartdın, ömür tükətdin söz yolunda – Məmməd Araz” adlı məqaləsi dərc olunub.

Naxcivantv.az həmin məqalənin aktuallığını nəzərə alaraq sizə təqdim edir:

Saç ağartdın, ömür tükətdin söz yolunda– Məmməd Araz

Şairlər xalqının səsidir, deyirlər. Asan deyil axı, həm xalqın ağrısını, acısını çəkəsən, əm də onu qələmə alasan, elə hey yazasan, dağ ürəkli, aş ürəkli olasan gərək. Elə onun da bəxtinə xalqının səsini ucaldanlardan olmaq yazılmışdı. “Yazda ölüm asan olur, Allah, yaza saxla məni”, -deyirdi Məmməd Araz. Kim bilir,bəlkə elə dərdləri özündən daha böyük olan dünyanı son dəfə gözəl görmək üçün idi bu arzu. 

Payızda gəlmişdi dünyaya, 84 il bundan öncə, bir oktyabr günü. Bəlkə də elə o vaxt “kimdəsə tez durub kiminsə uşağı qulağına daş atmışdı qoca dünyanın. Və elə oradaca pıçıldamışdı: dünyaya yeni bir dünya doğuldu”. Gündoğandan günbatana yayılmışdı bu xəbər. Arazlar, Həkərilər səsindən səs vermiş, qayalar məğrurluğundan, ildırımlar inadından pay vermişdi. Və hansısa bir  qarı bu xəbər elə-obaya yaymışdı. Və beləcə ,İnfil kişinin bir oğul övladı dünyaya gəlmiş, adını da Məmməd qoymuşdular.

Söz yolunda fəhlə idi əli qabar, dili qabar. Şum yerindən yığılmışdı misraları qabar-qabar. O, şeirin, şeiir onun özü idi. O, “mən də şeirin xidmətçisi, mən də şeirin iyəsiyəm”, deyən Məmməd Araz idi.

Vətən dərdini gündoğandan   günbatana hayqıranda dili büdrəmiş, yazının yaddaşına köçürmək istəyəndə əli əsmişdi.Ona görə də “Ölə-ölə yazmadın, yaza-yaza öldün”, Məmməd Araz. Əslində söənin ölümün ölümsüzlüyün ömrünü bir az daha uzatmaq üçün idi.

Səndən yazmaq istəyirəm. Baxışlarım dolaşır misralarının arasında. Şeirlərin hər bəndində, hər bərəsində çırpıntıları, harayı, arzuları duyuram. “Mən üsyandım, indi dözüm olmuşam”, deyən Arazın dözümünün səddini görürəm. Hədər yerə söyləməyiblər ki, şəxsiyyəti ilə yaradıcılığı üst-üstə düşən şair deyəndə, ağıla ilk gələnlərdəndi Məmməd raz. Həyatının bütün ağrı-acısını ucqar bir dağ kəndində yaşayan o qarayanız uşağın  xalqın sevimli şairi mərtəbəsinə yüksələnə qədər yaşadıqları, uğradığı haqsızlıqlar, umu-küsü necə də sıralanıb bölgülərə, vəznlərə. 

“Bir şairin əsl bioqrfiyası şeirləridi”,  -deyirdin, şair. Kim daha yaxşı tanıdar səni şeirlərindən özgə...

Xəyaət nə, badalaq nə-tanımadım,

Qibtələr nə, həsədlər nə-uzaq, uzaq.

Paxır nədi, paxıllar nə-heç görmədim-

Və bunların hamısına qoşul deyən

      Təriflərə yem olmadım.       

memmedaraz

Bir şairin həyat və yaradıcılıq qayəsi bundan daha tutarlı necə köçürülərdi şeirin  yaddaşına. “Bu torpağın yumruq boyda daşı” olan şairin ürəyində, fikrində hansı hisslər, hansı fikirlər əbədilik  daşaşmadıki..“Fikrimin çəkisi çəkimdən ağır, dartmaq da çətindir, atmaq da çətin”. O fikirlər səni nə yazmağa, nə də rahat yaşamağa qoydu şairim. “Ağır bir sənətə könül bağladın,  bəxtinə dərdin də ağırı düşdü”. O dərdin adı sənin bənd-bənd, misra-misra dilə gətirdiyin “vətən dərdi” idi. Bəlkə elə bunun üçün “bu torpağa səpilməyə dən kimi açdın, bu torpağın dan yerində dəfn olunmağa bu qədər möhtac.”

“Mən sevgi səpmiş idim bu torpağa, bir ürəyə düşdümü heç bircə dənim?” nigarançılığı vard şair Arazın. O sevginin adı vətən, torpaq, yurd, el-oba idi. Ancaq bütün bunların içindən bir sevgi də öz ünvanına baş qaldırdı. İnsanların qəlbində əbədilik şeir-söz-Məmməd Araz sevgisi cücərdi. “Nə vaxtsa dünyanın duru dəmində yenidən dünyaya qayıdacağam”, əminliyi vardı əkilmiş o misralarda. Səsi torpağın səsinə köhlənmişdi, öz ömrünə, həyatına deyil, xalqının, vətəninin taleyi ilə birləşmişdi şair qələmi. O, artıq bir əşya deyil, “ox”, “nizə”,” söz yoldaşı”, “mübarizə”nin adı idi. Bəzənsə qələmi rəssam fırçasından daha yatımlı olurdu, şeirləri canlı tabloları əvəz edirdi. Nahaqdan deməyiblər ki, Məmməd Araz şeir yazmır, təbiətin şəklini çəkirdi...

      Gündoğandan günbatana qolumu açıb 

      Deyəm indi qalan ömrü zərrəsinəcən.

Ölümlərə baş əymədən yaşayacağam deyirdi, yaşadı da. Bir tək sözün qulluğunda durdu, bir tək poeziyaya baş əydi. Şeir yazmadı, şeirin özü oldu. “Yanın, işıqlarım”ı, “Sevgi nəğməsi”ni götürüb çıxmışdı bu dəvə yalın belinə. Ancaq özü də anlamışdı, bu yorğun yolçunun yolu yoxuşdu. Eləcə üzü qüruba getmişdi, üzü əbədiyyətə doğru. Xətainin qılıncından yoğrulmuşdu qələmi, söz-söz, kitab-kitab dirçəlirdi. 30-a yaxın kitab, çoxsaylı publisist yazılar, tərcüələr və ömrünün 30 ilini bağışladığı  “Azərbaycan təbiəti” jurnalı şair ömründə  geridə qalanlar sırasına yazıldı.

Söz yolunda ömür tükədən şairin ünvanına qibtələr də, həsədlər də az deyildi. Hər kəsin deyə bilmədiyini deməyin “cəzası” idi bəlkə də bu. Adını, imzanı asanlar, kölgəni qılınclayanlar, rəddini qazanlar vardı, şair. Və sən bunların fərqində idin. Sən öz dünyana- “Məmməd Araz dünyasına” qapıldın. O dünya ki,  onun ocağında bişən nemətlərdən sənin payına tüstü, his düşürdü. Ancaq sən yenə də vətən torpağına sığınırdın. “Kürək söykəyənin ana torpağa, haqqı yox ayrı bir təltif istəsin”. Qələmini gözünə çıraq eləmişdin, şair Araz. “Sapanda qoyulan beş-on illik daşdın, düyünlənib yönəlmişdin yad əməllərə”.

Vaxtın o vaxtı oldu ki,  “Vaxt olur götürüb kağız-qələmi, qaçmaq istəyirəm yer kürəsindən” hissinə qapıldın. Ancaq o anlarda belə üz tutduğun tək ünvan ana yurdun idi. Hədər yerə yazılmamışdı “Ana yurdum, ağuşuna tələsdim”. Tələsdin, elə dünyadan köçməyə də.

Şair qələmindən süzülən sözlər hələ mürəkkəbi qurumadan şeirsevənlərin ürəyinə hopdu məlhəm kimi. Ən çətin zamanlarda belə insanlar sənin şeirinlə silahlandı. Sənin şeirin “bir əsgər, bir general” ola bildi. Səsin bu torpağın səsinə köhləndi, şeirlərin vətəndaşlıq andı oldu, “gözün yatsa, kirpiyini oyaq saxla”,  deyib səngər, sərhəd oldun, yurda əl uzadan məkrli qüvvələrə. “Ayağa qalx, Azərbaycan” nidası vardı şeirlərində, xatırladırdın. Şair “bunu bizə zaman deyir, məzarından baş qaldıran babam deyir”. Və şair özündən əvvəl və sonra gələcək bütün nəsillərə səslənirdi, hayqırırdı, “səndən qeyri biz hamımız ölə billik, səndən qeyri biz hər şeyi bölə billik”. Özü hakim, özü dustaq olurdu, əli çatmayanda, ünü yetməyəndə özünü günahkar sayırdı, özünə hesabat verirdi, “Məni bağışlayan olarmı? Çətin”. 

Böyük insan, dahi şair, şeirimizin vətənpərvərlik məktəbi, Nəsimi harayının əks-sədası, Sabir cəsarətli, “Nizaminin, Füzulinin qoşunlarını” gələn nəsillərə çatdırmağa çalışan böyük söz ustadı, saç ağartdın, ömür tükətdin söz yolunda.

Xalq şairimiz haqqında yazılmış xatirələri, şairin publisistik yazılarını, əlyazmalarını varaqlayıram. Bir yazı diqqətimi çəkir, Məmməd Arazın əlyazmalarının içərisindən. “Əgər bir ölkənin başçısı sözü uca tutursa, yaradıcı insanların  əməyini dəyərləndirirsə, onda həyatın, yaşamağın mənası daha da artır”. Söhbət ədəbiyyatımızın böyük hamisi və bilicisi ulu öndər Heydər Əliyevdən gedir. Fikrin davamında yazır: “Qollarımdan əlli min dost əli yapışıb. Onlardan ən güclüsü, ən xeyirxahı məhz ölkə başçısı cənab Heydər Əliyevin əlidir”. Xalq şairinin həm şəxsiyyətinə, həm yaradıcılığına böyük diqqət göstərən ulu öndər 1995-ci ildə şairi ömür-gün yoldaşı ilə birgə dövlət hesabına Almaniyaya müalicəyə göndərmiş, şairi vətənin ən ali mükafatına “İstiqlal” ordeninə layiq görmüşdü. Məmməd Arazın yaşayışını, həyat tərzini daha da yaxşılaşdırmaq üçün  yeni müasir mənzil  ilə təmin etmişdir. Ancaq xalq şairinin həyatına,  yaradıcılığına olan diqqət hər gün bir az da  artdı. Bu gün istər ölkə başçısı, istərsə də  Naxçıvan Muxtar Respublikası  Ali Məclisinin Sədri tərəfindən şairin yaradıcılığına böyük ehtiram var. Xalq şairinin yaradıcılığına göstərilən dövlət qayğısının ən bariz nümunəsidir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası  Ali Məclisi Sədrinin Sərəncamı ilə şairin dünyaya göz açdığı Nursu kəndində onun gözoxşayan Ev Muzeyi tikilərək Məmməd Araz ziyarətçilərinin istifadəsinə verilmişdir. 

heydereliyev

 Paytaxt Bakıda, həmçinin çox sevdiyi Naxçıvanda adının əbədiləşdirildiyi ünvanlar var.

“Mən uca dağlara babam demişəm,

 Ərköyün balayam dağlar yanında”,

deyən Məmməd Araz bu dağların ətəyində ünvan tapdı. Qələm dostuna müraciətlə yazdığı “Şair, qayalara, dağlara söykən”, əslində özünə məsləhəti  idi. “Körpülənin, ay Arazlar, məni qoymayın təklənəm”, deyib söykəndiyi yer də bura oldu. Və bu ad şair qələminə qoşuldu. Nursu öz şair oğlu ilə dünyanı gəzdi, dünya Nursunu Məmməd Arazın ürəyində, sənətinin sehrində gördü, tanıdı. Bəzən düşünürəm ki, ən böyük ekspozisiya zalı elə təbiətdi, ən dəyərli eksponat elə şairin bənd-bənd, misra-misra şeirləridi.

memmedarazƏgər gücüm çatsa, bu torpağı çiynimə alıb dünyanın sənət sərgilərinə çıxarardım, onda bu torpağın rəngləri ilə dünyanı heyrətləndirərdim”, deyirdi xalqın şairi. Məmməd Araz bu torpağı çiyninə alıb dünyanın şeir sərgilərinə çıxardı, sözün, fikrin gücüylə bu torpağın xəritəsini çəkdi. “Ürəyimi bu torpağa dəfn etdim, demək, nə zamansa bu torpaqda söz göyərəcək”, -deyirdi şair Araz. Yeni sözlər, yeni fikirlər göyərəcək. Ancaq hər zaman ilk xatırlanan məhz elə Məmməd Araz olacaq.

Məmməd Araz özündən əvvəl və özündən sonra yazan nəsil üçün poetik körpü oldu. Şairin şeirlərinə yazılmış şeirlər və şəxsiyyətinə həsr olunmuş məqalələr bəlkə də elə şairin özünün yazdığı qədərdir. Gələn nəsillər üçün bir növ ilham çırağı oldu şairin qələmindən süzülənlər. Sadəcə şairlərin,  yazıçılarınmı? Ürəyinin səsini dinləməyə çalışan hər kəsin. Daha neçə şair, rəssam, heykəltəraş Məmməd Arazdan bəhrələnəcək. Hələ biz Məmməd Araz dühasının izlərini çox görəcəyik, eşidəcəyik. Ancaq nə zamansa,  hansısa bir rəssam sözün şəklini çəkməyə çalışsa, mütləq o tablodan Məmməd Araz boylanacaqdır.  

Vətəndən ilham aldı, vətəndən yazdı, yazıb-yaratdıqları da vətənə qaldı. “Vətənə qaldısa, yada qalmadı”, dedi şair M.Araz.

Əsl poeziya oddu, deyirlər. Od oldu, su oldu ədəbiyyatda. Yazıb-yaratdıqları ilə özünə əbədilik yaşamaq haqqı qazandı.

                                ­Fizzə Bağırova

             jurnalist

 

HÜQUQ GUŞƏSİ

HÜQUQ GÜŞESİ

Bölmənin digər xəbərləri

Geriyə İrəli

Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenko baş naziri istefaya göndərib

18-08-2018-20-16 Xəbərlər

Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenko baş naziri istefaya göndərib

Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenko hökumətdə kadr dəyişikliyi edib. O, ölkən...

Pakistanın yeni seçilmiş Baş naziri İmran Xanın andiçmə mərasimi olub

18-08-2018-19-45 Xəbərlər

Pakistanın yeni seçilmiş Baş naziri İmran Xanın andiçmə mərasimi olub

Pakistanın 22-ci Baş naziri seçilmiş “Təhrik-ə-İnsaf” (“Ədalət uğrunda hərəkat”)...

Azərbaycan nümayəndə heyəti Özbəkistanda muğam sənəti forumunda iştirak edəcək

18-08-2018-19-14 Xəbərlər

Azərbaycan nümayəndə heyəti Özbəkistanda muğam sənəti forumunda iştirak edəcək

Sentyabrın 6-dan 10-dək Özbəkistanın Şəhrisəbz şəhərində ilk dəfə olaraq beynəlx...

Ermənistanda iqtidar-müxalifət qarşıdurması güclənir

18-08-2018-18-46 Xəbərlər

Ermənistanda iqtidar-müxalifət qarşıdurması güclənir

Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın Yerevanda keçirdiyi mitinqdən sonra ölk...

Premyer Liqada London derbisi

18-08-2018-18-15 Xəbərlər

Premyer Liqada London derbisi

Avqustun 18-də futbol üzrə İngiltərə Premyer Liqasının ikinci turunda London der...

BMT-nin sabiq baş katibi Kofi Annan vəfat edib

18-08-2018-17-50 Xəbərlər

BMT-nin sabiq baş katibi Kofi Annan vəfat edib

BMT-nin sabiq baş katibi Kofi Annan avqustun 18-də 81 yaşında vəfat edib.

Culfada əsgərlərə sovqat aparılıb

18-08-2018-17-34 Xəbərlər

Culfada əsgərlərə sovqat aparılıb

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Culfa Rayon İcra Hakimiyyəti tərəfindən Culfa şəhərində...

Prezident İlham Əliyev əfqanıstanlı həmkarını təbrik edib

18-08-2018-17-12 Xəbərlər

Prezident İlham Əliyev əfqanıstanlı həmkarını təbrik edib

Prezident İlham Əliyev Əfqanıstan Prezidenti Məhəmməd Əşrəf Qaniyə təbrik məktub...

Kənd təsərrüfatı məhsullarının növbəti satış yarmarkası keçirilib

18-08-2018-17-05 Xəbərlər

Kənd təsərrüfatı məhsullarının növbəti satış yarmarkası keçirilib

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Kəngərli rayonunda kənd təsərrüfatı və yerli istehsal m...

Muxtar respublikada avtovağzalların mövsümə hazırlığı diqqətdə saxlanılır

18-08-2018-16-47 Xəbərlər

Muxtar respublikada avtovağzalların mövsümə hazırlığı diqqətdə saxlanılır

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Şəhər Nəqliyyat İdarəsi payız-qış mövsümünə ha...

Azərbaycanın iki cüdoçusu Avropa Kubokunda bürünc medal uğrunda bir-biri ilə qarşılaşacaq

18-08-2018-16-16 Xəbərlər

Azərbaycanın iki cüdoçusu Avropa Kubokunda bürünc medal uğrunda bir-biri ilə qarşılaşacaq

Azərbaycan cüdoçuları Aişə Qurbanlı və Əliyeva Leyla bu gün Belarusun paytaxtı M...

Naxçıvan şəhərində növbəti şənbə konserti olacaq

18-08-2018-15-55 Xəbərlər

Naxçıvan şəhərində növbəti şənbə konserti olacaq

NUHÇIXAN xəbər verir ki, avqustun 18-i saat 20:00-da Naxçıvan şəhərindəki Saat M...

Bu il Azərbaycan MDB ölkələrinə 600 milyon dollarlıq məhsul ixrac edib

18-08-2018-15-33 Xəbərlər

Bu il Azərbaycan MDB ölkələrinə 600 milyon dollarlıq məhsul ixrac edib

Cari ilin yanvar-iyul aylarında Azərbaycandan MDB ölkələrinə 600 milyon 506 min ...

Payız-qış mövsümü avtomobil yollarında intensivlik təmin ediləcək

18-08-2018-15-16 Xəbərlər

Payız-qış mövsümü avtomobil yollarında intensivlik təmin ediləcək

NUHÇIXAN xəbər verir ki, Naxçıvan Muxtar Respublikası Avtomobil Yolları Dövlət A...

“Qarabağ”ın “Şerif”lə ilk oyunu avstriyalı hakimlərə tapşırılıb

18-08-2018-15-02 Xəbərlər

“Qarabağ”ın “Şerif”lə ilk oyunu avstriyalı hakimlərə tapşırılıb

“Qarabağ”ın UEFA Avropa Liqasının pley-off mərhələsində Moldovada “Şerif”ə qarşı...

Azərbaycanın yeniyetmə şahmatçıları Avropa birinciliyində mübarizə aparacaqlar

18-08-2018-14-46 Xəbərlər

Azərbaycanın yeniyetmə şahmatçıları Avropa birinciliyində mübarizə aparacaqlar

Avqustun 19-28-də Latviyanın paytaxtı Riqada 8,10,12 yaşına qədər oğlan və qızla...

Süni intellektin geniş tətbiqi maliyyə dünyasını dəyişdirəcək

18-08-2018-14-29 Xəbərlər

Süni intellektin geniş tətbiqi maliyyə dünyasını dəyişdirəcək

Yaxın onillikdə kompüter təlimi alqoritmləri və bulud texnologiyaları maliyyə dü...

“Jewish Journal”: Nə Koçaryan, nə də Sarkisyan ədalət mühakiməsindən yaxa qurtara bilməyəcəklər

18-08-2018-14-12 Xəbərlər

“Jewish Journal”: Nə Koçaryan, nə də Sarkisyan ədalət mühakiməsindən yaxa qurtara bilməyəcəklər

ABŞ-da çıxan “Jewish Journal” nəşrində Xocalı qırğınının şahidi, bu dəhşətli qət...

Həbib Nurmaqomedov ilə Konor Makqreqor arasında keçiriləcək döyüşün biletləri üç dəqiqəyə satılıb

18-08-2018-13-56 Xəbərlər

Həbib Nurmaqomedov ilə Konor Makqreqor arasında keçiriləcək döyüşün biletləri üç dəqiqəyə satılıb

Qarışıq döyüş növlərinin (MMA) UFC kateqoriyası üzrə ən güclü idmançılar hesab e...

Salyanda zəlzələ baş verib

18-08-2018-13-30 Xəbərlər

Salyanda zəlzələ baş verib

Avqustun 18-də Salyanda 3 bal gücündə zəlzələ baş verib.

Türkiyə neft və neft məhsulları idxalını azaldıb

18-08-2018-12-54 Xəbərlər

Türkiyə neft və neft məhsulları idxalını azaldıb

Türkiyənin neft və neft məhsulları idxalı azalıb.

Naxçıvan balının süzüm vaxtıdır

18-08-2018-12-35 Xəbərlər

Naxçıvan balının süzüm vaxtıdır

Naxçıvan balı öz dadı, iyi, orqanoleptik xüsusiyyətləri və digər üstün keyfiyyət...

İlin ən yaxşı smartfonu məlum olub

18-08-2018-12-03 Xəbərlər

İlin ən yaxşı smartfonu məlum olub

Avropa Peşəkar Görüntüləmə və Audio Assosiasiyası (EISA) “Huawei P20 Pro” mode...

Genuyada körpünün uçması nəticəsində həlak olanların sayı 41 nəfərə çatıb

18-08-2018-11-46 Xəbərlər

Genuyada körpünün uçması nəticəsində həlak olanların sayı 41 nəfərə çatıb

İtaliyanın Genuya şəhəri yaxınlığında avtomobil körpüsünün uçması nəticəsində hə...

Sən yenilməzsən, iradəlisən, gücləsən, Azərbaycan əsgəri

18-08-2018-11-31 Xəbərlər

Sən yenilməzsən, iradəlisən, gücləsən, Azərbaycan əsgəri

“Ordun varsa, yurdun var. Ordun yoxsa, yurdun yox” deyimi müstəqil dövlətimizd...

“Neftçi” komandası “Keşlə”ni “Bakcell Arena”da qəbul edəcək

18-08-2018-11-03 Xəbərlər

“Neftçi” komandası “Keşlə”ni “Bakcell Arena”da qəbul edəcək

“Neftçi” Peşəkar Futbol Klubunun ev oyunlarını keçirdiyi “Bakcell Arena”nın ot ö...

Təmiz sarıkökü saxtadan necə ayırmaq olar?

18-08-2018-10-50 Xəbərlər

Təmiz sarıkökü saxtadan necə ayırmaq olar?

Sarıkökün faydaları saymaqla bitməz. Saytımızda bu mövzuda bir neçə məqalə var. ...

Yaponiyada Şərqi Asiyanın ən böyük teleskopu istifadəyə verilib

18-08-2018-10-37 Xəbərlər

Yaponiyada Şərqi Asiyanın ən böyük teleskopu istifadəyə verilib

Kioto Universitetinin tədqiqatçılar qrupu tərəfindən təkcə Yaponiyada deyil, eyn...

Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin yaranmasından 99 il ötür

18-08-2018-10-21 Xəbərlər

Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin yaranmasından 99 il ötür

Avqustun 18-də Azərbaycan Sərhəd Mühafizəsinin yaradılmasının 99-cu ildönümü tam...

Türkiyəli antropoloqlar 8.5 milyon yaşı olan kərgədan başının qalıqlarını aşkarlayıblar

18-08-2018-10-08 Xəbərlər

 Türkiyəli antropoloqlar 8.5 milyon yaşı olan kərgədan başının qalıqlarını aşkarlayıblar

Türkiyənin Çankırı şəhərində aparılan arxeoloji qazıntılar nəticəsində 8.5 milyo...